FILOSOFIE
INLEIDING: WAT IS FILOSOFIE?
• Filosofie wordt vaak als wereldvreemd beschouwd
• Het vertrekt vanuit sociale, politieke, existentiële problemen waarop ze een antwoord
proberen te bieden
• Het verschil met andere kennisdomeinen (zoals economie of recht) is dat filosofie geen
experts heeft die kant-en-klare antwoorden bieden. In de filosofie moet Iedereen zelf
antwoorden formuleren, al zijn deze zelden eenduidig.
o Filosofie kan je niet leunen op iemand anders die uw problemen gaan oplossen (bv
dokter, advocaat)
o Als je een bepaald probleem tegenkomt is het aan jouw om hier een antwoord op te
vinden. Maar het is bijna onmogelijk om hier een eenduidig antwoord op te vinden
• Filosofie boekt geen vooruitgang zal wetenschappen dat doen. Filosofie stelt dezelfde vragen
iedere keer opnieuw, in een nieuwe context
FILOSOFIE BEGINT WAAR ONZE LEEFWERELD ZIJN EVIDENTIE VERLIEST
“C’est en somme parce que nous sommes confrontés à des conflits d’évidence que nous ressentons
quelque chose comme une inquiétude, une incertitude, une sorte d’incrédulité, une perte de confiance
en ce qui pourtant marche parfaitement.”
(Maniglier, Pour un comparatisme supérieur en philosophie)
Wanneer ons intuïtieve begrip van de wereld uitgedaagd wordt door een concrete gebeurtenis voelen
we onzekerheid of twijfel. Filosofie probeert deze ‘scheur’ in ons begrip te herstellen door middel van
rationele reflectie.
OORSPRONG FILOSOFIE: OUDE GRIEKE N
1. Filosofie is ontstaan bij de Grieken op een manier die sterk overeenkomt met hoe vandaag de
zaken gebeuren
o Deze cultuur was gebaseerd op mythes en verhalen die verklaringen bieden voor de
wereld en gaven morele betekenis aan het menselijk bestaan
o Mythes geven in verhalende vorm betekenis en zin aan de grondfenomenen van het
bestaan.
▪ Het zegt iets over de wereld, meestal op een heel morele manier
• Verhalen van goden die zaken tegenkomen met interacties die een
mythische verklaring geven aan de werkelijkheid
▪ Mythes gaan ook verder en zeggen iets over de oorsprong van de wereld en
waar de wereld naartoe gaat
2. Maar: Wetenschappelijke, politieke en culturele ontwikkeling
• wetenschappelijk
o Op een bepaald moment zijn deze mythes niet meer overtuigend genoeg
▪ Waarom? In het oude Griekenland wordt wiskunde ontdekt. De autoriteit
van de mythes worden in vraag gesteld door de wiskunde.
1
, De ontdekking van de wiskunde en rationeel denken stelde mythische verklaringen in vraag.
• Politieke turbulentie
o In Griekenland waren veel conflicten tussen groepen die de macht wilden grijpen
o Door deze machtsstrijd kwamen morele en politieke vraagstukken op de voorgrond
te staan.
• Cultureel contact met andere volkeren
o De Grieken kwamen in contact met andere culturen, die ze 'barbaren' noemden.
o Dit zorgde ervoor dat ze hun mythes in vraag gingen stellen
o => uitdaging eigen wereldbeeld
3. Gevolg
o Mythes verliezen hun geloofwaardigheid
o Er was nood aan een nieuwe verklaringsmethode: filosofie
Filosofie is een radicale kritische reflectie
•Radicaal (=radix=wortel)
o Filosofie zoekt naar de wortel of het fundament van het probleem
▪ Dit betekent niet ‘radicaal’ in een politieke zin, maar eerder dat filosofie
teruggaat naar de essentie van een vraagstuk.
• Kritisch
o Alleen rationele argumenten zijn geldig; autoriteitsargumenten worden niet
geaccepteerd.
▪ De enige legitieme maatstaf voor de geldigheid is dat het rationeel en
overtuigend is. Een complexe, vaak moeilijke verhouding met mythes en
religieuze verhalen. Filosofie gaat net zeggen dat ze het niet accepteren dat
iets zo is omdat iemand het zegt (dus niet omdat god het zegt bv). Daarom
dat het rationeel moet zijn.
• Reflectie: filosofie reageert op veranderingen in de sociale wereld die voortdurend in
ontwikkeling is
o Filosofie reageert op veranderingen in de sociale wereld die voortdurend in
ontwikkeling zijn en stelt fundamentele vragen zoals:
▪ Wat is rechtvaardigheid?
▪ Wat is de juiste politieke orde?
▪ Wat onderscheidt een Griek van een ‘barbaar’?
▪
4. Conclusie
o filosofie tracht rationele verklaringen te geven op existentiële, sociale, politieke
problemen door een fundamentele reflectie.
FILOSOFIE KAN VERREGAANDE IMPLICATIES HEBBEN
De conclusies waarop je komt op een filosofische manier, kunnen een enorme impact hebben. Filosofie
dwingt ons om fundamentele vragen te stellen die diepgaande gevolgen kunnen hebben voor politiek,
ethiek, economie en ons dagelijks leven.
• Wat is een (on)rechtvaardige verdeling van welvaart?
• Is de natuur een instrument of heeft het een doel op zich?
2
, • Wat is de plaats van de economie in een samenleving?
• Wat ben ik anderen verschuldigd?
• Hoe word ik beïnvloed door mijn omgeving of beïnvloed ik haar?
INHOUDSTAFEL
DEEL 1: LEVEN IN EEN MODERNE MAATSCHAPPIJ:
HOOFDSTUK 1.1. HET MODERNE WERELDBEELD :
• https://www.youtube.com/watch?v=rTmS9SN6dcA
wat zijn een aantal van de fundamentele kenmerken die onze moderne periode kenmerken?
AARDBEVING IN LISSABON
• Historische context
o De ramp vond plaats op 1 november 1755 (Allerheiligen)
▪ Dit is een periode voor de Franse revolutie (laatste stadia van de
middeleeuwse samenleving)
o Lissabon was één van de rijkste steden van Europa vanwege haar kolonies, vooral in
Brazilië
o In Lissabon gebeurt er een gigantische ramp: een aardbeving op enkel kilometers
van de kust (in zee). . Lissabon kreeg dus niet enkel de schok van de aardbeving,
maar ook een tsunami. De trillingen die veroorzaakt werden zorgde ervoor dat er een
vuur ontstond door de kaarsen die omvielen.
• Religieuze reactie op de ramp
3
INLEIDING: WAT IS FILOSOFIE?
• Filosofie wordt vaak als wereldvreemd beschouwd
• Het vertrekt vanuit sociale, politieke, existentiële problemen waarop ze een antwoord
proberen te bieden
• Het verschil met andere kennisdomeinen (zoals economie of recht) is dat filosofie geen
experts heeft die kant-en-klare antwoorden bieden. In de filosofie moet Iedereen zelf
antwoorden formuleren, al zijn deze zelden eenduidig.
o Filosofie kan je niet leunen op iemand anders die uw problemen gaan oplossen (bv
dokter, advocaat)
o Als je een bepaald probleem tegenkomt is het aan jouw om hier een antwoord op te
vinden. Maar het is bijna onmogelijk om hier een eenduidig antwoord op te vinden
• Filosofie boekt geen vooruitgang zal wetenschappen dat doen. Filosofie stelt dezelfde vragen
iedere keer opnieuw, in een nieuwe context
FILOSOFIE BEGINT WAAR ONZE LEEFWERELD ZIJN EVIDENTIE VERLIEST
“C’est en somme parce que nous sommes confrontés à des conflits d’évidence que nous ressentons
quelque chose comme une inquiétude, une incertitude, une sorte d’incrédulité, une perte de confiance
en ce qui pourtant marche parfaitement.”
(Maniglier, Pour un comparatisme supérieur en philosophie)
Wanneer ons intuïtieve begrip van de wereld uitgedaagd wordt door een concrete gebeurtenis voelen
we onzekerheid of twijfel. Filosofie probeert deze ‘scheur’ in ons begrip te herstellen door middel van
rationele reflectie.
OORSPRONG FILOSOFIE: OUDE GRIEKE N
1. Filosofie is ontstaan bij de Grieken op een manier die sterk overeenkomt met hoe vandaag de
zaken gebeuren
o Deze cultuur was gebaseerd op mythes en verhalen die verklaringen bieden voor de
wereld en gaven morele betekenis aan het menselijk bestaan
o Mythes geven in verhalende vorm betekenis en zin aan de grondfenomenen van het
bestaan.
▪ Het zegt iets over de wereld, meestal op een heel morele manier
• Verhalen van goden die zaken tegenkomen met interacties die een
mythische verklaring geven aan de werkelijkheid
▪ Mythes gaan ook verder en zeggen iets over de oorsprong van de wereld en
waar de wereld naartoe gaat
2. Maar: Wetenschappelijke, politieke en culturele ontwikkeling
• wetenschappelijk
o Op een bepaald moment zijn deze mythes niet meer overtuigend genoeg
▪ Waarom? In het oude Griekenland wordt wiskunde ontdekt. De autoriteit
van de mythes worden in vraag gesteld door de wiskunde.
1
, De ontdekking van de wiskunde en rationeel denken stelde mythische verklaringen in vraag.
• Politieke turbulentie
o In Griekenland waren veel conflicten tussen groepen die de macht wilden grijpen
o Door deze machtsstrijd kwamen morele en politieke vraagstukken op de voorgrond
te staan.
• Cultureel contact met andere volkeren
o De Grieken kwamen in contact met andere culturen, die ze 'barbaren' noemden.
o Dit zorgde ervoor dat ze hun mythes in vraag gingen stellen
o => uitdaging eigen wereldbeeld
3. Gevolg
o Mythes verliezen hun geloofwaardigheid
o Er was nood aan een nieuwe verklaringsmethode: filosofie
Filosofie is een radicale kritische reflectie
•Radicaal (=radix=wortel)
o Filosofie zoekt naar de wortel of het fundament van het probleem
▪ Dit betekent niet ‘radicaal’ in een politieke zin, maar eerder dat filosofie
teruggaat naar de essentie van een vraagstuk.
• Kritisch
o Alleen rationele argumenten zijn geldig; autoriteitsargumenten worden niet
geaccepteerd.
▪ De enige legitieme maatstaf voor de geldigheid is dat het rationeel en
overtuigend is. Een complexe, vaak moeilijke verhouding met mythes en
religieuze verhalen. Filosofie gaat net zeggen dat ze het niet accepteren dat
iets zo is omdat iemand het zegt (dus niet omdat god het zegt bv). Daarom
dat het rationeel moet zijn.
• Reflectie: filosofie reageert op veranderingen in de sociale wereld die voortdurend in
ontwikkeling is
o Filosofie reageert op veranderingen in de sociale wereld die voortdurend in
ontwikkeling zijn en stelt fundamentele vragen zoals:
▪ Wat is rechtvaardigheid?
▪ Wat is de juiste politieke orde?
▪ Wat onderscheidt een Griek van een ‘barbaar’?
▪
4. Conclusie
o filosofie tracht rationele verklaringen te geven op existentiële, sociale, politieke
problemen door een fundamentele reflectie.
FILOSOFIE KAN VERREGAANDE IMPLICATIES HEBBEN
De conclusies waarop je komt op een filosofische manier, kunnen een enorme impact hebben. Filosofie
dwingt ons om fundamentele vragen te stellen die diepgaande gevolgen kunnen hebben voor politiek,
ethiek, economie en ons dagelijks leven.
• Wat is een (on)rechtvaardige verdeling van welvaart?
• Is de natuur een instrument of heeft het een doel op zich?
2
, • Wat is de plaats van de economie in een samenleving?
• Wat ben ik anderen verschuldigd?
• Hoe word ik beïnvloed door mijn omgeving of beïnvloed ik haar?
INHOUDSTAFEL
DEEL 1: LEVEN IN EEN MODERNE MAATSCHAPPIJ:
HOOFDSTUK 1.1. HET MODERNE WERELDBEELD :
• https://www.youtube.com/watch?v=rTmS9SN6dcA
wat zijn een aantal van de fundamentele kenmerken die onze moderne periode kenmerken?
AARDBEVING IN LISSABON
• Historische context
o De ramp vond plaats op 1 november 1755 (Allerheiligen)
▪ Dit is een periode voor de Franse revolutie (laatste stadia van de
middeleeuwse samenleving)
o Lissabon was één van de rijkste steden van Europa vanwege haar kolonies, vooral in
Brazilië
o In Lissabon gebeurt er een gigantische ramp: een aardbeving op enkel kilometers
van de kust (in zee). . Lissabon kreeg dus niet enkel de schok van de aardbeving,
maar ook een tsunami. De trillingen die veroorzaakt werden zorgde ervoor dat er een
vuur ontstond door de kaarsen die omvielen.
• Religieuze reactie op de ramp
3
