Macro economie
1
,Inhoudsopgave
0. Inleiding ...........................................................................................................................6
1. Een rondreis door de wereld .............................................................................................6
1.1. Huidige situatie ........................................................................................................6
1.2. De pandemie van 2020 .............................................................................................7
1.3. De crisis van 2008-2009 ...........................................................................................8
1.4. De Verenigde Staten .............................................................................................. 10
1.5. De EU en de Eurozone ............................................................................................ 11
1.6. China .................................................................................................................... 14
2. Een rondleiding door het boek......................................................................................... 15
2.1. Totale productie..................................................................................................... 15
2.1.1. Productiezijde ................................................................................................ 16
2.1.2. Consumptiezijde ............................................................................................ 17
2.1.3. Nominaal en reële BBP ................................................................................... 17
2.2. De werkloosheidsgraad .......................................................................................... 22
2.2.1. Meetbaarheid................................................................................................. 24
2.2.2. Een slechte statistiek?.................................................................................... 24
2.2.3. Relevantie ...................................................................................................... 25
2.2.4. US 1960-2018 ................................................................................................ 25
2.3. De inflatiegraad ..................................................................................................... 27
2.3.1. Definities ....................................................................................................... 27
2.3.2. BBP-deflator .................................................................................................. 27
2.3.3. CPI: Consumer Price Index ............................................................................. 27
2.3.4. BBP-deflator versus CPI ................................................................................. 28
2.3.5. Zuivere inflatie versus Kern inflatie .................................................................. 29
2.3.6. Relevantie ...................................................................................................... 30
2.4. Productie, werkloosheid en inflatiegraad: de wet van Okun en de Phillips-curve ....... 31
3. De goederen markt ......................................................................................................... 33
3.1. De samenstelling van het bbp................................................................................. 33
3.2. De vraag naar goederen.......................................................................................... 34
3.3. De bepaling van de evenwichtsproductie (algebra) .................................................. 36
3.4. Investeringen zijn gelijk aan besparingen: een alternatieve manier om na te denken
over het evenwicht op de goederenmarkt............................................................................ 40
3.5. Is de overheid almachtig? Een waarschuwing.......................................................... 41
4. Financiële markten: I ...................................................................................................... 42
4.1. De vraag naar geld ................................................................................................. 43
2
, 4.2. Het bepalen van de rente: I ..................................................................................... 46
4.3. Het bepalen van de rente: II .................................................................................... 51
4.4. De liquiditeitsval .................................................................................................... 54
5. Goederen en financiële markten: het IS-LM model........................................................... 57
5.1. De goederenmarkt en de IS-relatie.......................................................................... 57
5.2. Financiële markten en de LM-relatie ....................................................................... 59
5.3. De IS- en LM-relaties samenbrengen ...................................................................... 60
5.4. Een beleidsmix gebruiken ....................................................................................... 61
5.5. Hoe past het IS-LM-model bij de feiten? .................................................................. 64
6. Financiële markten II: Het uitgebreide IS-LM-model......................................................... 64
6.1. Nominale versus reële rentetarieven ...................................................................... 64
6.2. Risico en risicopremies .......................................................................................... 69
6.3. De rol van financiële intermediairs.......................................................................... 71
6.4. Uitbreiding van het IS-LM-model ............................................................................. 74
6.5. Van een woningprobleem naar een financiële crisis: 2006-2008 .............................. 78
7. De arbeidsmarkt ............................................................................................................ 84
7.1. Een rondleiding door de arbeidsmarkt .................................................................... 84
7.2. Bewegingen in de werkloosheid .............................................................................. 84
7.3. Loonbepaling ......................................................................................................... 86
7.4. Prijsbepaling .......................................................................................................... 87
7.5. Het natuurlijke werkloosheidspercentage ............................................................... 88
7.6. Waar gaan we naartoe............................................................................................ 89
7.7. APPENDIX: Loon- en prijsbepalingsrelaties versus arbeidsaanbod en arbeidsvraag .. 90
8. De Phillips Curve, de natuurlijke werkloosheidsgraad en inflatie ...................................... 91
8.1. Inflatie, verwachte inflatie en werkloosheid ............................................................ 92
8.2. De Phillips-curve en haar mutaties ......................................................................... 94
8.3. De Phillips-curve en het natuurlijke werkloosheidspercentage ................................ 97
8.4. Een samenvatting en vele waarschuwingen ............................................................ 99
8.5. APPENDIX: Afleiding van de relatie tussen inflatie, verwachte inflatie en werkloosheid
105
9. Van de korte naar de middellange termijn: het IS-LM-PC model ..................................... 105
9.1. Het IS-LM-PC-model ............................................................................................ 105
9.2. Van de korte naar de middellange termijn ............................................................. 108
9.3. Complicaties en hoe het mis kan gaan .................................................................. 111
9.4. Fiscale consolidatie opnieuw bekeken.................................................................. 113
9.5. De effecten van een stijging van de olieprijs .......................................................... 114
3
, 9.6. Conclusies .......................................................................................................... 117
10. De feiten over groei .................................................................................................. 117
10.1. Het meten van de levensstandaard ....................................................................... 118
10.2. Groei in rijke landen sinds 1950 ............................................................................ 118
10.3. Een bredere blik door tijd en ruimte ...................................................................... 121
10.4. Nadenken over groei: een inleiding ....................................................................... 122
11. Sparen, kapitaalaccumulatie en output .................................................................... 125
11.1. Interacties tussen productie en kapitaal ............................................................... 125
11.2. De implicaties van alternatieve spaarpercentages ................................................ 127
11.3. Een beeld krijgen van de omvang .......................................................................... 131
11.4. Fysiek versus menselijk kapitaal ........................................................................... 134
11.5. APPENDIX: De Cobb-Douglas-productiefunctie en de stationaire toestand ............ 135
12. Technologische vooruitgang en groei ........................................................................ 136
12.1. Technologische vooruitgang en de groeisnelheid .................................................. 136
12.2. De bepalende factoren van technologische vooruitgang ........................................ 141
12.3. Instellingen, technologische vooruitgang en groei ................................................. 142
12.4. APPENDIX: Hoe technologische vooruitgang te meten en de toepassing ervan op
China 143
13. Openheid in de goederen- en financiële markten ...................................................... 144
13.1. Openheid op de goederenmarkten ....................................................................... 145
13.2. Openheid op de financiële markten ...................................................................... 151
13.3. Conclusies en een blik vooruit .............................................................................. 157
14. De goederenmarkt in een open economie ................................................................. 157
14.1. De relatie tussen productie en uitgaven in een open economie (IS-relatie in een open
economie) ....................................................................................................................... 157
14.2. Evenwichtsproductie en de handelsbalans ........................................................... 160
14.3. Toename van de vraag – binnenlands of buitenlands ............................................. 160
14.4. Afschrijvingen, de handelsbalans en productie ..................................................... 163
14.5. Besparingen, investeringen en de lopende rekening .............................................. 168
15. Mundell-fleming model: output, de interestvoet en de wisselkoers ............................ 169
15.1. Evenwicht op de goederenmarkt ........................................................................... 169
15.2. Evenwicht op de financiële markten ..................................................................... 171
15.3. De goederen- en financiële markten samenbrengen .............................................. 172
15.4. De effecten van beleid in een open economie ....................................................... 173
15.5. Vaste wisselkoersen ............................................................................................ 176
16. Wisselkoerssystemen .............................................................................................. 179
4
1
,Inhoudsopgave
0. Inleiding ...........................................................................................................................6
1. Een rondreis door de wereld .............................................................................................6
1.1. Huidige situatie ........................................................................................................6
1.2. De pandemie van 2020 .............................................................................................7
1.3. De crisis van 2008-2009 ...........................................................................................8
1.4. De Verenigde Staten .............................................................................................. 10
1.5. De EU en de Eurozone ............................................................................................ 11
1.6. China .................................................................................................................... 14
2. Een rondleiding door het boek......................................................................................... 15
2.1. Totale productie..................................................................................................... 15
2.1.1. Productiezijde ................................................................................................ 16
2.1.2. Consumptiezijde ............................................................................................ 17
2.1.3. Nominaal en reële BBP ................................................................................... 17
2.2. De werkloosheidsgraad .......................................................................................... 22
2.2.1. Meetbaarheid................................................................................................. 24
2.2.2. Een slechte statistiek?.................................................................................... 24
2.2.3. Relevantie ...................................................................................................... 25
2.2.4. US 1960-2018 ................................................................................................ 25
2.3. De inflatiegraad ..................................................................................................... 27
2.3.1. Definities ....................................................................................................... 27
2.3.2. BBP-deflator .................................................................................................. 27
2.3.3. CPI: Consumer Price Index ............................................................................. 27
2.3.4. BBP-deflator versus CPI ................................................................................. 28
2.3.5. Zuivere inflatie versus Kern inflatie .................................................................. 29
2.3.6. Relevantie ...................................................................................................... 30
2.4. Productie, werkloosheid en inflatiegraad: de wet van Okun en de Phillips-curve ....... 31
3. De goederen markt ......................................................................................................... 33
3.1. De samenstelling van het bbp................................................................................. 33
3.2. De vraag naar goederen.......................................................................................... 34
3.3. De bepaling van de evenwichtsproductie (algebra) .................................................. 36
3.4. Investeringen zijn gelijk aan besparingen: een alternatieve manier om na te denken
over het evenwicht op de goederenmarkt............................................................................ 40
3.5. Is de overheid almachtig? Een waarschuwing.......................................................... 41
4. Financiële markten: I ...................................................................................................... 42
4.1. De vraag naar geld ................................................................................................. 43
2
, 4.2. Het bepalen van de rente: I ..................................................................................... 46
4.3. Het bepalen van de rente: II .................................................................................... 51
4.4. De liquiditeitsval .................................................................................................... 54
5. Goederen en financiële markten: het IS-LM model........................................................... 57
5.1. De goederenmarkt en de IS-relatie.......................................................................... 57
5.2. Financiële markten en de LM-relatie ....................................................................... 59
5.3. De IS- en LM-relaties samenbrengen ...................................................................... 60
5.4. Een beleidsmix gebruiken ....................................................................................... 61
5.5. Hoe past het IS-LM-model bij de feiten? .................................................................. 64
6. Financiële markten II: Het uitgebreide IS-LM-model......................................................... 64
6.1. Nominale versus reële rentetarieven ...................................................................... 64
6.2. Risico en risicopremies .......................................................................................... 69
6.3. De rol van financiële intermediairs.......................................................................... 71
6.4. Uitbreiding van het IS-LM-model ............................................................................. 74
6.5. Van een woningprobleem naar een financiële crisis: 2006-2008 .............................. 78
7. De arbeidsmarkt ............................................................................................................ 84
7.1. Een rondleiding door de arbeidsmarkt .................................................................... 84
7.2. Bewegingen in de werkloosheid .............................................................................. 84
7.3. Loonbepaling ......................................................................................................... 86
7.4. Prijsbepaling .......................................................................................................... 87
7.5. Het natuurlijke werkloosheidspercentage ............................................................... 88
7.6. Waar gaan we naartoe............................................................................................ 89
7.7. APPENDIX: Loon- en prijsbepalingsrelaties versus arbeidsaanbod en arbeidsvraag .. 90
8. De Phillips Curve, de natuurlijke werkloosheidsgraad en inflatie ...................................... 91
8.1. Inflatie, verwachte inflatie en werkloosheid ............................................................ 92
8.2. De Phillips-curve en haar mutaties ......................................................................... 94
8.3. De Phillips-curve en het natuurlijke werkloosheidspercentage ................................ 97
8.4. Een samenvatting en vele waarschuwingen ............................................................ 99
8.5. APPENDIX: Afleiding van de relatie tussen inflatie, verwachte inflatie en werkloosheid
105
9. Van de korte naar de middellange termijn: het IS-LM-PC model ..................................... 105
9.1. Het IS-LM-PC-model ............................................................................................ 105
9.2. Van de korte naar de middellange termijn ............................................................. 108
9.3. Complicaties en hoe het mis kan gaan .................................................................. 111
9.4. Fiscale consolidatie opnieuw bekeken.................................................................. 113
9.5. De effecten van een stijging van de olieprijs .......................................................... 114
3
, 9.6. Conclusies .......................................................................................................... 117
10. De feiten over groei .................................................................................................. 117
10.1. Het meten van de levensstandaard ....................................................................... 118
10.2. Groei in rijke landen sinds 1950 ............................................................................ 118
10.3. Een bredere blik door tijd en ruimte ...................................................................... 121
10.4. Nadenken over groei: een inleiding ....................................................................... 122
11. Sparen, kapitaalaccumulatie en output .................................................................... 125
11.1. Interacties tussen productie en kapitaal ............................................................... 125
11.2. De implicaties van alternatieve spaarpercentages ................................................ 127
11.3. Een beeld krijgen van de omvang .......................................................................... 131
11.4. Fysiek versus menselijk kapitaal ........................................................................... 134
11.5. APPENDIX: De Cobb-Douglas-productiefunctie en de stationaire toestand ............ 135
12. Technologische vooruitgang en groei ........................................................................ 136
12.1. Technologische vooruitgang en de groeisnelheid .................................................. 136
12.2. De bepalende factoren van technologische vooruitgang ........................................ 141
12.3. Instellingen, technologische vooruitgang en groei ................................................. 142
12.4. APPENDIX: Hoe technologische vooruitgang te meten en de toepassing ervan op
China 143
13. Openheid in de goederen- en financiële markten ...................................................... 144
13.1. Openheid op de goederenmarkten ....................................................................... 145
13.2. Openheid op de financiële markten ...................................................................... 151
13.3. Conclusies en een blik vooruit .............................................................................. 157
14. De goederenmarkt in een open economie ................................................................. 157
14.1. De relatie tussen productie en uitgaven in een open economie (IS-relatie in een open
economie) ....................................................................................................................... 157
14.2. Evenwichtsproductie en de handelsbalans ........................................................... 160
14.3. Toename van de vraag – binnenlands of buitenlands ............................................. 160
14.4. Afschrijvingen, de handelsbalans en productie ..................................................... 163
14.5. Besparingen, investeringen en de lopende rekening .............................................. 168
15. Mundell-fleming model: output, de interestvoet en de wisselkoers ............................ 169
15.1. Evenwicht op de goederenmarkt ........................................................................... 169
15.2. Evenwicht op de financiële markten ..................................................................... 171
15.3. De goederen- en financiële markten samenbrengen .............................................. 172
15.4. De effecten van beleid in een open economie ....................................................... 173
15.5. Vaste wisselkoersen ............................................................................................ 176
16. Wisselkoerssystemen .............................................................................................. 179
4
