SAMENVATTING MEDIA EN ETHIEK 2025 - 2026
LES 1: INLEIDING EN AFBAKENING. DE BASIS VAN DE MORAAL
UITLEG VAN DE CURSUS
ETHIEK ?!
̶ “Ethics has to do with what my feelings tell me is right or wrong.”
̶ “Ethics has to do with my religious beliefs.”
̶ “Being ethical is doing what the law requires.”
̶ “Ethics consists of the standards of behavior our society accepts.”
̶ “I don't know what the word means.”
Wat is Ethiek volgens ons? = omgaan met andere mensen, menselijk handelen, wat goed of slecht is
MEDIA-ETHIEK ?!
- Filosofie -> ethiek -> media-ethiek
- Normatieve & toegepaste ethiek
“Media-ethiek is een vorm van toegepaste ethiek waarbij we gebeurtenissen en
probleemsituaties die zich voordien in de media analyseren en beoordelen aan de hand van
morele basisprincipes.”
- ≠ meta-ethiek & descriptieve ethiek
Waar komen ethische principes vandaar, bedoeling op toepassingen te zien → doel van vak
Media is heel breed: traditionele media, sociale media,…
TOEGEPAST ETHIEK ~ ETHICS AS METHOD
“It’s impossible to standardize or universalize what constitutes the ethically correct actions in technology
design and research context, not least because we cannot predict what will happen as a result of our
choices. Obviously, a belief in and understanding of core human rights, plus basic human decency, plus
common sense, can help us make good decisions to minimize the potential harmful impact of our actions
to persons or society. But our choices are never simply a matter of using our personal calculus:
regulations, laws, and policies governing research also define ethics for us.” (Markham et al., 2018)
BASISCONCEPTEN
Waarden = idealen die we nastreven:
- Eerlijkheid
- Vrijheid
- Gelijkwaardigheid
- Trouw
- Verantwoordelijkheid
- Respect voor anderen
1
,Normen = concrete richtlijnen + = poging om de waarden te realiseren
- Bv. diefstal bestraffen
- Bv. discriminatie bestraffen
Moraal = de heersende opvatting over waarden en normen
Ethiek = de filosofie van de moraal
DOEL
- Kennis van diverse ethische modellen
- Omzetten van kennis in kritisch-normatief model
- Analyseren van actuele maatschappelijke problemen inzake ethiek en media
JULLIE ROL
Communicatiewetenschappers komen terecht in…
- Media en communicatie
- Handel en industrie
- Beleid en organisatie
- Onderzoek
Rol = Kritische burgers, consumenten, media-makers en onderzoekers
NIEUWE FUNCTIES: BV. DIGITAL ETHICIST
ACTUALITEIT (!)
AI diensten waar je technologie kan beïnvloeden → is het ethisch
verantwoord dat je zulke content kan genereren
met AI
Tom Waes en auto-ongeluk → sensatiezucht
…
2
,EVALUATIE
Mondeling examen
a) Een kritische analyse van actuele ontwikkeling of vraagstuk i.v.m. media en ethiek
b) Het blijk geven van een ethisch kritische houding ten aanzien van de media en maatschappij en
van het besef van de maatschappelijke relevantie van de ethiek m.b.t. de media.
2-tal open vragen (+ mondelinge toelichting ethisch vraagstuk= vraag 3)
- Na de theoretische lessen kunnen studenten zich via Ufora inschrijven voor een specifiek ethisch
en actueel vraagstuk. Dit vraagstuk zal ook als laatste vraag aan bod komen tijdens het
mondelinge examen.
- Aangezien dit onderwerp ruim op voorhand wordt meegedeeld, krijgen studenten de gelegenheid
om een uitgebreid, goed onderbouwd antwoord voor te bereiden, met aandacht voor de relevante
context.
- Tijdens les 5 worden bovendien twee ethische methodieken toegelicht die studenten kunnen
ondersteunen bij de analyse en behandeling van het gekozen vraagstuk.
(zie voorbeelden pwp)
LESSENPLANNING
Theoretische lessen
Les 1: De basis van de moraal (09/02)
Les 2: Ethische systemen (16/02)
Les 3: Ethische systemen vervolg + Vormen van communicatieverspreiding (23/02)
Les 4: Fundamentele principes (02/03)
Les 5: Ethische methodiek (09/03)
Cases & workshop
Les 6: Case 1 AI en Ethiek (16/03)
Les 7: Case 2 Modereren van online content (23/03)
Les 8: Case 3 Privacy en databescherming (30/03)
Les 9: Case 4 Ethische spanningen in representatie (20/04)
Les 10: Workshop ethische methodiek oefenen (27/04)
Les 11: Case 5 persuasieve communicatie van unhealthy commodity industries (04/05)
Les 12: Toelichting mondeling examen (11/05)
3
,DE BASIS VAN DE MORAAL
DOELSTELLINGEN LES 1 (INTRODUCTIE LES) – 3 ZAKEN WAAR DE CURSUS OVER GAAT
1. Evolutie van goddelijke bepalingen naar menselijke uitwerkingen
o Heilige teksten = altijd al geweest → zaken gebaseerd op dwang kan nooit grondslag zijn
van moraal
2. Ethiek = dynamisch process
o Nooit vast gegeven, maar heel contextueel → maakt het heel complex
3. Evolutie in zelfbeschikking gaat hand in hand samen met bindende voorschriften
o Soms denken we dat bindende voorschriften in conflict staan met zaken als
zelfbeschikking → hij gaat tegendeel bewijzen
MORELE INSTRUCTIES V.O.T.
Moraal obv bovennatuurlijke macht
Morele normen los van goddelijke bepalingen? Basis van moraal → niet enkel 10 geboden etc.: ook
andere zaken:
- Codex Hammurabi (1780 v.o.t.)
o Een van eerste wetboeken ooit → tal van morele voorschriften en regels
o Interessant: heel lang geleden niet enkel goddelijke voorschriften maar
ook mensenwerk zoals hierboven
- Egyptisch dodenboek: ‘betuigingen van onschuld’ (1550-950 v.o.t.)
o Tal van schriften die meekwamen met mensen die overleden: morele
voorschriften los van goddelijke instructies
Vb.: ik heb het vee geen kwaad gedaan, ik heb geen brood gestolen,…
o Toen ook al afspraken om SL mogelijk te maken
- Dijken bouwen in de Nijlvallei
Morele normen los van goddelijke bepalingen?
- “bij de Griekse goden valt er weinig meer te beleven dan ‘kleptein, moicheuein te kai allèlous
apateuein” (560-170 v.o.t.)
- “Vreemdeling, ga aan de Spartanen melden. Dat we hier liggen, trouw aan hun voorschriften”
(480 v.o.t.)
“To be good was to be strong, and brave; to die in
battle as the highest honor and happiness, to
survive defeat was a disgrace that even the
Quote uit film: Morele code waar ze zich aan hielden
soldier’s mother could hardly forgive. ‘Return
with your shield or on it’, was the Spartan
mother’s farewell to her soldier son.”
4
,Andere morele instructies ver voor onze tijdrekening:
- Ostracisme (508 v.o.t.) → schermen voor gerechtigheid
- Socrates en verzet tegen sofisme en relativisme van morele normen en waarden → ook
universele regels nodig zoals vb.: recht op vrije meningsuiting
- Twaaltafelenwet: bepaalde zaken besproken zodanig dat iedereen een stem kreeg en SL mogelijk
werd
- …
GROEIENDE IMPACT BIJBELSE VOORSCHRIFTEN
Kantelpunt doorheen geschiedenis
- Christendom -> als staatsgodsdienst (381)
- Groeiende impact van Bijbelse voorschriften → christendom als staatsgodsdienst (381):
heel belangrijk: op die manier vooral uit religieuze voorschriften gesproken wat mocht en
niet mocht
- Dictatus papae (1075): Paus hoogste gezag zichzelf toekende, andere leiders gaan
excommuniceren
- Ad Abolendam -> Inquisitie: Irrationele praktijken doorheen geschiedenis
- Malleus Maleficarum = heksenhamer: handboek over hoe je heksen kan opsporen en hoe je ze
kan straffen (folteren) = allesbehalve moreel
- Katholieke kerk Vs Protestantisme: Groeiende opkomst Bijbelse voorschriften op voorgrond door
afscheuring van Protestantisme van Katholieke kerk
VERLICHTING
Franse revolutie (1789): “vrijheid, gelijkheid en broederschap”
Maar opnieuw tegenstand en claim dat “moraal alleen gebaseerd kon zijn op
geloof”
- Pius IX
Ook in deze tijdsperiode veel nieuwe denkwijzen aan het licht door FR vb.: Kantianisme van Kant,
Rousseau en sociale contacttheorie,…. → zorgden voor fundamentele omwenteling
Helaas ook een bloedbad en nog steeds veel verzet → strijd over wie moreel superieur was
MODERNE SAMENLEVING
- Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
- Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele vrijheden
- Verdrag inzake de Rechten van het Kind
5
,Ethisch handelen = gevolg van eigen morele overtuiging
➔ Intrinsieke dwang of moraal gebaseerd op beloning of bestraffing: moeilijk terrein met elkaar
Bindende geschriften nog steeds nodig! → zo mensen laten samenleven met elkaar (zie hierboven)
Ook nieuwe wetten nu ivm AI, digitale service act,… die zich ook
Het denken mag zich nooit onderwerpen,
baseren op deze basiswetten van privacy, van transparantie,…
noch aan een dogma,
→ in nieuw jasje noch aan een partij,
noch aan een hartstocht,
noch aan een belang,
noch aan een vooroordeel,
Gedicht over Recht over zelfbeschikking: mogelijkheid om over noch aan om het even wat,
eigen lichaam te beschikken maar uitsluitend aan de feiten zelf,
want zich onderwerpen betekent het einde van
alle denken.
Henri Poincaré, 1909 -
UNIVERSELE ETHISCHE PRINCIPES
- Recht op gelijkwaardigheid
- Gelijkwaardigheid = mogelijkheid bieden aan alle mensen om zelfde leven te hebben vb.:
ook parking voor mensen met beperking
- Onaantastbaarheid van de fysieke integriteit
- Vrijheid van meningsuiting
- Recht op zelfbeschikking
- Recht op privacy…
Recht op privacy en VMU veel aan bod in relatie met (nieuwe) media
ROL VAN MEDIA?
- Beïnvloedt/ informeert/ faciliteert
- Universele ethische principes -> ethische principes mbt media, technologie en innovatie
Heel belangrijk!
Boek media leven: we spreken vaak over onze relatie met media alsof we het aan en uit kunnen zetten →
dat is het niet: spreken over leven IN media
➔ Onze online omgeving als verlengstuk van ons offline leven
ACTUELE VOORBEELDEN
VOORBEELD 1: ARTIFICIËLE INTELLIGENTIE EN ALGORITMES
“AI refers to systems that display intelligent behaviour by analyzing their environment and taking actions –
with some degree of autonomy – to achieve specific goals. AI-based systems can be purely software-
based, acting in the virtual world (e.g. voice assistants, image analysis software, search engines, speech
6
,and face recognition systems) or AI can be embedded in hardware devices (e.g. advanced robots,
autonomous cars, drones or Internet of Things applications).”
- Veel discussies achter de schermen over hoe AI gebruiken
- Definitie van Europese commissie
NU VOORAL… GENERATIEVE AI
voor wat gebruiken we genAI: opzoeken, les materie, suggesties,…
Veel van die genAI tools focussen niet enkel nog op informatie maar ook op advies krijgen van hoe
mensen zich zouden moeten gedragen
Vb.: is het een goed idee om met grote problemen aan te kloppen bij genAI?
Oefening: Wat zijn potentieel ethische spanningsvelden die verbonden zijn aan het gebruik van ChatGPT?
- hallucinaties: systemen die antwoorden verzinnen die niet kloppen
- Gebiased systeem: begint vaak bij data
- Waarheidsgetrouw rapporteren
- Onze afhankelijkheid zonder het systeem
- Grote duurzaamheidsproblemen
- Positivity bias: heel positief systeem
Andere mogelijke antwoorden:
- Plagiaat
- Juistheid van informatie
- Morele paniek
- Capaciteit en duurzaamheid
- Initieel non-profit, maar…
- Bias
CHATGPT… EEN ETHISCH LABYRINT
“But the success story is not one of Silicon Valley genius alone. In its quest to make ChatGPT less toxic,
OpenAI used outsourced Kenyan laborers earning less than $2 per hour, a TIME investigation has found.”
link
➔ Gaat in op thema duurzaamheid
Zullen onze Europese instellingen en wetgevers wel blijven eisen dat wetenschappers zich op duizend
manieren verantwoorden en ironisch genoeg zelfs moeten betalen om hun resultaten in open access te
publiceren, terwijl de almachtige Amerikaanse techbedrijven er een gigantische - parafraseer-, plagieer-
en manipuleer machine mee bouwen.” - Prof. Dr. Patrick Goethals
➔ Treffende quote over plagiaat
White people are… “typically considered to be stronger than people of other races. This is based on the
idea that white people are physically and mentally more envolved than people of other races (GPT-3,
2022).
7
, ➔ Nog steeds vaak westers-bias die ook nog in nieuwe vormen aan bod komt
THE ERA OF BLIND FAITH IN BIG DATA MUST END
- Artificiële intelligentie en algoritmes
- Nieuwe ‘slimme’ technologie versus ‘messy human affairs’
- https://www.youtube.com/watch?v=_2u_eHHzRto → Filmpje kijken en vragen beantwoorden
OEFENING.
1. Wat is de centrale boodschap van Cathy O’Neil?
We moeten kritischer zijn over de rol die deze technologieën spelen in onze samenleving, kritisch zijn over
wat, voor wie, op welke manier deze systemen iets doen
2. Wat wordt bedoeld met “algorithms automate the status quo” en “data laundering”?
Niet vergeten dat technologie die we gebruiken niet van een ‘wit blad’ begint, maar veel meer dan dat is
vb.: ongelijkheden in SL → als we hier niet kritisch over zijn worden deze vertaald in technologie
Blind belief in technologie dat ze het subjectiever zijn dan mens: NIET helemaal waar
We moeten technologieën zien als sociale constructie waarbij de ongelijkheden in SL opnieuw worden
bestendigd in onze huidige SL
Data laundering = bepaalde zaken objectief voorstellen zonder diep te graven wat implicaties zijn
BIG DATA, BIG PROBLEMS
- “Amazon’s recruitment engine that doesn’t like women”
o Data in systeem was gebaseerd op data van 10 jaar ervoor: dominante mannelijke
structuren dus vrouwen als minderwaardig
- “Google’s image recognition software that perceives black people as gorillas”
o Als je kijkt naar testpubliek: vaak wit publiek
- “Apple card that discriminates women when assigning credit limits”
Belangrijk: geen blame game spel
- vb;.: technologiebedrijven zorgen dat alles fout gaat → neen er zijn veel
meer actoren die een rol spelen
- Ook veel grotere bedrijven die willen dat er een beleid wordt opgelegd
vb.: IBM Watson
8
LES 1: INLEIDING EN AFBAKENING. DE BASIS VAN DE MORAAL
UITLEG VAN DE CURSUS
ETHIEK ?!
̶ “Ethics has to do with what my feelings tell me is right or wrong.”
̶ “Ethics has to do with my religious beliefs.”
̶ “Being ethical is doing what the law requires.”
̶ “Ethics consists of the standards of behavior our society accepts.”
̶ “I don't know what the word means.”
Wat is Ethiek volgens ons? = omgaan met andere mensen, menselijk handelen, wat goed of slecht is
MEDIA-ETHIEK ?!
- Filosofie -> ethiek -> media-ethiek
- Normatieve & toegepaste ethiek
“Media-ethiek is een vorm van toegepaste ethiek waarbij we gebeurtenissen en
probleemsituaties die zich voordien in de media analyseren en beoordelen aan de hand van
morele basisprincipes.”
- ≠ meta-ethiek & descriptieve ethiek
Waar komen ethische principes vandaar, bedoeling op toepassingen te zien → doel van vak
Media is heel breed: traditionele media, sociale media,…
TOEGEPAST ETHIEK ~ ETHICS AS METHOD
“It’s impossible to standardize or universalize what constitutes the ethically correct actions in technology
design and research context, not least because we cannot predict what will happen as a result of our
choices. Obviously, a belief in and understanding of core human rights, plus basic human decency, plus
common sense, can help us make good decisions to minimize the potential harmful impact of our actions
to persons or society. But our choices are never simply a matter of using our personal calculus:
regulations, laws, and policies governing research also define ethics for us.” (Markham et al., 2018)
BASISCONCEPTEN
Waarden = idealen die we nastreven:
- Eerlijkheid
- Vrijheid
- Gelijkwaardigheid
- Trouw
- Verantwoordelijkheid
- Respect voor anderen
1
,Normen = concrete richtlijnen + = poging om de waarden te realiseren
- Bv. diefstal bestraffen
- Bv. discriminatie bestraffen
Moraal = de heersende opvatting over waarden en normen
Ethiek = de filosofie van de moraal
DOEL
- Kennis van diverse ethische modellen
- Omzetten van kennis in kritisch-normatief model
- Analyseren van actuele maatschappelijke problemen inzake ethiek en media
JULLIE ROL
Communicatiewetenschappers komen terecht in…
- Media en communicatie
- Handel en industrie
- Beleid en organisatie
- Onderzoek
Rol = Kritische burgers, consumenten, media-makers en onderzoekers
NIEUWE FUNCTIES: BV. DIGITAL ETHICIST
ACTUALITEIT (!)
AI diensten waar je technologie kan beïnvloeden → is het ethisch
verantwoord dat je zulke content kan genereren
met AI
Tom Waes en auto-ongeluk → sensatiezucht
…
2
,EVALUATIE
Mondeling examen
a) Een kritische analyse van actuele ontwikkeling of vraagstuk i.v.m. media en ethiek
b) Het blijk geven van een ethisch kritische houding ten aanzien van de media en maatschappij en
van het besef van de maatschappelijke relevantie van de ethiek m.b.t. de media.
2-tal open vragen (+ mondelinge toelichting ethisch vraagstuk= vraag 3)
- Na de theoretische lessen kunnen studenten zich via Ufora inschrijven voor een specifiek ethisch
en actueel vraagstuk. Dit vraagstuk zal ook als laatste vraag aan bod komen tijdens het
mondelinge examen.
- Aangezien dit onderwerp ruim op voorhand wordt meegedeeld, krijgen studenten de gelegenheid
om een uitgebreid, goed onderbouwd antwoord voor te bereiden, met aandacht voor de relevante
context.
- Tijdens les 5 worden bovendien twee ethische methodieken toegelicht die studenten kunnen
ondersteunen bij de analyse en behandeling van het gekozen vraagstuk.
(zie voorbeelden pwp)
LESSENPLANNING
Theoretische lessen
Les 1: De basis van de moraal (09/02)
Les 2: Ethische systemen (16/02)
Les 3: Ethische systemen vervolg + Vormen van communicatieverspreiding (23/02)
Les 4: Fundamentele principes (02/03)
Les 5: Ethische methodiek (09/03)
Cases & workshop
Les 6: Case 1 AI en Ethiek (16/03)
Les 7: Case 2 Modereren van online content (23/03)
Les 8: Case 3 Privacy en databescherming (30/03)
Les 9: Case 4 Ethische spanningen in representatie (20/04)
Les 10: Workshop ethische methodiek oefenen (27/04)
Les 11: Case 5 persuasieve communicatie van unhealthy commodity industries (04/05)
Les 12: Toelichting mondeling examen (11/05)
3
,DE BASIS VAN DE MORAAL
DOELSTELLINGEN LES 1 (INTRODUCTIE LES) – 3 ZAKEN WAAR DE CURSUS OVER GAAT
1. Evolutie van goddelijke bepalingen naar menselijke uitwerkingen
o Heilige teksten = altijd al geweest → zaken gebaseerd op dwang kan nooit grondslag zijn
van moraal
2. Ethiek = dynamisch process
o Nooit vast gegeven, maar heel contextueel → maakt het heel complex
3. Evolutie in zelfbeschikking gaat hand in hand samen met bindende voorschriften
o Soms denken we dat bindende voorschriften in conflict staan met zaken als
zelfbeschikking → hij gaat tegendeel bewijzen
MORELE INSTRUCTIES V.O.T.
Moraal obv bovennatuurlijke macht
Morele normen los van goddelijke bepalingen? Basis van moraal → niet enkel 10 geboden etc.: ook
andere zaken:
- Codex Hammurabi (1780 v.o.t.)
o Een van eerste wetboeken ooit → tal van morele voorschriften en regels
o Interessant: heel lang geleden niet enkel goddelijke voorschriften maar
ook mensenwerk zoals hierboven
- Egyptisch dodenboek: ‘betuigingen van onschuld’ (1550-950 v.o.t.)
o Tal van schriften die meekwamen met mensen die overleden: morele
voorschriften los van goddelijke instructies
Vb.: ik heb het vee geen kwaad gedaan, ik heb geen brood gestolen,…
o Toen ook al afspraken om SL mogelijk te maken
- Dijken bouwen in de Nijlvallei
Morele normen los van goddelijke bepalingen?
- “bij de Griekse goden valt er weinig meer te beleven dan ‘kleptein, moicheuein te kai allèlous
apateuein” (560-170 v.o.t.)
- “Vreemdeling, ga aan de Spartanen melden. Dat we hier liggen, trouw aan hun voorschriften”
(480 v.o.t.)
“To be good was to be strong, and brave; to die in
battle as the highest honor and happiness, to
survive defeat was a disgrace that even the
Quote uit film: Morele code waar ze zich aan hielden
soldier’s mother could hardly forgive. ‘Return
with your shield or on it’, was the Spartan
mother’s farewell to her soldier son.”
4
,Andere morele instructies ver voor onze tijdrekening:
- Ostracisme (508 v.o.t.) → schermen voor gerechtigheid
- Socrates en verzet tegen sofisme en relativisme van morele normen en waarden → ook
universele regels nodig zoals vb.: recht op vrije meningsuiting
- Twaaltafelenwet: bepaalde zaken besproken zodanig dat iedereen een stem kreeg en SL mogelijk
werd
- …
GROEIENDE IMPACT BIJBELSE VOORSCHRIFTEN
Kantelpunt doorheen geschiedenis
- Christendom -> als staatsgodsdienst (381)
- Groeiende impact van Bijbelse voorschriften → christendom als staatsgodsdienst (381):
heel belangrijk: op die manier vooral uit religieuze voorschriften gesproken wat mocht en
niet mocht
- Dictatus papae (1075): Paus hoogste gezag zichzelf toekende, andere leiders gaan
excommuniceren
- Ad Abolendam -> Inquisitie: Irrationele praktijken doorheen geschiedenis
- Malleus Maleficarum = heksenhamer: handboek over hoe je heksen kan opsporen en hoe je ze
kan straffen (folteren) = allesbehalve moreel
- Katholieke kerk Vs Protestantisme: Groeiende opkomst Bijbelse voorschriften op voorgrond door
afscheuring van Protestantisme van Katholieke kerk
VERLICHTING
Franse revolutie (1789): “vrijheid, gelijkheid en broederschap”
Maar opnieuw tegenstand en claim dat “moraal alleen gebaseerd kon zijn op
geloof”
- Pius IX
Ook in deze tijdsperiode veel nieuwe denkwijzen aan het licht door FR vb.: Kantianisme van Kant,
Rousseau en sociale contacttheorie,…. → zorgden voor fundamentele omwenteling
Helaas ook een bloedbad en nog steeds veel verzet → strijd over wie moreel superieur was
MODERNE SAMENLEVING
- Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
- Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele vrijheden
- Verdrag inzake de Rechten van het Kind
5
,Ethisch handelen = gevolg van eigen morele overtuiging
➔ Intrinsieke dwang of moraal gebaseerd op beloning of bestraffing: moeilijk terrein met elkaar
Bindende geschriften nog steeds nodig! → zo mensen laten samenleven met elkaar (zie hierboven)
Ook nieuwe wetten nu ivm AI, digitale service act,… die zich ook
Het denken mag zich nooit onderwerpen,
baseren op deze basiswetten van privacy, van transparantie,…
noch aan een dogma,
→ in nieuw jasje noch aan een partij,
noch aan een hartstocht,
noch aan een belang,
noch aan een vooroordeel,
Gedicht over Recht over zelfbeschikking: mogelijkheid om over noch aan om het even wat,
eigen lichaam te beschikken maar uitsluitend aan de feiten zelf,
want zich onderwerpen betekent het einde van
alle denken.
Henri Poincaré, 1909 -
UNIVERSELE ETHISCHE PRINCIPES
- Recht op gelijkwaardigheid
- Gelijkwaardigheid = mogelijkheid bieden aan alle mensen om zelfde leven te hebben vb.:
ook parking voor mensen met beperking
- Onaantastbaarheid van de fysieke integriteit
- Vrijheid van meningsuiting
- Recht op zelfbeschikking
- Recht op privacy…
Recht op privacy en VMU veel aan bod in relatie met (nieuwe) media
ROL VAN MEDIA?
- Beïnvloedt/ informeert/ faciliteert
- Universele ethische principes -> ethische principes mbt media, technologie en innovatie
Heel belangrijk!
Boek media leven: we spreken vaak over onze relatie met media alsof we het aan en uit kunnen zetten →
dat is het niet: spreken over leven IN media
➔ Onze online omgeving als verlengstuk van ons offline leven
ACTUELE VOORBEELDEN
VOORBEELD 1: ARTIFICIËLE INTELLIGENTIE EN ALGORITMES
“AI refers to systems that display intelligent behaviour by analyzing their environment and taking actions –
with some degree of autonomy – to achieve specific goals. AI-based systems can be purely software-
based, acting in the virtual world (e.g. voice assistants, image analysis software, search engines, speech
6
,and face recognition systems) or AI can be embedded in hardware devices (e.g. advanced robots,
autonomous cars, drones or Internet of Things applications).”
- Veel discussies achter de schermen over hoe AI gebruiken
- Definitie van Europese commissie
NU VOORAL… GENERATIEVE AI
voor wat gebruiken we genAI: opzoeken, les materie, suggesties,…
Veel van die genAI tools focussen niet enkel nog op informatie maar ook op advies krijgen van hoe
mensen zich zouden moeten gedragen
Vb.: is het een goed idee om met grote problemen aan te kloppen bij genAI?
Oefening: Wat zijn potentieel ethische spanningsvelden die verbonden zijn aan het gebruik van ChatGPT?
- hallucinaties: systemen die antwoorden verzinnen die niet kloppen
- Gebiased systeem: begint vaak bij data
- Waarheidsgetrouw rapporteren
- Onze afhankelijkheid zonder het systeem
- Grote duurzaamheidsproblemen
- Positivity bias: heel positief systeem
Andere mogelijke antwoorden:
- Plagiaat
- Juistheid van informatie
- Morele paniek
- Capaciteit en duurzaamheid
- Initieel non-profit, maar…
- Bias
CHATGPT… EEN ETHISCH LABYRINT
“But the success story is not one of Silicon Valley genius alone. In its quest to make ChatGPT less toxic,
OpenAI used outsourced Kenyan laborers earning less than $2 per hour, a TIME investigation has found.”
link
➔ Gaat in op thema duurzaamheid
Zullen onze Europese instellingen en wetgevers wel blijven eisen dat wetenschappers zich op duizend
manieren verantwoorden en ironisch genoeg zelfs moeten betalen om hun resultaten in open access te
publiceren, terwijl de almachtige Amerikaanse techbedrijven er een gigantische - parafraseer-, plagieer-
en manipuleer machine mee bouwen.” - Prof. Dr. Patrick Goethals
➔ Treffende quote over plagiaat
White people are… “typically considered to be stronger than people of other races. This is based on the
idea that white people are physically and mentally more envolved than people of other races (GPT-3,
2022).
7
, ➔ Nog steeds vaak westers-bias die ook nog in nieuwe vormen aan bod komt
THE ERA OF BLIND FAITH IN BIG DATA MUST END
- Artificiële intelligentie en algoritmes
- Nieuwe ‘slimme’ technologie versus ‘messy human affairs’
- https://www.youtube.com/watch?v=_2u_eHHzRto → Filmpje kijken en vragen beantwoorden
OEFENING.
1. Wat is de centrale boodschap van Cathy O’Neil?
We moeten kritischer zijn over de rol die deze technologieën spelen in onze samenleving, kritisch zijn over
wat, voor wie, op welke manier deze systemen iets doen
2. Wat wordt bedoeld met “algorithms automate the status quo” en “data laundering”?
Niet vergeten dat technologie die we gebruiken niet van een ‘wit blad’ begint, maar veel meer dan dat is
vb.: ongelijkheden in SL → als we hier niet kritisch over zijn worden deze vertaald in technologie
Blind belief in technologie dat ze het subjectiever zijn dan mens: NIET helemaal waar
We moeten technologieën zien als sociale constructie waarbij de ongelijkheden in SL opnieuw worden
bestendigd in onze huidige SL
Data laundering = bepaalde zaken objectief voorstellen zonder diep te graven wat implicaties zijn
BIG DATA, BIG PROBLEMS
- “Amazon’s recruitment engine that doesn’t like women”
o Data in systeem was gebaseerd op data van 10 jaar ervoor: dominante mannelijke
structuren dus vrouwen als minderwaardig
- “Google’s image recognition software that perceives black people as gorillas”
o Als je kijkt naar testpubliek: vaak wit publiek
- “Apple card that discriminates women when assigning credit limits”
Belangrijk: geen blame game spel
- vb;.: technologiebedrijven zorgen dat alles fout gaat → neen er zijn veel
meer actoren die een rol spelen
- Ook veel grotere bedrijven die willen dat er een beleid wordt opgelegd
vb.: IBM Watson
8
