KLINISCHE PSYCHOLOGIE HC1:
OVER KLINISCHE PSYCHOLOGIE EN ABNORMAAL GEDRAG
HET TERREIN VAN DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE
Wie? Duijker (1959)
Wat zijn de basisdisciplines van de klinische psychologie?
o Functieleer = algemene psychologie
o Ontwikkelingspsychologie= levenslooppsychologie
o Sociale psychologie
o Persoonlijkheidspsychologie (verschillen tss mensen, onderscheid)
o Methodenleer = psychodiagnostiek
Wat zijn de toepassingsgerichte disciplines?
o Klinische en gezondheidspsychologie
o Arbeids en organisatiepsychologie
o Onderwijspsychologie (school en pedagogische psychologie)
Informatie nodig voor te kunnen werken in ons werkveld
Informatie over de “normale ontwikkeling” (puberteit)
TERREIN VAN DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE : DEFINITIES
Een definitie van de klinische psychologie (niet van buiten leren)
“Het gebied van de psychologie dat zich bezighoudt met afwijkend, slecht-aangepast en
abnormaal menselijk gedrag. Onder de grote paraplu van klinische praktijken vallen
diagnose, classificatie, behandeling, preventie en onderzoek.” – Reber, 2004
“Klinische psychologie is een breed wetenschapsgebied waarin het gedrag van de mens in
relatie tot zijn ervaren gezondheid empirisch wordt onderzocht, waarin wordt
gediagnosticeerd en waarin interventies worden ontwikkeld, onderzocht en toegepast;
interventies die op professionele wijze worden uitgevoerd en die erop zijn gericht emotionele,
motivationele en/of cognitieve blokkades op te heffen en het persoonlijk en
maatschappelijk functioneren van mensen te verbeteren.” – Winnubst et al., 1991
,KENMERKEN VAN DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE
Kern= psychische stoornissen (afwijkende)
- Afwijking van de norm/het gemiddelde in ongunstige (negatieve) zin
o Verschillende aspecten van menselijk functioneren:
Binnen individuele persoon: gedachten, gedrag en belevingen
Voorbeeld: een angstig persoon die niet naar buiten durft, geen studie kan doen
In relatie tot andere mensen
Voorbeeld: Iemand die niet goed met emoties kan omgaan, en héél agressief wordt
(vaak probleem voor andere, niet persé voor de persoon zelf)
- Tegen de achtergrond van “normale” processen
Niet direct een stoornis; kan ook normaal zijn in ‘bepaalde omstandigheden’
o Kennis van de “normale” psychologische functies
(waarnemen, denken, geheugen),
o Informatie ober de “normale” ontwikkeling, sociale en
persoonlijkheidspsychologie is nodig om afwijking van de norm te begrijpen
WERKTERREIN VAN DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE
• Eerstelijnspsychologie (bv. GGZ, huisartsenpraktijk, …)
o Kortdurend, milde tot matige klachten
• Psychopathologie (bv. GGZ, PAAZ, psychiatrie, ziekenhuis, …)
o Zwaardere/specifieke problematieken
• Forensische psychologie (bv. CAW, justitiehuis, gevangenis, …)
• Neuropsychologie (bv. ziekenhuis, revalidatiecentrum, GGZ, …)
o Ontwikkelingsstoornissen, ongeval,..
• Gerontopsychologie (bv. revalidatiecentrum, woonzorgcentrum, …)
o Ouderenpsychologie , dementie,..
• Systeempsychologie (bv. CAW (bemiddeling), GGZ, …)
o Gezinnen, koppels, ..
• Gezondheidspsychologie (bv. ziekenhuis, preventiedienst, mutualiteit, …)
o Link tss de somatische aandoeningen en psychologie
(kanker welzijn, gezondheidspreventie,..)
• Psychosociale rehabilitatie (bv. GGZ, ontmoetingscentrum, …)
• Opbouwwerk (bv. buurtwerking, …)
o Fijne buurt creëren
TAKEN VAN DE KLINSICHE PSYCHOLOGIE
• Diagnostiek, indicatiestelling
• Advies, psycho-educatie
• Revalidatie
• Begeleiding
• Preventie
• Onderzoek, onderwijs
Vaak zien ze het bos door de bomen niet; wat is kwaliteitsvol? Hoe geraak ik daar?
,BEROEPSGROEPEN VAN DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE
Psychologisch consulent:
- Professionele Bachelor in de Toegepaste Psychologie
o Psychodiagnostiek
o Psychologische gespreksvoering
o Counseling
o Coaching
o Preventie
o ..
- Klinisch psycholoog
o Licentiaat of master in klinische psychologie
o Psychodiagnostiek
o Psychologische begeleiding
o Psychotherapie
o Preventie
- Psychiater
o Licentiaat of master in geneeskunde met specialisatie
in psychiatrische stoornissen
o Psychodiagnostiek
o Farmacotherapie
o Psychotherapie
- Psychotherapie
o Behandelvorm uitgeoefend door geestelijke gezondheidszorgberoepen
(WUG)
Artsen, klinisch, orthopedagogen/orthopedagogen met een
psychotherapieopleiding (4 jaar)
- Andere aspecten van klinische psychologie
o Counseling of coaching zijn wel toegankelijk voor anderen actoren
(zoals mogelijk de ondersteunende ggz-beroepen)
HOE IS DE KLINISCHE PSYCHOL OGIE OF GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG (GGZ)
GEORGANISEERD?
Het beleid met betrekking tot de geestelijke gezondheidszorg in België behoort deels
tot de bevoegdheid van de gemeenschappen en gewesten en deels van de
federale overheid
→Complex
HOE KUNNEN WE DE VOORZIENINGEN VAN DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE
ONDERSCHEIDEN?
• Cliënten – kinderen en adolescenten volwassenen
• Werkvorm – ambulante semi-ambulante/semi-residentieel residentieel
• Doelgroep/problematiek – categoriale voorzieningen
• Echelonmodel – combinatie van bovenstaande
, INSTROOM EN INTSTROOM VAN DE KLINISCHE P SYCHOLOGIE
Instroom
Eigen initiatief of professionele verwijzer
• Door een verwijsbrief of gezamenlijke intake/contact
Tijdsverloop:
Crisis →onmiddellijke hulp (ook wachtlijsten nu) Niet-crisis →altijd wachtlijsten
Uitstroom
Van evaluatie naar ontslag
• Afronding van een begeleiding is ook een proces
• Begeleiding evalueren adhv diagnostiek
• Samenwerken met andere voorziening (eventueel verwijzen)
- Follow up
o Minder frequent samen komen bekijken hoe het loopt
➔ Herval voorkomen
ECHELON MODEL: STRUCTUUR GGZ
Het echelon model
Model dat uit 4 lijnen bestaat (0e , 1e , 2e , 3e lijn)
o Gebaseerd op medische model van de gezondheidszorg
o 1e lijn= poortwachter
o Stepped care principe
Maar de omgekeerde piramide! Mensen wachten langer en langer waardoor de problemen
eigen ernstiger zijn en hierdoor ze direct naar een hogere lijn moeten
De 0e lijn
o Cliënt en zijn omgeving (bv. cliënt, familie, vrienden, werk/school)
o Informele maatschappelijke zorg, mantelzorg, geen drempel
o Hulpvraag komt vanuit de cliënt of zijn omgeving en de hulp ook
o Levert geen geestelijke gezondheidszorg, maar draagt ertoe bij
o Zet in op preventie, sensibilisering, empowerment, veerkracht, netwerken
Bv. Tele-onthaal, Awel, lotgenotenverenigingen, OCMW, Overkop, Stuvo,Ferm
Ferm: een budgetvriendelijke organisatie, voor meer activiteiten, netwerk,..
De 1e lijn
o Niet-gespecialiseerde, ambulante, professionele hulpverlening
o Laagdrempelig, alle doelgroepen met alle problematieken
o Algemene hulp: mild tot matig →helpen , anders doorverwijzen
o Cliënten kunnen zich melden zonder tussenkomst van een andere hulpverlener
o Hulpverlening is kortdurend en gebeurt onmiddellijk
Bv. CAW, JAC, TEJO (geen doorverwijzing), (eerstelijns)psycholoog, huisarts,..
OVER KLINISCHE PSYCHOLOGIE EN ABNORMAAL GEDRAG
HET TERREIN VAN DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE
Wie? Duijker (1959)
Wat zijn de basisdisciplines van de klinische psychologie?
o Functieleer = algemene psychologie
o Ontwikkelingspsychologie= levenslooppsychologie
o Sociale psychologie
o Persoonlijkheidspsychologie (verschillen tss mensen, onderscheid)
o Methodenleer = psychodiagnostiek
Wat zijn de toepassingsgerichte disciplines?
o Klinische en gezondheidspsychologie
o Arbeids en organisatiepsychologie
o Onderwijspsychologie (school en pedagogische psychologie)
Informatie nodig voor te kunnen werken in ons werkveld
Informatie over de “normale ontwikkeling” (puberteit)
TERREIN VAN DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE : DEFINITIES
Een definitie van de klinische psychologie (niet van buiten leren)
“Het gebied van de psychologie dat zich bezighoudt met afwijkend, slecht-aangepast en
abnormaal menselijk gedrag. Onder de grote paraplu van klinische praktijken vallen
diagnose, classificatie, behandeling, preventie en onderzoek.” – Reber, 2004
“Klinische psychologie is een breed wetenschapsgebied waarin het gedrag van de mens in
relatie tot zijn ervaren gezondheid empirisch wordt onderzocht, waarin wordt
gediagnosticeerd en waarin interventies worden ontwikkeld, onderzocht en toegepast;
interventies die op professionele wijze worden uitgevoerd en die erop zijn gericht emotionele,
motivationele en/of cognitieve blokkades op te heffen en het persoonlijk en
maatschappelijk functioneren van mensen te verbeteren.” – Winnubst et al., 1991
,KENMERKEN VAN DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE
Kern= psychische stoornissen (afwijkende)
- Afwijking van de norm/het gemiddelde in ongunstige (negatieve) zin
o Verschillende aspecten van menselijk functioneren:
Binnen individuele persoon: gedachten, gedrag en belevingen
Voorbeeld: een angstig persoon die niet naar buiten durft, geen studie kan doen
In relatie tot andere mensen
Voorbeeld: Iemand die niet goed met emoties kan omgaan, en héél agressief wordt
(vaak probleem voor andere, niet persé voor de persoon zelf)
- Tegen de achtergrond van “normale” processen
Niet direct een stoornis; kan ook normaal zijn in ‘bepaalde omstandigheden’
o Kennis van de “normale” psychologische functies
(waarnemen, denken, geheugen),
o Informatie ober de “normale” ontwikkeling, sociale en
persoonlijkheidspsychologie is nodig om afwijking van de norm te begrijpen
WERKTERREIN VAN DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE
• Eerstelijnspsychologie (bv. GGZ, huisartsenpraktijk, …)
o Kortdurend, milde tot matige klachten
• Psychopathologie (bv. GGZ, PAAZ, psychiatrie, ziekenhuis, …)
o Zwaardere/specifieke problematieken
• Forensische psychologie (bv. CAW, justitiehuis, gevangenis, …)
• Neuropsychologie (bv. ziekenhuis, revalidatiecentrum, GGZ, …)
o Ontwikkelingsstoornissen, ongeval,..
• Gerontopsychologie (bv. revalidatiecentrum, woonzorgcentrum, …)
o Ouderenpsychologie , dementie,..
• Systeempsychologie (bv. CAW (bemiddeling), GGZ, …)
o Gezinnen, koppels, ..
• Gezondheidspsychologie (bv. ziekenhuis, preventiedienst, mutualiteit, …)
o Link tss de somatische aandoeningen en psychologie
(kanker welzijn, gezondheidspreventie,..)
• Psychosociale rehabilitatie (bv. GGZ, ontmoetingscentrum, …)
• Opbouwwerk (bv. buurtwerking, …)
o Fijne buurt creëren
TAKEN VAN DE KLINSICHE PSYCHOLOGIE
• Diagnostiek, indicatiestelling
• Advies, psycho-educatie
• Revalidatie
• Begeleiding
• Preventie
• Onderzoek, onderwijs
Vaak zien ze het bos door de bomen niet; wat is kwaliteitsvol? Hoe geraak ik daar?
,BEROEPSGROEPEN VAN DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE
Psychologisch consulent:
- Professionele Bachelor in de Toegepaste Psychologie
o Psychodiagnostiek
o Psychologische gespreksvoering
o Counseling
o Coaching
o Preventie
o ..
- Klinisch psycholoog
o Licentiaat of master in klinische psychologie
o Psychodiagnostiek
o Psychologische begeleiding
o Psychotherapie
o Preventie
- Psychiater
o Licentiaat of master in geneeskunde met specialisatie
in psychiatrische stoornissen
o Psychodiagnostiek
o Farmacotherapie
o Psychotherapie
- Psychotherapie
o Behandelvorm uitgeoefend door geestelijke gezondheidszorgberoepen
(WUG)
Artsen, klinisch, orthopedagogen/orthopedagogen met een
psychotherapieopleiding (4 jaar)
- Andere aspecten van klinische psychologie
o Counseling of coaching zijn wel toegankelijk voor anderen actoren
(zoals mogelijk de ondersteunende ggz-beroepen)
HOE IS DE KLINISCHE PSYCHOL OGIE OF GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG (GGZ)
GEORGANISEERD?
Het beleid met betrekking tot de geestelijke gezondheidszorg in België behoort deels
tot de bevoegdheid van de gemeenschappen en gewesten en deels van de
federale overheid
→Complex
HOE KUNNEN WE DE VOORZIENINGEN VAN DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE
ONDERSCHEIDEN?
• Cliënten – kinderen en adolescenten volwassenen
• Werkvorm – ambulante semi-ambulante/semi-residentieel residentieel
• Doelgroep/problematiek – categoriale voorzieningen
• Echelonmodel – combinatie van bovenstaande
, INSTROOM EN INTSTROOM VAN DE KLINISCHE P SYCHOLOGIE
Instroom
Eigen initiatief of professionele verwijzer
• Door een verwijsbrief of gezamenlijke intake/contact
Tijdsverloop:
Crisis →onmiddellijke hulp (ook wachtlijsten nu) Niet-crisis →altijd wachtlijsten
Uitstroom
Van evaluatie naar ontslag
• Afronding van een begeleiding is ook een proces
• Begeleiding evalueren adhv diagnostiek
• Samenwerken met andere voorziening (eventueel verwijzen)
- Follow up
o Minder frequent samen komen bekijken hoe het loopt
➔ Herval voorkomen
ECHELON MODEL: STRUCTUUR GGZ
Het echelon model
Model dat uit 4 lijnen bestaat (0e , 1e , 2e , 3e lijn)
o Gebaseerd op medische model van de gezondheidszorg
o 1e lijn= poortwachter
o Stepped care principe
Maar de omgekeerde piramide! Mensen wachten langer en langer waardoor de problemen
eigen ernstiger zijn en hierdoor ze direct naar een hogere lijn moeten
De 0e lijn
o Cliënt en zijn omgeving (bv. cliënt, familie, vrienden, werk/school)
o Informele maatschappelijke zorg, mantelzorg, geen drempel
o Hulpvraag komt vanuit de cliënt of zijn omgeving en de hulp ook
o Levert geen geestelijke gezondheidszorg, maar draagt ertoe bij
o Zet in op preventie, sensibilisering, empowerment, veerkracht, netwerken
Bv. Tele-onthaal, Awel, lotgenotenverenigingen, OCMW, Overkop, Stuvo,Ferm
Ferm: een budgetvriendelijke organisatie, voor meer activiteiten, netwerk,..
De 1e lijn
o Niet-gespecialiseerde, ambulante, professionele hulpverlening
o Laagdrempelig, alle doelgroepen met alle problematieken
o Algemene hulp: mild tot matig →helpen , anders doorverwijzen
o Cliënten kunnen zich melden zonder tussenkomst van een andere hulpverlener
o Hulpverlening is kortdurend en gebeurt onmiddellijk
Bv. CAW, JAC, TEJO (geen doorverwijzing), (eerstelijns)psycholoog, huisarts,..
