Laryngologie – NKO
Inhoud
1. Fysiologie vd larynx, stem en slikken.................................................................................2
1.1. Anatomie van de mond, pharynx en larynx ................................................................2
1.1.1. Mond ...............................................................................................................2
1.1.2. Farynx ............................................................................................................ 11
1.1.3. Larynx ............................................................................................................ 15
1.2. Fysiologie van de larynx .......................................................................................... 23
1.2.1. De stemplooien - stembanden ....................................................................... 23
1.3. Stemkliniek in UZgent ............................................................................................ 26
2. Pathologie van de stem(banden) .................................................................................... 28
2.1. Primaire organische stemstoornissen ..................................................................... 28
2.1.1. Acute en chronische laryngitis ........................................................................ 28
2.1.2. Trauma .......................................................................................................... 30
2.1.3. Endocrien ...................................................................................................... 31
2.1.4. Goedaardige gezwellen................................................................................... 32
2.1.5. Onderzoek van de larynx ................................................................................. 41
2.1.6. Laserresectie ................................................................................................. 42
2.2. Functionele stemstoornissen ................................................................................. 42
2.2.1. Muscle tension dysphonia (MTD) .................................................................... 42
3. Slaapstoornissen ........................................................................................................... 46
3.1. Slaap – fysiologie ................................................................................................... 46
3.2. Indeling slaapstoornissen ...................................................................................... 47
3.2.1. Sleep disordered breathing (SDB).................................................................... 47
3.2.2. Behandeling bij snurken en slaapstoornissen .................................................. 55
3.2.3. SDBD bij kinderen .......................................................................................... 55
1
, 1. Fysiologie vd larynx, stem en slikken
1.1. Anatomie van de mond, pharynx en larynx
1.1.1. Mond
Lippen en wangen =
Mondholte =
Mond en kaak =
= belangrijk gewricht: temporomandibulair gewricht (TMJ) => gewricht ligt tussen de
mandibulaire condyle (= gewrichtskop vd onderkaak) en de mandibulaire fossa van het os
temporale.
Men kan kauwen door twee mechanismen:
o Open en toe gaan vd mond => openen = zakt mandibula naar beneden. Bij het
sluiten wordt de mandibula opnieuw naar boven getrokken.
Nodig voor het bijten, spreken, slikken en kauwen
o Lateralisatie => onderkaak beweegt naar links en rechts = belangrijk voor het
malen vh voedsel
Gebeurt vooral door de pterygoïdspieren
De m. masseter = zeer krachtige spier (enkel de grote beenspieren: m. quadriceps en m.
gastrocnemius = krachtigere spieren) => wanneer deze samentrekt, trekt hij de onderkaak
krachtig omhoog. Hierdoor kan je dus hard bijten.
Als tanden ontbreken, zal de ene kant meer doorduwen dan de andere = beschadiging vh
kaakgewricht.
2
,Mondbodem =
Bestaat uit mondbodemspieren:
- M. mylohyoideus (diafragma oris) (6)
- M. geniohyoideus (9)
- M. digastricus = bestaat uit twee delen: venter posterior en venter anterior)
Als de stevigheid van deze spieren weggaat = teken van veroudering => je kan op de sterkte van
de mondbodemspieren trainen om da gevolgen van de veroudering tegen te gaan:
Snurken kan het gevolg zijn van een zwakke mondbodem: slechte stevigheid =
onstabiliteit vd tong.
Bij het versterken van de mondbodemspieren => betere stevigheid = betere stabiliteit vd tong = ↓
snurken.
Verhemelte =
Bestaat uit:
- Raphe palati (1)
- Papilla incisiva (2)
- Plicae palatinae transversae (3)
- Uvula palatina (4)
3
,Palatum durum = anterieur 2/3 vh verhemelte => harde gedeelte
Palatum molle = posterieur 1/3 vh verhemelte => weke gedeelte
Spieren in het weke gehemelte zorgen bij opspanning dat er een afsluiting is tussen de
neusholte en de mondholte zodat de voedselbolus niet naar omhoog gaat en via de neus
ontsnapt.
Bij een kind met spraakstoornis = is het weke verhemelte intact?
Spieren van het verhemelte =
Bestaat uit:
- M. tensor veli palatini (5) = aanspannen vh gehemelte
- M. levator veli palatini (8) = ophe en vh gehemelte
- M. uvulae (11)
- M. palatopharyngeus (14)
- M. salpinghopharyngeus (16)
De slikbeweging zorgt ervoor dat de buis van Eustachius open gezet wordt zodat er geen
drukverschil is tussen het middenoor en het buitenoor.
Bij het slikken moet er een gespannen en dynamische afsluiting ontstaan zodat de voedselbolus
correct naar de slokdarm gaat en niet naar de neus of luchtweg:
Beweging 10 = velopharyngeale sluiting => het weke verhemelte wordt opgetild + opgespannen +
naar achter/boven gebracht door de m. levator veli palatini en de m. tensor veli palatini
Dit zorgt voor een afsluiting vd verbinding naar de neus => voedsel kan niet meer naar de
nasofarynx/neusholte.
4
,Beweging 13 => de overgang tussen mondholte en keelholte wordt gecontroleerd door:
- M. palatoglossus => vormt de voorste gehemelteboog
- M. palatopharyngeus => vormt de achterste gehemelteboog
Op deze manier wordt de voedselbolus gecontroleerd naar achter geleid => werkt dus als een
soort dynamische poort tussen mond en keel.
Beweging 20 = m. constrictor pharyngis superior => de bovenste farynxconstrictor trekt samen.
De spier ligt als een soort ring rond de keelholte dat de farynx vernauw en zo de
voedselbolus naar beneden duwt.
Daarna nemen de andere constrictoren het over: superior → medius → inferior (=
peristaltische golf)
Spieren van de lip en wang =
Bestaat uit:
- M. orbicularis oris (8)
- M buccinator (1)
- M. Pterygoïdeus lateralis (6)
- M. Pterygoideus medialis (7)
- Ductus parotideus (2)
Kauwspieren =
Spieren die de mond sluiten:
- M. masseter (14)
- M. temporalis (16)
- M. pterygoideus medialis (18)
Spieren die de mond openen:
- M. pterygoideus lateralis (18)
Een normale mondopening is ongeveer 4-5 cm minimum => als iemand de mond minder goed
kan openen, kan dit wijzen op problemen met het kaakgewricht, kauwspieren, pijn/spasma,
trismus.
Laterale beweging/knarsen = de mm. Pterygoidei kunnen afwisselen samentrekken => daardoor
beweegt de onderkaak naar links en rechts. Deze alternerende contractie veroorzaakt de
maalbeweging
Belangrijk om voedsel te vermalen
Kan ook leiden tot knarsetanden bij overactiviteit (zie tandheelkunde)
5
,Tong (lingua) =
In tegenstelling tot andere spieren geraken de vezels vd tongspieren niet vermoeid door hun zeer
goede coördinatie.
De tong bestaat bijna volledig uit spieren (99,9%) en tongslijmvlies (0,1%) => daardoor kan ze
heel precies bewegen.
Functies van de tong:
- Kauwen en zuigen
- Smaak- en tastzin => zijn vooral achteraan op de tong sterk ontwikkeld (bevinden zich
veel smaakpapillen)
- Spreken
3 zones vd tong:
1) Tongwortel = achterste deel vd tong => licht dicht bij de keel en is belangrijk bij slikken.
Bevat ook veel lymfoïd weefsel en smaakpapillen
2) Tongrug = bovenste oppervlak vd tong => deel dat je ziet als iemand zijn tong uitsteekt.
Bevat papillen wat belangrijk is voor smaak, tast en voedselverplaatsing
3) Tongpunt = voorste uiteinde vd tong => zeer beweeglijk + belangrijk voor spreken en helpt
ook voedsel precies te verplaatsen.
De tongspieren worden verdeeld in 2 groepen:
- Uitwendige tongspieren => verplaatsen de tong
- Inwendige tongspieren => veranderen de vorm vd tong
De tong heeft een rol in:
- Ademen
- Slikken
- Spraak
6
, Uitwendige tongspieren =
Deze spieren zitten met één uiteinde vast op het bot (onderkaak, tongbeen/os hyoideum,
processus styloideus) daarna stralen ze uit in de tong.
Ze zorgen vooral voor de verplaatsing vd tong => ze bepalen dus vooral de positie vd tong
Spier Uitleg
m. genioglossus (= = tong uitsteken en naar beneden trekken
sterkste tongspier) Verhindert het naar de keelholte zuigen vd tong.
m. hyoglossus = tong naar beneden en dorsaal trekken
Vergroot mondholte (zuigen)
m. styloglossus = tong intrekken en ophe en bij zuigen en slikken
m. palatoglossus = versmalt het isthmus faucium en heft de arcus palatoglossus op.
Loopt ventraal vd tonsilla palatina. Dorsaal vd tonsillen =
arcus palatopharyngeus.
= vormt mee de sfincter met de m. palatopharyngeus => trekt mee
samen de voedselbolus binnen tijdens het slikken.
7
Inhoud
1. Fysiologie vd larynx, stem en slikken.................................................................................2
1.1. Anatomie van de mond, pharynx en larynx ................................................................2
1.1.1. Mond ...............................................................................................................2
1.1.2. Farynx ............................................................................................................ 11
1.1.3. Larynx ............................................................................................................ 15
1.2. Fysiologie van de larynx .......................................................................................... 23
1.2.1. De stemplooien - stembanden ....................................................................... 23
1.3. Stemkliniek in UZgent ............................................................................................ 26
2. Pathologie van de stem(banden) .................................................................................... 28
2.1. Primaire organische stemstoornissen ..................................................................... 28
2.1.1. Acute en chronische laryngitis ........................................................................ 28
2.1.2. Trauma .......................................................................................................... 30
2.1.3. Endocrien ...................................................................................................... 31
2.1.4. Goedaardige gezwellen................................................................................... 32
2.1.5. Onderzoek van de larynx ................................................................................. 41
2.1.6. Laserresectie ................................................................................................. 42
2.2. Functionele stemstoornissen ................................................................................. 42
2.2.1. Muscle tension dysphonia (MTD) .................................................................... 42
3. Slaapstoornissen ........................................................................................................... 46
3.1. Slaap – fysiologie ................................................................................................... 46
3.2. Indeling slaapstoornissen ...................................................................................... 47
3.2.1. Sleep disordered breathing (SDB).................................................................... 47
3.2.2. Behandeling bij snurken en slaapstoornissen .................................................. 55
3.2.3. SDBD bij kinderen .......................................................................................... 55
1
, 1. Fysiologie vd larynx, stem en slikken
1.1. Anatomie van de mond, pharynx en larynx
1.1.1. Mond
Lippen en wangen =
Mondholte =
Mond en kaak =
= belangrijk gewricht: temporomandibulair gewricht (TMJ) => gewricht ligt tussen de
mandibulaire condyle (= gewrichtskop vd onderkaak) en de mandibulaire fossa van het os
temporale.
Men kan kauwen door twee mechanismen:
o Open en toe gaan vd mond => openen = zakt mandibula naar beneden. Bij het
sluiten wordt de mandibula opnieuw naar boven getrokken.
Nodig voor het bijten, spreken, slikken en kauwen
o Lateralisatie => onderkaak beweegt naar links en rechts = belangrijk voor het
malen vh voedsel
Gebeurt vooral door de pterygoïdspieren
De m. masseter = zeer krachtige spier (enkel de grote beenspieren: m. quadriceps en m.
gastrocnemius = krachtigere spieren) => wanneer deze samentrekt, trekt hij de onderkaak
krachtig omhoog. Hierdoor kan je dus hard bijten.
Als tanden ontbreken, zal de ene kant meer doorduwen dan de andere = beschadiging vh
kaakgewricht.
2
,Mondbodem =
Bestaat uit mondbodemspieren:
- M. mylohyoideus (diafragma oris) (6)
- M. geniohyoideus (9)
- M. digastricus = bestaat uit twee delen: venter posterior en venter anterior)
Als de stevigheid van deze spieren weggaat = teken van veroudering => je kan op de sterkte van
de mondbodemspieren trainen om da gevolgen van de veroudering tegen te gaan:
Snurken kan het gevolg zijn van een zwakke mondbodem: slechte stevigheid =
onstabiliteit vd tong.
Bij het versterken van de mondbodemspieren => betere stevigheid = betere stabiliteit vd tong = ↓
snurken.
Verhemelte =
Bestaat uit:
- Raphe palati (1)
- Papilla incisiva (2)
- Plicae palatinae transversae (3)
- Uvula palatina (4)
3
,Palatum durum = anterieur 2/3 vh verhemelte => harde gedeelte
Palatum molle = posterieur 1/3 vh verhemelte => weke gedeelte
Spieren in het weke gehemelte zorgen bij opspanning dat er een afsluiting is tussen de
neusholte en de mondholte zodat de voedselbolus niet naar omhoog gaat en via de neus
ontsnapt.
Bij een kind met spraakstoornis = is het weke verhemelte intact?
Spieren van het verhemelte =
Bestaat uit:
- M. tensor veli palatini (5) = aanspannen vh gehemelte
- M. levator veli palatini (8) = ophe en vh gehemelte
- M. uvulae (11)
- M. palatopharyngeus (14)
- M. salpinghopharyngeus (16)
De slikbeweging zorgt ervoor dat de buis van Eustachius open gezet wordt zodat er geen
drukverschil is tussen het middenoor en het buitenoor.
Bij het slikken moet er een gespannen en dynamische afsluiting ontstaan zodat de voedselbolus
correct naar de slokdarm gaat en niet naar de neus of luchtweg:
Beweging 10 = velopharyngeale sluiting => het weke verhemelte wordt opgetild + opgespannen +
naar achter/boven gebracht door de m. levator veli palatini en de m. tensor veli palatini
Dit zorgt voor een afsluiting vd verbinding naar de neus => voedsel kan niet meer naar de
nasofarynx/neusholte.
4
,Beweging 13 => de overgang tussen mondholte en keelholte wordt gecontroleerd door:
- M. palatoglossus => vormt de voorste gehemelteboog
- M. palatopharyngeus => vormt de achterste gehemelteboog
Op deze manier wordt de voedselbolus gecontroleerd naar achter geleid => werkt dus als een
soort dynamische poort tussen mond en keel.
Beweging 20 = m. constrictor pharyngis superior => de bovenste farynxconstrictor trekt samen.
De spier ligt als een soort ring rond de keelholte dat de farynx vernauw en zo de
voedselbolus naar beneden duwt.
Daarna nemen de andere constrictoren het over: superior → medius → inferior (=
peristaltische golf)
Spieren van de lip en wang =
Bestaat uit:
- M. orbicularis oris (8)
- M buccinator (1)
- M. Pterygoïdeus lateralis (6)
- M. Pterygoideus medialis (7)
- Ductus parotideus (2)
Kauwspieren =
Spieren die de mond sluiten:
- M. masseter (14)
- M. temporalis (16)
- M. pterygoideus medialis (18)
Spieren die de mond openen:
- M. pterygoideus lateralis (18)
Een normale mondopening is ongeveer 4-5 cm minimum => als iemand de mond minder goed
kan openen, kan dit wijzen op problemen met het kaakgewricht, kauwspieren, pijn/spasma,
trismus.
Laterale beweging/knarsen = de mm. Pterygoidei kunnen afwisselen samentrekken => daardoor
beweegt de onderkaak naar links en rechts. Deze alternerende contractie veroorzaakt de
maalbeweging
Belangrijk om voedsel te vermalen
Kan ook leiden tot knarsetanden bij overactiviteit (zie tandheelkunde)
5
,Tong (lingua) =
In tegenstelling tot andere spieren geraken de vezels vd tongspieren niet vermoeid door hun zeer
goede coördinatie.
De tong bestaat bijna volledig uit spieren (99,9%) en tongslijmvlies (0,1%) => daardoor kan ze
heel precies bewegen.
Functies van de tong:
- Kauwen en zuigen
- Smaak- en tastzin => zijn vooral achteraan op de tong sterk ontwikkeld (bevinden zich
veel smaakpapillen)
- Spreken
3 zones vd tong:
1) Tongwortel = achterste deel vd tong => licht dicht bij de keel en is belangrijk bij slikken.
Bevat ook veel lymfoïd weefsel en smaakpapillen
2) Tongrug = bovenste oppervlak vd tong => deel dat je ziet als iemand zijn tong uitsteekt.
Bevat papillen wat belangrijk is voor smaak, tast en voedselverplaatsing
3) Tongpunt = voorste uiteinde vd tong => zeer beweeglijk + belangrijk voor spreken en helpt
ook voedsel precies te verplaatsen.
De tongspieren worden verdeeld in 2 groepen:
- Uitwendige tongspieren => verplaatsen de tong
- Inwendige tongspieren => veranderen de vorm vd tong
De tong heeft een rol in:
- Ademen
- Slikken
- Spraak
6
, Uitwendige tongspieren =
Deze spieren zitten met één uiteinde vast op het bot (onderkaak, tongbeen/os hyoideum,
processus styloideus) daarna stralen ze uit in de tong.
Ze zorgen vooral voor de verplaatsing vd tong => ze bepalen dus vooral de positie vd tong
Spier Uitleg
m. genioglossus (= = tong uitsteken en naar beneden trekken
sterkste tongspier) Verhindert het naar de keelholte zuigen vd tong.
m. hyoglossus = tong naar beneden en dorsaal trekken
Vergroot mondholte (zuigen)
m. styloglossus = tong intrekken en ophe en bij zuigen en slikken
m. palatoglossus = versmalt het isthmus faucium en heft de arcus palatoglossus op.
Loopt ventraal vd tonsilla palatina. Dorsaal vd tonsillen =
arcus palatopharyngeus.
= vormt mee de sfincter met de m. palatopharyngeus => trekt mee
samen de voedselbolus binnen tijdens het slikken.
7
