Samenvatting OMI

Wat is agressie?
Definitie
 = iedere vorm v. dreigend en/of destructief gedrag dat leidt tot schade
(psychisch/fysisch/materieel) aan de ander of zichzelf.
 Soms onderscheid tussen agressie & geweld:
o Geweld = opzettelijk & doelbewust aanwenden v. agressief gedrag.

Agressie: een subjectief en normatief begrip
 Subjectief: de manier waarop we naar agressie kijken is persoonlijk.
o Referentiekader door eigen opvoeding, vroegere ervaringen & cultuur.
 Normatief: wanneer gedrag als agressief wordt bestempeld, geeft dit een norm aan.
o Relatief & aangegeven door context, tijdsgeest & cultuur.
o Je geeft je eigen grenzen aan wanneer je iets als agressief beschouwd.
 Als team een algemeen idee hebben over welk gedrag agressief en niet aanvaardbaar
is.
o Gezamenlijke & consequente aanpak.

Theoretische kaders en hun kijk op agressie
 Kijk op agressie beïnvloedt manier v. omgaan met agressie.
 Verschillende theoretische stromingen kijken anders naar agressie.

Psycho-analyse
 Agressie = “acting-out” v. onverwerkt en/of zwaarbeladen emotionele inhouden die
een uitweg zoeken.
o Wat ligt er bij jou zo emotioneel beladen?

Systeemtheorie
 Agressie = een symptoom v. dysfunctie in het systeem.
o Via zijn gedrag signaleert de persoon dat er in zijn systeem of in één van de
contexten iets niet functioneert.
 Jongere met agressief gedrag worden gezien als de IP (identified patient).
o Leid aandacht af v. de problemen binnen het gezin.

Contextuele theorie (Nagy)
 Agressief gedrag bekijken binnen dimensie v. de feiten, psychologie, interactie & de
relationele ethiek.
 Belangrijk begrip: destructief recht.
= iemand die veel onrecht heeft meegemaakt, eigent zich onbewust het recht
toe zelf destructief gedrag te stellen.

Agressie-frustratietheorie
 Agressie komt voort uit frustraties.
o Bv. omdat men iets niet kan bereiken wat men wil, omdat men iets niet kan
ontwijken wat men wil ontwijken.



1

,Nativisme
 Agressie is een genetisch overdraagbare eigenschap.

Behaviorisme
 Agressie = een aangeleerde eigenschap.
 De sociale leertheorie (Bandura):
o Agressief gedrag is aangeleerd gedrag door observatie & imitatie.
 De sociale leertheorie (Patterson):
o Gedrag dat inslijpt in interactiepatronen tussen ouder/opvoeder & kind.

Nature – nurture debat
 Aangeboren – aangeleerde eigenschappen.
 Eigenschappen die moeilijk meetbaar zijn.
 Grote nurture component aanwezig, maar debat zal altijd blijven.
 Let op verwoording: “Cliënt gedraagt zich agressief, niet IS agressief”:
o Agressie wordt steeds in interactie & context gerelateerd gezien.
o Cliënt is agressief à niet veranderingsgericht, aan de persoon verbonden.
o Cliënt gedraagt zich agressief à in samenwerking met de context.
o Niet persoonsgebonden (anders geen onderzoek nodig).
o Door het te bestempelen als gedrag à creëren v. veranderingsgerichte &
oplossingsgerichte visie.

Soorten agressie en uitgangsvormen
Instrumentele agressie
 Agressief gedrag wordt ingezet als middel om doel te bereiken.
 Vertrekt niet vanuit emotionele geladenheid.
 Gericht op beïnvloeden v. emoties v. anderen.
 Doelbewust + herkenbaar patroon: agressie weloverwogen opgebouwd.

Frustratie-agressie
 Frustraties stapelen zich op gedurende lange tijd.
 Innerlijke beleving = zeer emotioneel geladen (door kwaadheid, verdriet, angst, …).
 Minder controle over gedrag: onvoorspelbaar v. uitbarsten agressie (trigger).
o Weinig aanspreekbaar of voor rede vatbaar.
 Beïnvloede factoren v. conflicten zoeken op betrekkingsniveau (bv. niet graag gezien,
minderwaardig, uitgesloten, niet aanvaard, niet naar luisteren).

Agressie ten gevolge van psychopathologie
 Fysische & psychische ziektebeelden hebben agressie als symptoom.
o Bv. psychosen, epilepsie, dementie.
 Middelengebruik.

Complex in de praktijk
 Soorten agressie lopen door elkaar (bv. instrumentele agressie kan omslaan naar
frustratie-agressie).
 Verschillende oorzaken uit verschillende theoretische verklaringsmodellen zijn v.
toepassing.

2

,Agressief gedrag
 Vaak defensief gedrag vanuit onveiligheid/onzekerheid/angst/laag zelfbeeld/weinig
zelfvertrouwen.
 Vaak reactie op onmacht à frustratie.
 Manier om relatie te testen: wanneer zal de begeleider afhaken & genoeg hebben v.
mij? à Ambivalent interactiepatroon.
 Duidelijke correlatie tussen agressie aan de buitenkant & angst aan de binnenkant:
hoe meer agressie à hoe angstiger & onveiliger de binnenkant.

Uitingsvormen van agressie
 Verbaal (schelden, beledigen) + fysiek (slaan, schoppen, spugen).
 Actief (pesten, schelden) + passief (negeren, manipuleren, uitsluiten).

Gedragsbeeld van kinderen/jongeren die vaak agressief gedrag vertonen
 Geen stereotiep beeld, maar beter begrip v. samenhang tussen aantal kenmerken.
 Hechtingsproblemen vaak voedingsbodem

Kenmerken
 Vlug geviseerd/benadeeld voelen.
 Verhoogde impulsiviteit, beperkte uitstelcapaciteit:
o Emotionele reactie niet onder controle.
o We willen het nu & we willen niet wachten.
 Geringe frustratietolerantie:
o Veel zelfvertrouwen à stevige buffer tegen onheil/frustraties.
 Overdreven reacties op mislukkelingen/succes/fouten.
 Moeilijk om eigen aandeel te zien.
 Geringe weerstand tegen verleiding.
o Twijfelt over erbij horen à vatbaar voor negatief gedrag in een poging om er
toch bij te horen.
 Uitdagend/stoer gedrag.
 Drang om te manifesteren/aandacht te vragen.
 Weigerachtig tegenover verandering.
 Beperkte assertiviteit:
o Geroep & gebrul wijst op een tekort aan assertiviteit.
o Niet weten hoe ze op een assertieve manier moeten reageren om
onaangename ervaringen.
 Angstig gedrag of de “verpakking” ervan.
 Ambivalent interactiepatroon:
o Niet weten of de ander te vertrouwen is à niet blindelings in interactie gaan
met de ander.
o Band met begeleider ‘uittesten’.



Preventie van agressie
De begeleider

3

, Zelfkennis
 Zelfkennis op vlak v.:
o Angst/agressie.
o Zelfvertrouwen.
o Voorkeurstrategieën m.b.t. conflicthantering.
o Zelfbeheersing.
o Eigen grenzen (fysiek als mentaal).

Kijk op agressie
 Constructieve & gepaste kijk = essentieel voor aanpak v. agressie.
 Agressieve reactie is niet gepast à angst/verdriet/kwaadheid is oké.
 Vaak gerelateerd aan angst/verdriet.
 Agressie moet begrensd worden à nooit het eindpunt/enige doel zijn.
 Repressief handelen (agressie laten stoppen) gaat voorbij aan kwaadheid à geen
oplossing.
 Agressie = communicatie:
o Moet in communicatie gebracht worden & niet verder onderdrukt.
o Wat communiceert de cliënt hier echt?
o Verder kijken dan gedrag à op zoek gaan naar beweegredenen & invloeden.

Kijk op cliënt
 Optimale beeldvorming cliënt = noodzakelijk.
 Informeren hoe de cliënt functioneert in verschillende contexten waarin hij leeft.
à Voorwaarde om agressief gedrag te kunnen plaatsen/begrijpen & er mee om te
gaan.

Relatie begeleider – cliënt
 Professionele nabijheid.
 Oprechte affiniteit.
 Hechting & vertrouwen als basis om te kunnen aansturen.

Algemeen handelingskader voor de begeleider




 Vertrekbasis om te handelen in moeilijke & conflictueuze situaties.
 Doordachte & evenwichtige toepassing v. drie handelingsvormen.
De twee pijlers van een constructief (ortho)pedagogisch klimaat
1. Positief klimaat:
= een constructieve & positieve sfeer op groepsniveau + met individuele cliënt.

4