STRUCTUUR EN CONFLICT IN GLOBALE
ZUIDEN
LES 1: ALGEMENE INLEIDING
- Globale Zuiden
▪ Zuiden
o Gedeelde geschiedenis: kolonialisme
▪ Globaal (mondiaal): “Global South”
o Interconnectie tussen verschillende plaatsen
o De manier waarop een bepaalde geografische regio vorm krijgt binnen en vorm geeft aan
een wereldsysteem: de globalisering
o Nuttig omwille van gelijkaardige structurele kenmerken, dynamieken en machtsrelaties
o Aandacht voor economische ongelijkheid met het Globale Noorden
▪ Globale Zuiden als (subalterne) machtsrelatie
o Niet enkel geografisch
▪ Globale Zuiden als politieke verbeelding
o Idem derde wereld
- gevaar voor Eurocentrisme
▪ Samir Amin
▪ Idee dat onweerlegbare culture conflicten zijn die het verloop van de geschiedenis van
verschillende volkeren bepalen (wij vs zij)
▪ Het westen als universeel model
o Machtsrelatie
o Liberale democratie
▪ Minder aandacht voor de structurele dynamieken binnen een wereldsysteem
▪ Europese dominantie omwille van culturele / morele superioriteit
- universele mensenrechten?
▪ Universele verklaring van de rechten van de mens (rechtse tekst)
o Universal Declaration of Human Rights: 1948
▪ Mandingue Charter (linkse tekst)
o Mande Empire 1222 (West-Africa)
- Eurocentrisme doorprikken
▪ Ongelijkheid proberen verklaren (niet natuurlijk)
▪ Beperking van bepaalde structuren en systemen
o Die bepaalde wereldsysteem gaan vormgeven
o Breuklijnen tussen Globale Noorden en Globale Zuiden, maar ook binnen
o Manier waarop breuklijnen met elkaar verbonden zijn
o Globale zuiden als integraal onderdeel van onze globalisering
- welke structuren, welke conflicten ?
1
, ▪ global communication en global economy
▪ armoede, uitsluiting
o ook resultaat van globalisering
o sloppenwijken maar sinds kolonialisme
o gezien als antithese van economie, maar eigenlijk fout
▪ vb van economische integratie, maar niet ideaal (ongelijke integratie)
▪ Seattle 1999
▪ Tahrir 2011
▪ Niet met elkaar verbonden, maar wel naar elkaar verwijzen
o Zoals Palestina
- samenhang tussen structuren en conflicten begrijpen
▪ Offshore en global finance (Panama papers)
o Veel geld via belastingparadijzen te ontwijken, verduiken…
▪ Migratie(crisis)
o Oorzaak : gebrek aan overlevingskansen
▪ Gebieden worden onderontwikkeld
o Proberen geld te volgen
▪ Geld dat verdwijnt in Globale zuiden en geld dat binnenkomt via ontwikkeling
o 2015: 10.8 biljoen
o 242 000 miljard dollar tussen 1990 en 2015
o Globale zuiden sponsort rijkdom in noorden
o Er gaat dus eigenlijk weinig geld in ontwikkeling terug naar daar
▪ Global trade en Global Jihad
- sociale ongelijkheid
▪ Piramide
▪ Extreme armoede is enorm gedaald
o Door economie die groeit
o Nu: 52% ipv 70% in 2012
- groei, armoede en “poor numbers”
▪ Stel dat cijfers juist zijn: wat zeggen de cijfers niet?
o Veel aspecten van leven zijn niet opgenomen
o Er wordt geen rekening gehouden met verandering
▪ Belangrijke sociologische veranderingen
▪ Verstedelijking
o Extreme armoede daalt tijdens periode van intensieve verstedelijking (in de stad ben je
veel afhankelijker van monetair inkomen)
▪ Iedereen is afhankelijk van geld, daardoor stijgt monetair inkomen en daardoor stijgt gemiddeld
levensduur
- geschiedenis van globalisering
▪ Zelfde vraag kunnen we op verschillende manieren stellen
- de kracht van het verhaal
▪ Dubbele betekenis van woord ‘geschiedenis’
2
, o Datgene wat er gebeurde (de feiten)
o Datgene wat men vertelt dat er gebeurde
▪ Vaak vertellen we vanaf de secondly ipv firstly
▪ Perspectief omdraaien
- geschiedenis van raciaal kapitalisme
▪ Historisch en politiek project (‘worldmaking’)
o Impact van bestaande kapitalisme
o Gebruik van staatsmacht: ontstaan van moderne natiestaat
▪ Veranderlijk proces met contradicties, conflicten en nieuwe wendingen
o Mercantilisme, liberalisme, keynesianisme, neoliberalisme…
▪ 2 historische tendensen
1. Geografische expansie
▪ Bv. kolonisering en neokolonialisme
2. Intensieve expansie
▪ Steeds meer domeinen worden geïntegreerd
▪ 2 machtssystemen
o 1. Kapitaal
▪ Investering, meerwaarde creatie
▪ Door ruil
o 2. ‘Ras’ (en gender)
▪ Ook vormen van waarde creatie
▪ Dingen goedkoop maken
▪ Raciaal kapitalisme
o Cedric Robinson
o Ruth Wilson Gilmore
o Robin Kelley
o Angela Davis
▪ Niet zozeer nadruk leggen op bepaalde individuen, maar op rol die bepaalde individuen en
groepen spelen (klasse, gender, race, …)
▪ Niet alleen aandacht voor fysiek of psychisch geweld dat wordt geassocieerd wordt met
personen, groepen of staten...
o Ooik aandacht voor structureel geweld dat vervat zin in systeem
o Bv. zelfmoord?
LES 2026
Artikel 2 van het Genocideverdrag (1948)
a. het doden van leden van de groep;
b. het toebrengen van ernstig lichamelijk of geestelijk letsel aan leden van de groep;
c. het opzettelijk aan de groep opleggen van levensvoorwaarden die gericht zijn op haar gehele of
gedeeltelijke lichamelijke vernietiging;
d. het nemen van maatregelen, bedoeld om geboorten binnen de groep te voorkomen;
e. het gewelddadig overbrengen van kinderen van de groep naar een andere groep.
Artikel 3 (Strafbare handelingen)
a. (het plegen van) genocide;
b. samenspanning om genocide te plegen;
3
, c. rechtstreeks en openbaar aanzetten tot genocide;
d. poging tot genocide;
e. medeplichtigheid aan genocide.
Eerste minister Benjamin Netanyahu
▪ "een strijd tussen de kinderen van het licht en de kinderen van de duisternis, tussen de mensheid
en de wet van de jungle“
▪ “Dit is niet alleen een strijd van Israël tegen deze barbaren, het is een strijd van beschaving tegen
barbarij“
▪ "Jullie moeten onthouden wat Amalek jullie heeft aangedaan, zegt onze Heilige Bijbel. En dat
doen we."
President Isaac Herzog
▪ "Het is een hele natie die verantwoordelijk is. Deze retoriek over burgers die zich er niet van
bewust zijn, dat ze er niet bij betrokken zijn, klopt niet. Het is absoluut niet waar. ... en we zullen
vechten tot we hun ruggengraat breken."
Minister van defensie Yoav Gallant
▪ "We leggen Gaza een volledig beleg op. Geen elektriciteit, geen voedsel, geen water, geen
brandstof. Alles is afgesloten. We vechten tegen menselijke beesten en daar handelen we naar".
Minister van Erfgoed Amichai Eliyahu
▪ "Het noorden van de Gazastrook, mooier dan ooit. Alles is opgeblazen en platgewalst, gewoon
een genot voor het oog ... We moeten praten over de dag erna. Volgens mij moeten we stukken
land overhandigen aan iedereen die door de jaren heen voor Gaza heeft gevochten en aan
degenen die verdreven werden uit Gush Katif" [een voormalige Israëlische nederzetting].
Sleutelmoment in de geschiedenis?
4
ZUIDEN
LES 1: ALGEMENE INLEIDING
- Globale Zuiden
▪ Zuiden
o Gedeelde geschiedenis: kolonialisme
▪ Globaal (mondiaal): “Global South”
o Interconnectie tussen verschillende plaatsen
o De manier waarop een bepaalde geografische regio vorm krijgt binnen en vorm geeft aan
een wereldsysteem: de globalisering
o Nuttig omwille van gelijkaardige structurele kenmerken, dynamieken en machtsrelaties
o Aandacht voor economische ongelijkheid met het Globale Noorden
▪ Globale Zuiden als (subalterne) machtsrelatie
o Niet enkel geografisch
▪ Globale Zuiden als politieke verbeelding
o Idem derde wereld
- gevaar voor Eurocentrisme
▪ Samir Amin
▪ Idee dat onweerlegbare culture conflicten zijn die het verloop van de geschiedenis van
verschillende volkeren bepalen (wij vs zij)
▪ Het westen als universeel model
o Machtsrelatie
o Liberale democratie
▪ Minder aandacht voor de structurele dynamieken binnen een wereldsysteem
▪ Europese dominantie omwille van culturele / morele superioriteit
- universele mensenrechten?
▪ Universele verklaring van de rechten van de mens (rechtse tekst)
o Universal Declaration of Human Rights: 1948
▪ Mandingue Charter (linkse tekst)
o Mande Empire 1222 (West-Africa)
- Eurocentrisme doorprikken
▪ Ongelijkheid proberen verklaren (niet natuurlijk)
▪ Beperking van bepaalde structuren en systemen
o Die bepaalde wereldsysteem gaan vormgeven
o Breuklijnen tussen Globale Noorden en Globale Zuiden, maar ook binnen
o Manier waarop breuklijnen met elkaar verbonden zijn
o Globale zuiden als integraal onderdeel van onze globalisering
- welke structuren, welke conflicten ?
1
, ▪ global communication en global economy
▪ armoede, uitsluiting
o ook resultaat van globalisering
o sloppenwijken maar sinds kolonialisme
o gezien als antithese van economie, maar eigenlijk fout
▪ vb van economische integratie, maar niet ideaal (ongelijke integratie)
▪ Seattle 1999
▪ Tahrir 2011
▪ Niet met elkaar verbonden, maar wel naar elkaar verwijzen
o Zoals Palestina
- samenhang tussen structuren en conflicten begrijpen
▪ Offshore en global finance (Panama papers)
o Veel geld via belastingparadijzen te ontwijken, verduiken…
▪ Migratie(crisis)
o Oorzaak : gebrek aan overlevingskansen
▪ Gebieden worden onderontwikkeld
o Proberen geld te volgen
▪ Geld dat verdwijnt in Globale zuiden en geld dat binnenkomt via ontwikkeling
o 2015: 10.8 biljoen
o 242 000 miljard dollar tussen 1990 en 2015
o Globale zuiden sponsort rijkdom in noorden
o Er gaat dus eigenlijk weinig geld in ontwikkeling terug naar daar
▪ Global trade en Global Jihad
- sociale ongelijkheid
▪ Piramide
▪ Extreme armoede is enorm gedaald
o Door economie die groeit
o Nu: 52% ipv 70% in 2012
- groei, armoede en “poor numbers”
▪ Stel dat cijfers juist zijn: wat zeggen de cijfers niet?
o Veel aspecten van leven zijn niet opgenomen
o Er wordt geen rekening gehouden met verandering
▪ Belangrijke sociologische veranderingen
▪ Verstedelijking
o Extreme armoede daalt tijdens periode van intensieve verstedelijking (in de stad ben je
veel afhankelijker van monetair inkomen)
▪ Iedereen is afhankelijk van geld, daardoor stijgt monetair inkomen en daardoor stijgt gemiddeld
levensduur
- geschiedenis van globalisering
▪ Zelfde vraag kunnen we op verschillende manieren stellen
- de kracht van het verhaal
▪ Dubbele betekenis van woord ‘geschiedenis’
2
, o Datgene wat er gebeurde (de feiten)
o Datgene wat men vertelt dat er gebeurde
▪ Vaak vertellen we vanaf de secondly ipv firstly
▪ Perspectief omdraaien
- geschiedenis van raciaal kapitalisme
▪ Historisch en politiek project (‘worldmaking’)
o Impact van bestaande kapitalisme
o Gebruik van staatsmacht: ontstaan van moderne natiestaat
▪ Veranderlijk proces met contradicties, conflicten en nieuwe wendingen
o Mercantilisme, liberalisme, keynesianisme, neoliberalisme…
▪ 2 historische tendensen
1. Geografische expansie
▪ Bv. kolonisering en neokolonialisme
2. Intensieve expansie
▪ Steeds meer domeinen worden geïntegreerd
▪ 2 machtssystemen
o 1. Kapitaal
▪ Investering, meerwaarde creatie
▪ Door ruil
o 2. ‘Ras’ (en gender)
▪ Ook vormen van waarde creatie
▪ Dingen goedkoop maken
▪ Raciaal kapitalisme
o Cedric Robinson
o Ruth Wilson Gilmore
o Robin Kelley
o Angela Davis
▪ Niet zozeer nadruk leggen op bepaalde individuen, maar op rol die bepaalde individuen en
groepen spelen (klasse, gender, race, …)
▪ Niet alleen aandacht voor fysiek of psychisch geweld dat wordt geassocieerd wordt met
personen, groepen of staten...
o Ooik aandacht voor structureel geweld dat vervat zin in systeem
o Bv. zelfmoord?
LES 2026
Artikel 2 van het Genocideverdrag (1948)
a. het doden van leden van de groep;
b. het toebrengen van ernstig lichamelijk of geestelijk letsel aan leden van de groep;
c. het opzettelijk aan de groep opleggen van levensvoorwaarden die gericht zijn op haar gehele of
gedeeltelijke lichamelijke vernietiging;
d. het nemen van maatregelen, bedoeld om geboorten binnen de groep te voorkomen;
e. het gewelddadig overbrengen van kinderen van de groep naar een andere groep.
Artikel 3 (Strafbare handelingen)
a. (het plegen van) genocide;
b. samenspanning om genocide te plegen;
3
, c. rechtstreeks en openbaar aanzetten tot genocide;
d. poging tot genocide;
e. medeplichtigheid aan genocide.
Eerste minister Benjamin Netanyahu
▪ "een strijd tussen de kinderen van het licht en de kinderen van de duisternis, tussen de mensheid
en de wet van de jungle“
▪ “Dit is niet alleen een strijd van Israël tegen deze barbaren, het is een strijd van beschaving tegen
barbarij“
▪ "Jullie moeten onthouden wat Amalek jullie heeft aangedaan, zegt onze Heilige Bijbel. En dat
doen we."
President Isaac Herzog
▪ "Het is een hele natie die verantwoordelijk is. Deze retoriek over burgers die zich er niet van
bewust zijn, dat ze er niet bij betrokken zijn, klopt niet. Het is absoluut niet waar. ... en we zullen
vechten tot we hun ruggengraat breken."
Minister van defensie Yoav Gallant
▪ "We leggen Gaza een volledig beleg op. Geen elektriciteit, geen voedsel, geen water, geen
brandstof. Alles is afgesloten. We vechten tegen menselijke beesten en daar handelen we naar".
Minister van Erfgoed Amichai Eliyahu
▪ "Het noorden van de Gazastrook, mooier dan ooit. Alles is opgeblazen en platgewalst, gewoon
een genot voor het oog ... We moeten praten over de dag erna. Volgens mij moeten we stukken
land overhandigen aan iedereen die door de jaren heen voor Gaza heeft gevochten en aan
degenen die verdreven werden uit Gush Katif" [een voormalige Israëlische nederzetting].
Sleutelmoment in de geschiedenis?
4
