INLEIDING TOT DE STUDIE VAN DE CULTUUR IN
DE LAGE LANDEN
Professor Gwennie Debergh
,Semester 1
01.Inleiding: verbeelde gemeenschappen
Wanneer spreken we van één literaire gemeenschap? Is de Nederlandstalige literatuur een
homogeen gebied?
1) Als de literaire ruimte correspondeert met één staatkundige eenheid (één cultureel
systeem als je spreekt van één natie)
● Bourgondische Nederlanden (1450-1585)
● VKN (1815-1830)
→ dus geen sprake van één collectief systeem
2) Als er sprake is van één gemeenschappelijke culturele beleving (dezelfde feestdagen,
culturele gebruiken,...)
● Andere associaties met cultuur
→ geen gemeenschappelijke beleving
3) Als de literatuur wordt geproduceerd in één dezelfde taal
● Is grammaticaal gesproken hetzelfde
→ één v/d drie criteria wordt beantwoord → we moeten het met een korrel zout
nemen, geen geen homogene beleving v/h taalgebied
Verbeelde gemeenschappen
● Twee reclamefilmpjes waarbij men een gevoel van samenhorigheid wil opwekken → ING
(Nederland) & ‘Kazen van bij ons’ (België)
Verklaring → Benedict Anderson: ‘imagined communities’
= het gevoel dat je een deel van je identiteit deelt met mensen die je niet kent
→ kan geografisch of niet-geografisch bepaald zijn
, ● Verticaal gelaagde identiteit
- Begin bij een klein geografisch gebied en wijkt uit
- Verschillende identiteiten op een verticale manier met elkaar combineren
- Kan dat je je vooral met één van die associeert
- Moeilijkheden → bijvoorbeeld: om van Europa een imagined community te
maken → Europese Unie is een economisch verhaal geen cultureel verhaal
● Horizontaal gelaagde identiteit
- Op eenzelfde niveau meerdere identiteiten combineren
● Woede over de speech van Maxima & de reclamespot van Eneco
- Toont aan dat de definitie van een imagined community en wie er wel of niet mag
toe behoren bij sommige mensen heel gevoelig ligt
Verbeelde gemeenschappen en de politiek
● Vroeger: verzuiling van de maatschappij → CVP (sociaaldemocraten), PVV (liberalen),
SP (socialisten) → een groot deel v/h leven bepaald door religieuze en economische
parameters (‘van wieg tot graf’)
● Nu: identitaire partijen komen op i/d plaats → appelleren aan een nationaliteit als
imagined community wereldwijd fenomeen)
→ het identitaire discours dat aan een geografisch gebied gekoppeld is wordt steeds
belangrijker en populairder
- België: NVA & Vlaams Belang
- Nederland: PVV & FvD
Constructivisme vs Primordialisme
Constructivisme
● Bart De Wever: gebruik van identiteit om een politieke imagined community te creëren
→ MAAR: de invulling moet open zijn → inderdaad een geografisch gebied als basis
maar wel een open identiteit die evolueert maar waar wel iedereen potentieel deel van
kan uitmaken en die kan veranderen (het is dynamisch)
● Hoe verandert die identiteit dan? Verschillende dingen kunnen bijdragen → voorbeeld
van opkomst van VTM
, ● Een verbeelde gemeenschap = een constructie, niet iets wat eeuwig en onveranderlijk is
of in je DNA zit
Primordialisme
● Guido Gezelle: Wie Vlaming is is door God zo geschapen, genetisch bepaald, van
nature
● Gevolgen hiervan:
- Deuren gesloten, enkel toetreden door geboorte
- Neiging om te gaan ‘bewijzen’
- Politieke praktijk → retoriek is nationalistisch en ook racistsich →
machtsverhoudingen en onderdrukking
Conflict primordialisten en constructivisten
● Primordialisme viseert het constructivistisch idee van de natiestaat: idee dat een
imagined community maakbaar is en verandert
Primordialisme Constructivisme
Nature Nurture
Eigenschappen zitten in ons DNA Eigenschappen zijn constructies
Nationale identiteit is door God gegeven Nationale identiteit is een menselijke
constructie
Mensen hebben geen invloed op identiteit Identiteit wordt gecreëerd voor en door een
gemeenschap
Identiteit is statisch en onveranderlijk Identiteit is dynamisch en past zich
voortdurend aan
19de eeuwse romantische discours, bloed en
bodem, je bloed wordt bepaald door de
bodem waarop je geboren bent
DE LAGE LANDEN
Professor Gwennie Debergh
,Semester 1
01.Inleiding: verbeelde gemeenschappen
Wanneer spreken we van één literaire gemeenschap? Is de Nederlandstalige literatuur een
homogeen gebied?
1) Als de literaire ruimte correspondeert met één staatkundige eenheid (één cultureel
systeem als je spreekt van één natie)
● Bourgondische Nederlanden (1450-1585)
● VKN (1815-1830)
→ dus geen sprake van één collectief systeem
2) Als er sprake is van één gemeenschappelijke culturele beleving (dezelfde feestdagen,
culturele gebruiken,...)
● Andere associaties met cultuur
→ geen gemeenschappelijke beleving
3) Als de literatuur wordt geproduceerd in één dezelfde taal
● Is grammaticaal gesproken hetzelfde
→ één v/d drie criteria wordt beantwoord → we moeten het met een korrel zout
nemen, geen geen homogene beleving v/h taalgebied
Verbeelde gemeenschappen
● Twee reclamefilmpjes waarbij men een gevoel van samenhorigheid wil opwekken → ING
(Nederland) & ‘Kazen van bij ons’ (België)
Verklaring → Benedict Anderson: ‘imagined communities’
= het gevoel dat je een deel van je identiteit deelt met mensen die je niet kent
→ kan geografisch of niet-geografisch bepaald zijn
, ● Verticaal gelaagde identiteit
- Begin bij een klein geografisch gebied en wijkt uit
- Verschillende identiteiten op een verticale manier met elkaar combineren
- Kan dat je je vooral met één van die associeert
- Moeilijkheden → bijvoorbeeld: om van Europa een imagined community te
maken → Europese Unie is een economisch verhaal geen cultureel verhaal
● Horizontaal gelaagde identiteit
- Op eenzelfde niveau meerdere identiteiten combineren
● Woede over de speech van Maxima & de reclamespot van Eneco
- Toont aan dat de definitie van een imagined community en wie er wel of niet mag
toe behoren bij sommige mensen heel gevoelig ligt
Verbeelde gemeenschappen en de politiek
● Vroeger: verzuiling van de maatschappij → CVP (sociaaldemocraten), PVV (liberalen),
SP (socialisten) → een groot deel v/h leven bepaald door religieuze en economische
parameters (‘van wieg tot graf’)
● Nu: identitaire partijen komen op i/d plaats → appelleren aan een nationaliteit als
imagined community wereldwijd fenomeen)
→ het identitaire discours dat aan een geografisch gebied gekoppeld is wordt steeds
belangrijker en populairder
- België: NVA & Vlaams Belang
- Nederland: PVV & FvD
Constructivisme vs Primordialisme
Constructivisme
● Bart De Wever: gebruik van identiteit om een politieke imagined community te creëren
→ MAAR: de invulling moet open zijn → inderdaad een geografisch gebied als basis
maar wel een open identiteit die evolueert maar waar wel iedereen potentieel deel van
kan uitmaken en die kan veranderen (het is dynamisch)
● Hoe verandert die identiteit dan? Verschillende dingen kunnen bijdragen → voorbeeld
van opkomst van VTM
, ● Een verbeelde gemeenschap = een constructie, niet iets wat eeuwig en onveranderlijk is
of in je DNA zit
Primordialisme
● Guido Gezelle: Wie Vlaming is is door God zo geschapen, genetisch bepaald, van
nature
● Gevolgen hiervan:
- Deuren gesloten, enkel toetreden door geboorte
- Neiging om te gaan ‘bewijzen’
- Politieke praktijk → retoriek is nationalistisch en ook racistsich →
machtsverhoudingen en onderdrukking
Conflict primordialisten en constructivisten
● Primordialisme viseert het constructivistisch idee van de natiestaat: idee dat een
imagined community maakbaar is en verandert
Primordialisme Constructivisme
Nature Nurture
Eigenschappen zitten in ons DNA Eigenschappen zijn constructies
Nationale identiteit is door God gegeven Nationale identiteit is een menselijke
constructie
Mensen hebben geen invloed op identiteit Identiteit wordt gecreëerd voor en door een
gemeenschap
Identiteit is statisch en onveranderlijk Identiteit is dynamisch en past zich
voortdurend aan
19de eeuwse romantische discours, bloed en
bodem, je bloed wordt bepaald door de
bodem waarop je geboren bent
