H00: inleiding
Mediapsychologie is een wetenschap die het gedrag van mensen bestudeert in de context van
mediagebruik en –creatie en waarbij die gedragsevidentie gebruikt wordt om de interne processen te
begrijpen die aan het gedrag ten grondslag liggen.
Gedrag: overt (uiterlijk waarneembaar) & covert (uiterlijk niet waarneembaar)
Bestuderen = meten: beschrijven < verklaren < voorspellen
Experiment = de enigste methode die ons toelaat om causaliteit (oorzaak-gevolg) na te gaan.
1879: startpunt van psychologie!
H01: geschiedenis van media psychologie
De beginjaren
1. Vroege invloeden
Copernicus
Voordien:
- Aarde is het centrum van het universum
- Universum is speciaal voor de mens gecreëerd
- Mensdom is uniek: niet onderhevig aan gangbare wetmatigheden
- Menselijke geest (= ziel) heeft een vrije wil en is niet onderworpen aan de natuurwetten
Na:
- Aarde draait rond de zon (had dit neergeschreven maar gewacht met publiceren tot aantal
jaar voor zijn dood want was bang voor de brandstapel)
Descartes
Dualisme: mens bestaat uit 2 elementen: lichaam en geest (=ziel)
Geest is het belangrijkste, lichaam is niet meer dan een omhulsel van de geest
Geest kan lichaam beïnvloeden maar niet omgekeerd (bv. u bent depressief, dit kan zorgen
voor lichamelijke klachten, niet omgekeerd)
Mechanische visie:
- ‘De mens is een complexe machine onderhevig aan wiskundige wetten.’
- Mens als studieobject is mogelijk
- Geest en lichaam beïnvloeden elkaar wederzijds
- Pijnappelklier = epifyse: de plaats waar ziel en lichaam samenkomen
Rationalisme:
- ‘De waarheid kan achterhaald worden door de rede.’
- Geest bestuderen adhv rationalisme. Door te praten met andere mensen kunnen we hun
gedachten begrijpen
Empirisme
Thomas Hobbes
- De bron van kennis is niet ratio, maar waarneming, ervaring en experimenteren (= inductie)
- Kennis komt voort uit zintuiglijke ervaringen
1
,John Locke
- De geest wordt gekenmerkt door associaties van ideeën (associatonisme) (als ik stoel zeg,
denk je aan tafel)
- Tabula rasa: leeg leien bord, wordt doorheen ons leven gevuld (Aristoteles)
- Hogere orde kennis komt tot stand door combinaties (associaties) van eenvoudigere ideeën
David Hume
- Associaties tussen ideeën worden bepaald door
o Gelijkenis
o Samen voorkomen in tijd en ruimte (contiguïteit)
- Scepticisme: is het mogelijk causaliteit vast te stellen?
Darwin’s evolutieleer
Charles Darwin
- The Origin of Species
- Natuurlijke selectie:
o Wanneer de omgeving verandert, bieden sommige trekken van een organisme meer
voordeel dan andere trekken
o Bv. kracht bij dieren, intelligentie bij studenten
- Survival of the fittest
o Dieren passen zich over lange periodes aan, aan de lokale omgeving
Fysiologische invloeden
Herman von Helmholtz
- Alle krachten in de mens zijn lichamelijk en chemisch
- Machine waarmee je snelheid kan meten waarmee impulsen zich voortplanten in het
zenuwstelsel
Gustav Fechner
- Elemente der Psychophysik
- Hoeveel helderder moet een licht worden, voordat men het verschil opmerkt
- Psychofysica opgericht
Psychofysica: vroeger
Absolute drempel
- Hoe sterk moet een stimulus zijn om waargenomen te kunnen worden?
- De absolute drempel ligt lager voor zintuigen die heel gevoelig zijn
Differentiële drempel
- Het kleinste waardeverschil dat er moet zijn tussen 2 prikkels opdat dit verschil kan worden
waargenomen
Bv. stel je hebt 2 zakken zout, 1 met 500g zout en 1 met 510g zout; zal je het verschil merken?
- De differentiële drempel is niet voor alle intensiteiten van een stimulus dezelfde. Hoe groter
de stimulusintensiteit, hoe meer er moet bijkomen voordat de proefpersoon het verschil
merkt
Bv. als aan het gewicht van 50g 1g moet toegevoegd worden om het verschil te merken, dan
moet aan 500g 10g toegevoegd worden
- De differentiële drempel voor een stimulusintensiteit is een bepaald percentage van die
intensiteit
2
,Psychofysica: vandaag
Ben je bereid om 5 minuten te wandelen voor €10 korting op een bedrag van €125 en €25?
Resultaat: 68% is bereid op het bedrag van €25 en 29% is bereid op het bedrag van €125
Hoewel in beide gevallen €10 winst wordt gemaakt, wordt een groter verschil gepercipieerd
tussen de €25 en €15, dan tussen €125 en €115
2. Structuralisme
Wilhelm Wundt
- 1879: oprichting 1ste laboratorium te Leipzig (ook ontstaan psychologie)
- Nodigde mensen uit in zijn labo, waar hij vragen stelde aan wetenschappers (soort lesgeven)
Wat is de structuur van de geest?
Elk complex proces kan gereduceerd worden tot een combinatie van elementaire componenten.
Primaire vragen:
- Welke zijn de elementen van een ervaring?
o Sensaties (bv. visuele ervaringen, geluiden, geuren, smaken en tast)
o Beelden (bv. herinneringen)
o Gevoelens (bv. liefde, geluk, jaloersheid)
- Hoe worden die gecombineerd?
- Wat zorgt ervoor dat elementen met elkaar gecombineerd worden?
3. Functionalisme
Functionalisme
- Wat zijn de functies van (bewuste) ervaring en gedrag?
- Sterk beïnvloed door Darwin:
o Hebben mentale processen een evolutionaire geschiedenis? Zijn onze capaciteiten
(bv. leren op basis van ervaring) gelijk aan dieren?
- Psychische processen kunnen niet in stukken gesneden worden, maar zijn continue processen
(je moet het in het geheel bekijken)
William James
- The principles of Psychology
- Mentale processen zijn actief en continu
4. Gestaltpsychologie
Ook in Duitsland net zoals structuralisme
Reactie tegen het structuralisme
- De mens is meer dan de som van onafhankelijke, elementaire gedragingen
- Waarnemingen bestaat niet uit een reeks van onafhankelijke sensaties (bv. muziek kan je ook
niet uit elkaar halen, alles samen geeft de ervaring)
- Mensen nemen de wereld waar in gehelen of gestalten (bewijs adhv visuele illusies)
- Continu in interactie met omgeving
- Stroming met nog steeds invloed op perceptie, geheugen en denken
3
, 5. Psychoanalyse
Sigmund Freud
- Bewustzijn en gedrag zijn slechts oppervlakkige fenomenen
- De ware oorsprong van het ontstaan van persoonlijkheidsverschillen en mentale stoornissen
ligt bij onbewust krachten
- Mentale stoornissen en lichamelijke symptomen hebben een psychische oorzaak, te wijten
aan problemen die de patiënten uit hun bewustzijn verdrongen hebben, omdat ze te veel
angst opriepen
Oplossing: onbewuste conflicten terug in bewustzijn brengen (2 manieren)
o Vrije associatie: vertellen tegen psychoanalist wat ze weten en na een tijdje gaan een
aantal zaken vaak voorkomen, zo komen bepaalde zaken vanzelf naar boven
o Droominterpretatie: de droom is de verwerking van de dag, vertellen over dromen
Kritieken:
o Kindertijd (ouders): bepaalde zaken werden verdrongen in de kindertijd en worden
op ouders gestoken, niet alles kan daartoe teruggebracht worden
o Introspectie: iedereen ervaart dingen op een andere manier
o Seksuele verlangens: vroeger werd er niets getoond van lichaam, problemen die toen
naar boven kwamen waren vaak seksueel getint maar was een andere context
6. Behaviorisme
Wet van effect
- Responsen die voldoening gevende gevolgen teweeg brengen, zullen vaker, sneller en
efficiënter uitgevoerd worden dan deze die onbevredigende gevolgen teweeg brengen
- Bv. kat in puzzelkooi, voedsel buiten kooi
John Watson
- Psychologie is de wetenschap van het observeerbaar en meetbaar gedrag
- Bewustzijn en de processen die zich daarin afspelen zijn niet objectief vastgesteld en
operationeel gedefinieerd = geen behavioristisch onderwerp (bv. mentale processen)
- Geïnspireerd door logisch positivisme
o Wetenschap is de meest succesvolle manier om de wereld te begrijpen en kennis te
genereren
Behaviorisme als basis van wetenschappelijke studies
1. Operationele definitie
- Concepten worden gedefinieerd in termen van de gebruikte meetprocessen (bv. honger)
2. Onafhankelijke en afhankelijke variabelen
- Onafhankelijke variabelen: karakteristieken van de situatie (manipuleerbaar)
- Afhankelijke variabelen: gedragingen van een persoon of dier
O.V. A.V.
Stimulus respons
- Onafhankelijke variabele manipuleren en kijken wat er gebeurd met afhankelijke variabele
Bv. weinig slaap humeur
3. Theorie = relatie tussen O.V. en A.V. (in de vorm van wet)
Kracht = massa * versnelling
Uitgedrukt in gewichten, meters en seconden
4
Mediapsychologie is een wetenschap die het gedrag van mensen bestudeert in de context van
mediagebruik en –creatie en waarbij die gedragsevidentie gebruikt wordt om de interne processen te
begrijpen die aan het gedrag ten grondslag liggen.
Gedrag: overt (uiterlijk waarneembaar) & covert (uiterlijk niet waarneembaar)
Bestuderen = meten: beschrijven < verklaren < voorspellen
Experiment = de enigste methode die ons toelaat om causaliteit (oorzaak-gevolg) na te gaan.
1879: startpunt van psychologie!
H01: geschiedenis van media psychologie
De beginjaren
1. Vroege invloeden
Copernicus
Voordien:
- Aarde is het centrum van het universum
- Universum is speciaal voor de mens gecreëerd
- Mensdom is uniek: niet onderhevig aan gangbare wetmatigheden
- Menselijke geest (= ziel) heeft een vrije wil en is niet onderworpen aan de natuurwetten
Na:
- Aarde draait rond de zon (had dit neergeschreven maar gewacht met publiceren tot aantal
jaar voor zijn dood want was bang voor de brandstapel)
Descartes
Dualisme: mens bestaat uit 2 elementen: lichaam en geest (=ziel)
Geest is het belangrijkste, lichaam is niet meer dan een omhulsel van de geest
Geest kan lichaam beïnvloeden maar niet omgekeerd (bv. u bent depressief, dit kan zorgen
voor lichamelijke klachten, niet omgekeerd)
Mechanische visie:
- ‘De mens is een complexe machine onderhevig aan wiskundige wetten.’
- Mens als studieobject is mogelijk
- Geest en lichaam beïnvloeden elkaar wederzijds
- Pijnappelklier = epifyse: de plaats waar ziel en lichaam samenkomen
Rationalisme:
- ‘De waarheid kan achterhaald worden door de rede.’
- Geest bestuderen adhv rationalisme. Door te praten met andere mensen kunnen we hun
gedachten begrijpen
Empirisme
Thomas Hobbes
- De bron van kennis is niet ratio, maar waarneming, ervaring en experimenteren (= inductie)
- Kennis komt voort uit zintuiglijke ervaringen
1
,John Locke
- De geest wordt gekenmerkt door associaties van ideeën (associatonisme) (als ik stoel zeg,
denk je aan tafel)
- Tabula rasa: leeg leien bord, wordt doorheen ons leven gevuld (Aristoteles)
- Hogere orde kennis komt tot stand door combinaties (associaties) van eenvoudigere ideeën
David Hume
- Associaties tussen ideeën worden bepaald door
o Gelijkenis
o Samen voorkomen in tijd en ruimte (contiguïteit)
- Scepticisme: is het mogelijk causaliteit vast te stellen?
Darwin’s evolutieleer
Charles Darwin
- The Origin of Species
- Natuurlijke selectie:
o Wanneer de omgeving verandert, bieden sommige trekken van een organisme meer
voordeel dan andere trekken
o Bv. kracht bij dieren, intelligentie bij studenten
- Survival of the fittest
o Dieren passen zich over lange periodes aan, aan de lokale omgeving
Fysiologische invloeden
Herman von Helmholtz
- Alle krachten in de mens zijn lichamelijk en chemisch
- Machine waarmee je snelheid kan meten waarmee impulsen zich voortplanten in het
zenuwstelsel
Gustav Fechner
- Elemente der Psychophysik
- Hoeveel helderder moet een licht worden, voordat men het verschil opmerkt
- Psychofysica opgericht
Psychofysica: vroeger
Absolute drempel
- Hoe sterk moet een stimulus zijn om waargenomen te kunnen worden?
- De absolute drempel ligt lager voor zintuigen die heel gevoelig zijn
Differentiële drempel
- Het kleinste waardeverschil dat er moet zijn tussen 2 prikkels opdat dit verschil kan worden
waargenomen
Bv. stel je hebt 2 zakken zout, 1 met 500g zout en 1 met 510g zout; zal je het verschil merken?
- De differentiële drempel is niet voor alle intensiteiten van een stimulus dezelfde. Hoe groter
de stimulusintensiteit, hoe meer er moet bijkomen voordat de proefpersoon het verschil
merkt
Bv. als aan het gewicht van 50g 1g moet toegevoegd worden om het verschil te merken, dan
moet aan 500g 10g toegevoegd worden
- De differentiële drempel voor een stimulusintensiteit is een bepaald percentage van die
intensiteit
2
,Psychofysica: vandaag
Ben je bereid om 5 minuten te wandelen voor €10 korting op een bedrag van €125 en €25?
Resultaat: 68% is bereid op het bedrag van €25 en 29% is bereid op het bedrag van €125
Hoewel in beide gevallen €10 winst wordt gemaakt, wordt een groter verschil gepercipieerd
tussen de €25 en €15, dan tussen €125 en €115
2. Structuralisme
Wilhelm Wundt
- 1879: oprichting 1ste laboratorium te Leipzig (ook ontstaan psychologie)
- Nodigde mensen uit in zijn labo, waar hij vragen stelde aan wetenschappers (soort lesgeven)
Wat is de structuur van de geest?
Elk complex proces kan gereduceerd worden tot een combinatie van elementaire componenten.
Primaire vragen:
- Welke zijn de elementen van een ervaring?
o Sensaties (bv. visuele ervaringen, geluiden, geuren, smaken en tast)
o Beelden (bv. herinneringen)
o Gevoelens (bv. liefde, geluk, jaloersheid)
- Hoe worden die gecombineerd?
- Wat zorgt ervoor dat elementen met elkaar gecombineerd worden?
3. Functionalisme
Functionalisme
- Wat zijn de functies van (bewuste) ervaring en gedrag?
- Sterk beïnvloed door Darwin:
o Hebben mentale processen een evolutionaire geschiedenis? Zijn onze capaciteiten
(bv. leren op basis van ervaring) gelijk aan dieren?
- Psychische processen kunnen niet in stukken gesneden worden, maar zijn continue processen
(je moet het in het geheel bekijken)
William James
- The principles of Psychology
- Mentale processen zijn actief en continu
4. Gestaltpsychologie
Ook in Duitsland net zoals structuralisme
Reactie tegen het structuralisme
- De mens is meer dan de som van onafhankelijke, elementaire gedragingen
- Waarnemingen bestaat niet uit een reeks van onafhankelijke sensaties (bv. muziek kan je ook
niet uit elkaar halen, alles samen geeft de ervaring)
- Mensen nemen de wereld waar in gehelen of gestalten (bewijs adhv visuele illusies)
- Continu in interactie met omgeving
- Stroming met nog steeds invloed op perceptie, geheugen en denken
3
, 5. Psychoanalyse
Sigmund Freud
- Bewustzijn en gedrag zijn slechts oppervlakkige fenomenen
- De ware oorsprong van het ontstaan van persoonlijkheidsverschillen en mentale stoornissen
ligt bij onbewust krachten
- Mentale stoornissen en lichamelijke symptomen hebben een psychische oorzaak, te wijten
aan problemen die de patiënten uit hun bewustzijn verdrongen hebben, omdat ze te veel
angst opriepen
Oplossing: onbewuste conflicten terug in bewustzijn brengen (2 manieren)
o Vrije associatie: vertellen tegen psychoanalist wat ze weten en na een tijdje gaan een
aantal zaken vaak voorkomen, zo komen bepaalde zaken vanzelf naar boven
o Droominterpretatie: de droom is de verwerking van de dag, vertellen over dromen
Kritieken:
o Kindertijd (ouders): bepaalde zaken werden verdrongen in de kindertijd en worden
op ouders gestoken, niet alles kan daartoe teruggebracht worden
o Introspectie: iedereen ervaart dingen op een andere manier
o Seksuele verlangens: vroeger werd er niets getoond van lichaam, problemen die toen
naar boven kwamen waren vaak seksueel getint maar was een andere context
6. Behaviorisme
Wet van effect
- Responsen die voldoening gevende gevolgen teweeg brengen, zullen vaker, sneller en
efficiënter uitgevoerd worden dan deze die onbevredigende gevolgen teweeg brengen
- Bv. kat in puzzelkooi, voedsel buiten kooi
John Watson
- Psychologie is de wetenschap van het observeerbaar en meetbaar gedrag
- Bewustzijn en de processen die zich daarin afspelen zijn niet objectief vastgesteld en
operationeel gedefinieerd = geen behavioristisch onderwerp (bv. mentale processen)
- Geïnspireerd door logisch positivisme
o Wetenschap is de meest succesvolle manier om de wereld te begrijpen en kennis te
genereren
Behaviorisme als basis van wetenschappelijke studies
1. Operationele definitie
- Concepten worden gedefinieerd in termen van de gebruikte meetprocessen (bv. honger)
2. Onafhankelijke en afhankelijke variabelen
- Onafhankelijke variabelen: karakteristieken van de situatie (manipuleerbaar)
- Afhankelijke variabelen: gedragingen van een persoon of dier
O.V. A.V.
Stimulus respons
- Onafhankelijke variabele manipuleren en kijken wat er gebeurd met afhankelijke variabele
Bv. weinig slaap humeur
3. Theorie = relatie tussen O.V. en A.V. (in de vorm van wet)
Kracht = massa * versnelling
Uitgedrukt in gewichten, meters en seconden
4
