Hoofdstuk 10: Het hormoonstelsel
10.1 De homeostase wordt gehandhaafd via communicatie tussen cellen:
- Grootste deel van communicatie is door middel van chemische signaalstoffen
Elke levende cel praat voortdurend met zijn buurcel door chemische stoffen aan
extracellulair vloeistof af te geven
- Communicatie tussen cellen op grotere afstand wordt door het endocrien stelsel en het
zenuwstelsel gecoördineerd
Zenuwstelsel is zoals een telefoon, snel en naar een specifieke plaats
- Hormonen = chemische signaalstoffen
- Elk hormoon dat aan het bloed wordt afgegeven en door het bloed wordt vervoerd, heeft
specifieke doelcellen die op het hormoon reageren
De doelcellen bevatten receptoren, ze zijn nodig om de hormonale berichten te binden
en te ‘lezen’ wanneer ze aankomen
- De stofwisseling van verschillende weefsels en organen tegelijkertijd door een enkel
hormoon worden gewijzigd
- Het duurt soms enige tijd voor de effecten beginnen, maar ze gaan dagenlang door
Hormonen hebben een langdurig effect
Ze zijn van nut bij het coördineren vd activiteit van cellen, weefsels en organen
gedurende langere tijd
- Hormonen in het bloed houden het watergehalte en vh lichaam en de concentraties van
mineralen en organische voedingsstoffen binnen normale grenzen
- Ze kunnen additionele instructies van andere hormonen ontvangen
Resultaat is een verdere modificatie van celactiviteit
Veranderingen van de hoeveelheid en de aard van de hormonen in de
lichaamsvloeistoffen kunnen leiden tot complexe veranderingen van structuur vh
lichaam en fysiologische vermogens
bv de embryologische en foetale ontwikkeling en van de groei en de puberteit
- De verschillen tussen het zenuwstelsel en het endocriene stelsel lijken vrij duidelijk (groot
verschil tussen de functie en de organisatie)
- Toch is de werking van beide systemen vergelijkbaar in detail:
Zijn beide berust op de afgifte van chemische stoffen die zich binden aan specifieke
receptoren en doelcellen
, Beide hebben verschillende chemische signaalstoffen gemeenschappelijk bv
noradrenaline en adrenaline hormonen genoemd als ze aan het bloed worden
afgegeven en neurotransmitters als ze bij de synaps worden afgegeven
Beide stelsels worden via negatieve terugkoppeling gereguleerd
Beide stelsels coördineren en reguleren de activiteit vd andere cellen, weefsels en
organen en stelsels en handhaven van de homeostase
10.2 Het endocriene stelsel reguleert fysiologische processen via de binding
van hormonen aan receptoren:
- Het endocrien stelsel omvat alle cellen en weefsels van het lichaam
- Endocriene cellen zijn cellen die klierproducten aan de extracellulaire vloeistof afgeven
- Exocriene cellen zijn cellen die klierproducten op een epitheeloppervlak afgeven
- Sommige chemische stoffen die door endocriene cellen worden afgegeven zijn alleen van
invloed op buurcellen zoals bij cytokinen (weefselhormoon) waaronder prostaglandinen
- Andere hormonen zijn van invloed op cellen in het gehele lichaam
Hormonen = chemische signaalstoffen
In ene weefsel worden afgegeven, in de bloedstroom naar doelcellen worden vervoerd
- Voor de hypofyse, is de afgifte van hormonen heel belangrijk!
- De pancreas heeft naast de endocriene functie nog meer andere functies
10.2.1 De structuur van hormonen:
- Op basis van chemische structuur (in drie groepen opgedeeld)
1) Aminozuurderivaten:
- Enkele hormonen zijn zeer kleine moleculen die als bouw op aminozuren lijken
Bv. Adrenaline, schildklierhormoon, noradrenaline en melatonine
2) Peptidehormonen:
- Bestaan uit ketens van aminozuren
- Lopen uit van een korte polypeptide naar een klein eiwit bv. ADH, insuline, oxytocine
- Groeihormoon en prolactine dit is de grootste groep hormonen die alle hormonen vd
pancreas, hypothalamus, hypofyse, het hart, de nieren, de thymus, het spijsverteringsstelsel
omvat.
, 3) Vetderivaten:
- Steroïden (Bv. Testosteron)
Afgeleid van cholesterol
Worden afgegeven door de voorplantingsorganen en de bijnieren
Zijn onoplosbaar in water, worden in bloed aan specifieke transporteiwitten gebonden
- Eicosanoïden (Bv. Prostaglandinen)
Afgeleid van het vetzuur arachidonzuur (20 koolstofatomen)
Coördineren plaatselijke cel activiteiten en zijn van invloed op enzymatische processen in
extracellulaire vloeistoffen (Bv. Bloedstolling)
10.2.2 Het werkingsmechanisme van hormonen:
- Bouw en functie van cellen wordt bepaald door eiwitten (structurele eiwitten)
- Enzymen regelen celstofwisseling
- Hormonen wijzigen het functioneren van cellen
Doordat ze de identiteit, activiteit, plaats of hoeveelheid vd belangrijke enzymen en
structurele eiwitten in vesch doelcellen wijzigen
- De gevoeligheid van een doelcel voor een bepaald hormoon is de aan- of afwezigheid van
een specifieke receptor op de doelcel
- De mechanismen van een hormoonwerkkring zijn afh van de vraag of hormoonreceptoren
zich op plasmamembraan of binnen de cel bevinden
- Hormoon kan alleen invloed op een doelcel uitwerken, als het receptoren heeft waaraan
het zich kan binden verandering in de activiteit veroorzaakt
10.1 De homeostase wordt gehandhaafd via communicatie tussen cellen:
- Grootste deel van communicatie is door middel van chemische signaalstoffen
Elke levende cel praat voortdurend met zijn buurcel door chemische stoffen aan
extracellulair vloeistof af te geven
- Communicatie tussen cellen op grotere afstand wordt door het endocrien stelsel en het
zenuwstelsel gecoördineerd
Zenuwstelsel is zoals een telefoon, snel en naar een specifieke plaats
- Hormonen = chemische signaalstoffen
- Elk hormoon dat aan het bloed wordt afgegeven en door het bloed wordt vervoerd, heeft
specifieke doelcellen die op het hormoon reageren
De doelcellen bevatten receptoren, ze zijn nodig om de hormonale berichten te binden
en te ‘lezen’ wanneer ze aankomen
- De stofwisseling van verschillende weefsels en organen tegelijkertijd door een enkel
hormoon worden gewijzigd
- Het duurt soms enige tijd voor de effecten beginnen, maar ze gaan dagenlang door
Hormonen hebben een langdurig effect
Ze zijn van nut bij het coördineren vd activiteit van cellen, weefsels en organen
gedurende langere tijd
- Hormonen in het bloed houden het watergehalte en vh lichaam en de concentraties van
mineralen en organische voedingsstoffen binnen normale grenzen
- Ze kunnen additionele instructies van andere hormonen ontvangen
Resultaat is een verdere modificatie van celactiviteit
Veranderingen van de hoeveelheid en de aard van de hormonen in de
lichaamsvloeistoffen kunnen leiden tot complexe veranderingen van structuur vh
lichaam en fysiologische vermogens
bv de embryologische en foetale ontwikkeling en van de groei en de puberteit
- De verschillen tussen het zenuwstelsel en het endocriene stelsel lijken vrij duidelijk (groot
verschil tussen de functie en de organisatie)
- Toch is de werking van beide systemen vergelijkbaar in detail:
Zijn beide berust op de afgifte van chemische stoffen die zich binden aan specifieke
receptoren en doelcellen
, Beide hebben verschillende chemische signaalstoffen gemeenschappelijk bv
noradrenaline en adrenaline hormonen genoemd als ze aan het bloed worden
afgegeven en neurotransmitters als ze bij de synaps worden afgegeven
Beide stelsels worden via negatieve terugkoppeling gereguleerd
Beide stelsels coördineren en reguleren de activiteit vd andere cellen, weefsels en
organen en stelsels en handhaven van de homeostase
10.2 Het endocriene stelsel reguleert fysiologische processen via de binding
van hormonen aan receptoren:
- Het endocrien stelsel omvat alle cellen en weefsels van het lichaam
- Endocriene cellen zijn cellen die klierproducten aan de extracellulaire vloeistof afgeven
- Exocriene cellen zijn cellen die klierproducten op een epitheeloppervlak afgeven
- Sommige chemische stoffen die door endocriene cellen worden afgegeven zijn alleen van
invloed op buurcellen zoals bij cytokinen (weefselhormoon) waaronder prostaglandinen
- Andere hormonen zijn van invloed op cellen in het gehele lichaam
Hormonen = chemische signaalstoffen
In ene weefsel worden afgegeven, in de bloedstroom naar doelcellen worden vervoerd
- Voor de hypofyse, is de afgifte van hormonen heel belangrijk!
- De pancreas heeft naast de endocriene functie nog meer andere functies
10.2.1 De structuur van hormonen:
- Op basis van chemische structuur (in drie groepen opgedeeld)
1) Aminozuurderivaten:
- Enkele hormonen zijn zeer kleine moleculen die als bouw op aminozuren lijken
Bv. Adrenaline, schildklierhormoon, noradrenaline en melatonine
2) Peptidehormonen:
- Bestaan uit ketens van aminozuren
- Lopen uit van een korte polypeptide naar een klein eiwit bv. ADH, insuline, oxytocine
- Groeihormoon en prolactine dit is de grootste groep hormonen die alle hormonen vd
pancreas, hypothalamus, hypofyse, het hart, de nieren, de thymus, het spijsverteringsstelsel
omvat.
, 3) Vetderivaten:
- Steroïden (Bv. Testosteron)
Afgeleid van cholesterol
Worden afgegeven door de voorplantingsorganen en de bijnieren
Zijn onoplosbaar in water, worden in bloed aan specifieke transporteiwitten gebonden
- Eicosanoïden (Bv. Prostaglandinen)
Afgeleid van het vetzuur arachidonzuur (20 koolstofatomen)
Coördineren plaatselijke cel activiteiten en zijn van invloed op enzymatische processen in
extracellulaire vloeistoffen (Bv. Bloedstolling)
10.2.2 Het werkingsmechanisme van hormonen:
- Bouw en functie van cellen wordt bepaald door eiwitten (structurele eiwitten)
- Enzymen regelen celstofwisseling
- Hormonen wijzigen het functioneren van cellen
Doordat ze de identiteit, activiteit, plaats of hoeveelheid vd belangrijke enzymen en
structurele eiwitten in vesch doelcellen wijzigen
- De gevoeligheid van een doelcel voor een bepaald hormoon is de aan- of afwezigheid van
een specifieke receptor op de doelcel
- De mechanismen van een hormoonwerkkring zijn afh van de vraag of hormoonreceptoren
zich op plasmamembraan of binnen de cel bevinden
- Hormoon kan alleen invloed op een doelcel uitwerken, als het receptoren heeft waaraan
het zich kan binden verandering in de activiteit veroorzaakt
