Samenvatting Nectar biologie 5 vwo hoofdstuk 10 Uitscheiding

Hoofdstuk 10 Uitscheiding
Nectar 3e editie biologie 5 vwo leerboek

Inhoudsopgave binas-tabellen 6e editie
§1 Het interne milieu (CE) 84L 87B 88C 89A
§2 Gaswisseling (CE) 83A 83B 83C 88C1
§3 Ademhaling (CE) 88C1 83B
§4 De nieren (CE) 85A 85C 85D 89A
§5 De lever (CE) 82C 82D 82E 84A 89A


§1 Het interne milieu
regelkringen beperken afwijkingen van een normwaarde
 bestaan uit een receptor en een effector die samen een waarde rond de ingestelde norm
proberen te houden
 regelcentrum stuurt impulsen naar de effectoren die afwijkingen kunnen corrigeren
 negatieve terugkoppeling in een regelkring herstelt afwijkingen van de norm

schiltemperatuur wisselt met de omgevingstemperatuur
kerntemperatuur, waar de vitale organen (hart, longen, lever, hersenen) liggen, blijft constant
 is 37 °C bij de mens
 draagt bij aan een goede werking van de enzymen in diepliggende organen
 receptor voor kerntemperatuur zit in de hypothalamus en registreert de bloedtemperatuur
 87B + 88C + 89A
 warmteverlies afremmen; kringspieren in slagaders naar de huid vernauwen → minder
bloed naar de huid
 afkoelen; kringspieren in slagaders naar de huid ontspannen
 hogere lichaamstemperatuur → stimulatie voor de productie en afgifte van afweerstoffen
 verhoging van de norm voor de kerntemperatuur vindt plaats o.i.v. een cytokine
geproduceerd door witte bloedcellen bij ontstekingen 84L

interne milieu: weefselvloeistof, bloedplasma, lymfevloeistof en plasma in de cel

homeostase: vermogen om het interne milieu voor de cellen redelijk constant te houden


§2 Gaswisseling
ademhaling
 ademfrequentie: aantal ademhalingen per minuut
 ademvolume: hoeveelheid lucht die je bij één ademhaling in- en uitademt 83B
 vitale capaciteit: maximale ademvolume
 bepaalt hoeveel O2 de longen kunnen leveren aan het bloed
 restvolume: hoeveelheid lucht die bij maximale uitademing in je longen achter blijft

afgelegde weg van lucht
1. neus- of mondholte → keelholte
2. luchtpijp
 kraakbeenringen voorkomen dichtklappen van luchtwegen bij een inademing
3. hoofdbronchiën
4. bronchiolen: vertakkingen van de bronchiën omgeven door spierlaag
5. alveoli (longblaasjes)

, O2-molecuul passeert op weg naar het bloed twee cellagen: cellen van de wand van het longblaasje
en cellen van de wand van het haarvat

wet van Fick 83A
De diffusiesnelheid is afhankelijk van de diffusiecoëfficiënt, het diffusieoppervlak, het
concentratieverschil tussen begin- en eindplek en de diffusieafstand.

D diffusiecoëfficiënt afhankelijk van o.a. temperatuur en viscositeit van het
diffusiemedium
A diffusieoppervlak gezamenlijk oppervlak van de longblaasjes
∆c concentratieverschil tussen concentratie O2 in de longblaasjes – concentratie O2 in
hoeveelheid mol aan weerszijden haarvaten; concentratie CO2 in de haarvaten –
van A concentratie CO2 in de longblaasjes
∆x diffusieafstand afstand binnenzijde longblaasje tot binnenzijde haarvat


dode ruimte: gedeelte van de luchtwegen waar geen diffusie van gassen optreedt
 longblaasjes, aan- en afvoerwegen
 bij een volgende inademing stroomt de oude lucht uit de dode ruimte terug de longblaasjes
in en dan pas komt de vers ingeademde lucht binnen in de longblaasjes
 zwemmen met een snorkel betekent extra dode ruimte
 extra inademingslucht is nodig om hetzelfde rendement van de ademhaling te houden

ademcentrum in de hersenstam is vooral gevoelig voor een hoge pCO 2 88C1
 bevat de norm voor de CO2 en O2-concentratie in het bloed
 receptoren zitten op verschillende plaatsen:
 rekreceptoren longen en spieren
 drukreceptoren rechterkamer van het hart
 chemoreceptoren voor O2, CO2 en pH aortaboog en halsslagader

voordelen neusademhaling
 neusschelpen → groter oppervlak → ingeademde lucht goed in contact met neusslijmvlies
 neusharen leiden de luchtstroom langs het neusslijm: vangt stof en ziektekiemen
 zintuigcellen in neus registreren gevaarlijke gassen of bedorven eten
 langere weg → lucht warmer en vochtiger → voorkomt beschadiging longblaasjes

binnenkant luchtpijp en bronchiën is bekleed met slijmvlies
 in slijmvlies zitten trilhaarcellen met trilharen (ciliën) en slijmbekercellen die slijm vormen
 voorkomt dat stofdeeltjes met ziekteverwekkers dieper de longen binnendringen
 trilharen bewegen slijmvlies naar de keelholte

astma: vernauwing van de luchtwegen als gevolg van allergie die voor een groot deel erfelijk
bepaald is, maar door allergenen geactiveerd kan worden
 lucht kan de longblaasjes moeilijk bereiken

COPD (chronic obstructive pulmonary diseases) is de verzamelnaam voor:
 chronische bronchitis: ontstoken en vernauwde luchtwegen
 longemfyseem: longblaasjes voegen zich samen tot grotere blaasjes en de elasticiteit van
het longweefsel wordt minder
 kleiner longoppervlak → kortademig