Samenvatting
Architectuur in context A
2020-2021
,Architectuur in Context A: Introductie
DIDASCOLO: (…) Laten wij de muren van een gebouw eens bekijken, zowel van binnen als van buiten.
Deze eindigen van boven met de architraven en met wat daar nog boven zit; en onder deze
architraven plaatst men meestal half doorgesneden zuilen of pilasters. Welnu, ik vraag u, wat draagt
het dak van het gebouw? Als het de muur is, dan kan deze het zonder de architraven stellen; als het
de zuilen of pilasters zijn, wat moet die muur daar dan? Kom, kies, Mijnheer Protopiro, wat u wilt
slopen, de muren of de pilasters? U antwoordt niet? Dan vernietig ik alles. Schrijf apart op,
gebouwen zonder muren, zonder zuilen, zonder pilasters, zonder friezen, zonder kroonlijsten, zonder
gewelven, zonder daken; plat, alles plat, kaalslag.
(Citaat uit: Giambattista Piranesi, Parere sull’architettura, 1765.)
‘You employ stone, wood, and concrete, and with these three materials you build houses and
palaces. That is construction. Ingenuity is at work. But suddenly, you touch my heart, you do me
good, I am happy and I say: 'This is beautiful.' That is architecture. Art enters in. My house is
practical. I thank you as I might thank Railway engineers, or the Telephone service. You have not
touched my heart.
But suppose that walls rise toward heaven in such a way that I am moved. I perceive your intentions.
Your mood has been gentle, brutal, charming, or noble. The stones you have erected tell me so. You
fix me to the place and my eyes regard it. They behold something which expresses a thought. A
thought which reveals itself without word or sound, but solely by means of shapes which stand in a
certain relationship to one another. These shapes are such that they are clearly revealed in light. The
relationships between them have not necessarily any reference to what is practical or descriptive.
They are a mathematical creation of your mind. They are the language of Architecture. By the use of
raw materials and starting from conditions more or less utilitarian, you have established certain
relationships which have aroused my emotions. This is Architecture.’
(Citaat uit: Le Corbusier, Vers une Nouvelle Architecture, (transl. Towards a New Architecture), )
, 1. Wat is architectuurgeschiedenis?
Architectuurgeschiedenis is de geschiedenis van de architectuur.
Maar wat is architectuur en wat is geschiedenis?
Architectuur
-noodzaak
-opdracht
-ontwerp
-constructie
-praktisch
-stijl
-materiaal
-kunst
-….
Dus, architectuur is de constructie van een gebouw en omvat alle verschillende fasen van een
ontwerp die de architect heeft doorgemaakt vooraleer hij tot het bouwen komt. Architectuur is ook
het resultaat, de materiële getuigenis van deze ontwerpopdracht.
Maar architectuur is ook een “gebaar”. Architectuur is een zichtbare daad als gevolg van een
kritische reflectie. Architectuur als gebaar raakt de mensen aan wie het gebaar gericht is, de mensen
die het gebaar zien en interpreteren.
Architectuur interpelleert. Ze is alomtegenwoordig aanwezig in ons leven: we slapen, eten, werken,
feesten erin. Op elke straathoek staat architectuur; meer nog, architectuur creëert elke straathoek.
We worden er willens nillens dagelijks mee geconfronteerd.
Zodoende organiseert architectuur ons leven, roept ze emoties op, brengt mensen samen of scheidt
ze van elkaar.
De architect is dus veel meer dan een “constructeur” of een “bricoleur”. Hij heeft een
maatschappelijke functie aangezien architectuur, net als politiek, economie… een fundamentele rol
speelt in de organisatie van een samenleving en in de opbouw van een cultuur. Mensen identificeren
zich immers hun gebouwde omgeving. Die identificatie steunt op culturele criteria (symbolen,
referenties, waarden, tradities….). Deze culturele criteria zijn actueel en onderhevig aan
veranderingen MAAR kunnen enkel functioneren als ze gevoed worden door het “collectieve
geheugen”.
, Architectuur is dus een voedende discipline (een belangrijke socio-culturele PLICHT), maar ook een
reflexieve praktijk (ze krijgt pas zin en betekenis als ze zich positioneert t.o.v. referenties uit het
verleden).
Geschiedenis is een reflexieve praktijk.
Reflexief:
-terugblikkend in de tijd
-pro’s en contra’s van het verleden bevragen
-deze bevraging van het verleden sturen vanuit een noodgedwongen hedendaagse blik, die we een
“kritische” blik noemen
-de resultaten van deze bevraging gebruiken om het heden te begrijpen en de toekomst te voeden.
Dus, de architectuurgeschiedenis gaat de “getuige” van het ontwerp ondervragen en poogt daarbij
ook de minder tastbare facetten van de architectuur te begrijpen: de financieringswijze, de
gebruiken, de symbolen, etc. Doorheen de architectuurgeschiedenis (en bij uitbreiding de
architectuurtheorie) wordt architectuur een maatschappelijk actor. Hierdoor is kennis van de
maatschappelijk context waarin de architectuur tot stand kwam noodzakelijk om de architectuur te
begrijpen. Architectuurhistorici moeten dus praktijken bestuderen die niet noodzakelijk
architecturaal zijn. Enerzijds bestuderen ze de constructie van het gebouw (zowel interieur als
exterieur) en anderzijds de context waarin het gebouw tot stand kwam en gefunctioneerd heeft
(politiek, religieus, sociaal etc.)
2. Wat is het nut van architectuurgeschiedenis?
Lectuuropdracht:
Friederich Nietzsche, Over het nut en nadeel van geschiedenis voor het leven, Groningen: Historische
Uitgeverij, heruitgave van 1874.
De Duitse filosoof Friederich Nietzsche stelde in de 19de eeuw reeds de vraag naar het nut van de
geschiedenis voor het leven (Reader tekst 1) . Nietzsche stelde zich bewust radicaal op en
onderscheidde 3 houdingen waarbij een teveel, een surplus aan geschiedenis verstikkend werkt
eerder dan voedend:
-de overdadig kritische omgang met ons verleden ('alles moet anders'),
-de verering van het verleden (van helden en monumentenzorg),
Architectuur in context A
2020-2021
,Architectuur in Context A: Introductie
DIDASCOLO: (…) Laten wij de muren van een gebouw eens bekijken, zowel van binnen als van buiten.
Deze eindigen van boven met de architraven en met wat daar nog boven zit; en onder deze
architraven plaatst men meestal half doorgesneden zuilen of pilasters. Welnu, ik vraag u, wat draagt
het dak van het gebouw? Als het de muur is, dan kan deze het zonder de architraven stellen; als het
de zuilen of pilasters zijn, wat moet die muur daar dan? Kom, kies, Mijnheer Protopiro, wat u wilt
slopen, de muren of de pilasters? U antwoordt niet? Dan vernietig ik alles. Schrijf apart op,
gebouwen zonder muren, zonder zuilen, zonder pilasters, zonder friezen, zonder kroonlijsten, zonder
gewelven, zonder daken; plat, alles plat, kaalslag.
(Citaat uit: Giambattista Piranesi, Parere sull’architettura, 1765.)
‘You employ stone, wood, and concrete, and with these three materials you build houses and
palaces. That is construction. Ingenuity is at work. But suddenly, you touch my heart, you do me
good, I am happy and I say: 'This is beautiful.' That is architecture. Art enters in. My house is
practical. I thank you as I might thank Railway engineers, or the Telephone service. You have not
touched my heart.
But suppose that walls rise toward heaven in such a way that I am moved. I perceive your intentions.
Your mood has been gentle, brutal, charming, or noble. The stones you have erected tell me so. You
fix me to the place and my eyes regard it. They behold something which expresses a thought. A
thought which reveals itself without word or sound, but solely by means of shapes which stand in a
certain relationship to one another. These shapes are such that they are clearly revealed in light. The
relationships between them have not necessarily any reference to what is practical or descriptive.
They are a mathematical creation of your mind. They are the language of Architecture. By the use of
raw materials and starting from conditions more or less utilitarian, you have established certain
relationships which have aroused my emotions. This is Architecture.’
(Citaat uit: Le Corbusier, Vers une Nouvelle Architecture, (transl. Towards a New Architecture), )
, 1. Wat is architectuurgeschiedenis?
Architectuurgeschiedenis is de geschiedenis van de architectuur.
Maar wat is architectuur en wat is geschiedenis?
Architectuur
-noodzaak
-opdracht
-ontwerp
-constructie
-praktisch
-stijl
-materiaal
-kunst
-….
Dus, architectuur is de constructie van een gebouw en omvat alle verschillende fasen van een
ontwerp die de architect heeft doorgemaakt vooraleer hij tot het bouwen komt. Architectuur is ook
het resultaat, de materiële getuigenis van deze ontwerpopdracht.
Maar architectuur is ook een “gebaar”. Architectuur is een zichtbare daad als gevolg van een
kritische reflectie. Architectuur als gebaar raakt de mensen aan wie het gebaar gericht is, de mensen
die het gebaar zien en interpreteren.
Architectuur interpelleert. Ze is alomtegenwoordig aanwezig in ons leven: we slapen, eten, werken,
feesten erin. Op elke straathoek staat architectuur; meer nog, architectuur creëert elke straathoek.
We worden er willens nillens dagelijks mee geconfronteerd.
Zodoende organiseert architectuur ons leven, roept ze emoties op, brengt mensen samen of scheidt
ze van elkaar.
De architect is dus veel meer dan een “constructeur” of een “bricoleur”. Hij heeft een
maatschappelijke functie aangezien architectuur, net als politiek, economie… een fundamentele rol
speelt in de organisatie van een samenleving en in de opbouw van een cultuur. Mensen identificeren
zich immers hun gebouwde omgeving. Die identificatie steunt op culturele criteria (symbolen,
referenties, waarden, tradities….). Deze culturele criteria zijn actueel en onderhevig aan
veranderingen MAAR kunnen enkel functioneren als ze gevoed worden door het “collectieve
geheugen”.
, Architectuur is dus een voedende discipline (een belangrijke socio-culturele PLICHT), maar ook een
reflexieve praktijk (ze krijgt pas zin en betekenis als ze zich positioneert t.o.v. referenties uit het
verleden).
Geschiedenis is een reflexieve praktijk.
Reflexief:
-terugblikkend in de tijd
-pro’s en contra’s van het verleden bevragen
-deze bevraging van het verleden sturen vanuit een noodgedwongen hedendaagse blik, die we een
“kritische” blik noemen
-de resultaten van deze bevraging gebruiken om het heden te begrijpen en de toekomst te voeden.
Dus, de architectuurgeschiedenis gaat de “getuige” van het ontwerp ondervragen en poogt daarbij
ook de minder tastbare facetten van de architectuur te begrijpen: de financieringswijze, de
gebruiken, de symbolen, etc. Doorheen de architectuurgeschiedenis (en bij uitbreiding de
architectuurtheorie) wordt architectuur een maatschappelijk actor. Hierdoor is kennis van de
maatschappelijk context waarin de architectuur tot stand kwam noodzakelijk om de architectuur te
begrijpen. Architectuurhistorici moeten dus praktijken bestuderen die niet noodzakelijk
architecturaal zijn. Enerzijds bestuderen ze de constructie van het gebouw (zowel interieur als
exterieur) en anderzijds de context waarin het gebouw tot stand kwam en gefunctioneerd heeft
(politiek, religieus, sociaal etc.)
2. Wat is het nut van architectuurgeschiedenis?
Lectuuropdracht:
Friederich Nietzsche, Over het nut en nadeel van geschiedenis voor het leven, Groningen: Historische
Uitgeverij, heruitgave van 1874.
De Duitse filosoof Friederich Nietzsche stelde in de 19de eeuw reeds de vraag naar het nut van de
geschiedenis voor het leven (Reader tekst 1) . Nietzsche stelde zich bewust radicaal op en
onderscheidde 3 houdingen waarbij een teveel, een surplus aan geschiedenis verstikkend werkt
eerder dan voedend:
-de overdadig kritische omgang met ons verleden ('alles moet anders'),
-de verering van het verleden (van helden en monumentenzorg),
