Architectuur in context A
Les 1: de polis en de megapolis – de organisatie van een samenleving door
architectuur
• Griekenland <-> Rome Tempelsite van
J. Winckelmann Piranesi Phaestum (mening)
Realisme fantasie
Perfect megalomaan
Zuil,… gewelfbouw
….. …..
- de polis à stadstaat, Hellenisten, filosofen & goden als één, pan-hellenistische plaatsen
PALEIS VAN KNOSSOS (2000 v.Ch – 1100 v.Ch)
à minotausus, Daedalos, Homerus
à realisme & natuur + magaron als basis
LEEUWENPOORT VAN MYCENE ( 250 v.Ch)
à archeoloog door Homerus, cyclopenmuur
• Archaïsche fase (600 v.Ch – 400 v.Ch)
à bloei – tempels zoals vandaag
à realisme, harmonie landschap, perfectie
HERA I – II tempels à afwijkingen + optische correcties
à beeldhoudkunst à realistischer, driehoekconstructie, marmers, perfectie
à polychromie – Hittorf
• Klassieke fase (480 v.Ch – 400 v.Ch)
à eeuw van athene, feest, overwinning
à optische correcties
PANTHEON
à Ictinus & Kalikrates
à opgedragen aan Athena
à optische correcties
à beeldhoukunst voor Athena, realistischer maken, contraposto, driehoek
à diagonale benadering Parthenon vanuit Propyleeën (toeganspoort)
AKROPOLIS – heilige berg in Athene
à zig-zagweg zodat men alle gebouwen kan zien
à gradaties: stad onderaan, theather tussen sacrale en heilige en heiligdom in site
• Hellenistische fase
1
,Les 2: de polis en de megapolis – de organisatie van een samenleving,…
Vitruvius – De Architectura, 10 hoofdstukken basiskenmerken => voor Keizer Augustus
- Venustas (schoonheid), ROMEINSE BAROK – mozaïeken, decoratieve vormen
- Commoditas (gepastheid) – gewone mensen, klein en rijke mensen, rijkdom
- Firmitas (stevigheid) – infrastructuur met speciale technieken
- Utilitas (nut) – nodige infrastructuur
Leonardo Da Vinci – Vitruvius, perfecte vormen, cirkel en vierkant
ETRUSKISCHE TEMPEL
à frontale benadering, platform, vierkant, ordes, beeldjes op dak
MAISON CARRE, NÎMES (20 v.Ch) Frankrijk
à platform, frontale benadering,
rechthoekig maar niet langer, cassettenplafond met rozetten
decoratieve patronen; eierlijst,…
FORTUNA PRIMIGENIA TEMPEL, PREANESTE (150 v.Ch)
à sacraal en profaan door elkaar
Etruskisch – Romeins; platform en frontale benadering
Klassiek; symmetrie
TEMPEL VAN BAAL, PALMYRA (32 v.Ch)
à godsdienst + cultuur
à cultus op dak
VENUSTEMPEL, BAALBEK
à vrije omgang
à 8-hoekig constructie – voor Grieken teveel decoratie entablement -> Romeins overgepakt
PORTA AUGUSTA, PERUGIA (4e eeuw v.Ch)
à technisch probleem à romeins naar gewelfbouw ipv zuil-architraaf
à tongewelf
Romeins beton à Pozzolana – gemakkelijk, vloeibaar -> overal naartoe en oneindig veel
Hygiene à nood aan goede afvoer-aanvoer à door rivieren
AQUADUCTEN à brug om drinkwater transporteren
- hoog gebouwd, door versch. reliëf à stilletjes aan terug omlaag gebouwd
- ook mensen getransporteerd à mensen onderaan en water boven (PONT DU GARE – 1e)
CLOACA MAXIMA (2e v.Ch)
à grootste ondergrondse afvoer riool à langs FORUM ROMANUM mondt uit de Tiber
Gewelfbouw voor functionele architectuur à Opslagplaats
getransporteerd water in haven
Shed-dak à egaal lichtinval, minder warmte voor werknemers
2
, Theaters à vermaak, cultuur
THEATER VAN ORANGE (1e)
à In Orange naast de Tiber
THEATER VAN MARCELLUS (1e v.Ch) Rome
à arco in quadrato
à betonnen structuur, stapeling ordes
COLOSSEUM (80 n.Ch) Rome
à stapeling ordes, 80 sectoren, 5 concentrische cirkels
à arco in quadrato
à toegang rijk/arm apart à hoog cirkel-arm/laag cirkel-rijk
THERMEN
à hygiene, cultuur (vergaderplaats, sport,baden)
à heiligdom, publiek&privaat, (zwembaden, dompelbaden,..)
à hypocaust (warme lucht ondergronds met bakstenen)
THERMEN VAN BATH (54 n.Ch)
à heilig water met geneeskrachten
à vloeren rijkelijk bekleed (mozaiken, marmers) à macht romeins imperium tonen
THERMEN VAN DIOCLETIAAN (250 n.Ch)
à symmetrisch, rijkelijk gedecoreerd, Horror Vacui (vrees voor leegte)
à rechtstreeks aangesloten op aquaduct (vers aanvoer,..)
PANTHEON, ROME (118 n.Ch)
Eerst door Keizer Augustus en Marcus Agrippa, daarna (118) à Handrianus
à rechthoekig, frontale benadering
à rotonda, grondplan cirkel en vierkant
Bol; symbool universum
Giovanni Paolo Pannini (interieurarchitect)
à oculus (zon+kosmos) en Horror Vacui
Koepel à materiaal lichete naar boven toe, cassettes,…
FORUM ROMANUM, ROME
à centrum van oude Rome, basilica, handelsruimtes,…
Triomfboog als toegang
BOOG VAN TITUS (81 n.Ch)
Titus plunderd Joodse tempel in Jeruzalem leeg en door de boog naar Rome
à op boog uitgebeeld om te tonen wat ze hebben gedaan
BOOG VAN CONSTANTIJN
Constantijn spiegelt zichzelf aan andere keizers à neemt sculpturen van hen
à integreerd deze in eigen boog (spoila)
3
Les 1: de polis en de megapolis – de organisatie van een samenleving door
architectuur
• Griekenland <-> Rome Tempelsite van
J. Winckelmann Piranesi Phaestum (mening)
Realisme fantasie
Perfect megalomaan
Zuil,… gewelfbouw
….. …..
- de polis à stadstaat, Hellenisten, filosofen & goden als één, pan-hellenistische plaatsen
PALEIS VAN KNOSSOS (2000 v.Ch – 1100 v.Ch)
à minotausus, Daedalos, Homerus
à realisme & natuur + magaron als basis
LEEUWENPOORT VAN MYCENE ( 250 v.Ch)
à archeoloog door Homerus, cyclopenmuur
• Archaïsche fase (600 v.Ch – 400 v.Ch)
à bloei – tempels zoals vandaag
à realisme, harmonie landschap, perfectie
HERA I – II tempels à afwijkingen + optische correcties
à beeldhoudkunst à realistischer, driehoekconstructie, marmers, perfectie
à polychromie – Hittorf
• Klassieke fase (480 v.Ch – 400 v.Ch)
à eeuw van athene, feest, overwinning
à optische correcties
PANTHEON
à Ictinus & Kalikrates
à opgedragen aan Athena
à optische correcties
à beeldhoukunst voor Athena, realistischer maken, contraposto, driehoek
à diagonale benadering Parthenon vanuit Propyleeën (toeganspoort)
AKROPOLIS – heilige berg in Athene
à zig-zagweg zodat men alle gebouwen kan zien
à gradaties: stad onderaan, theather tussen sacrale en heilige en heiligdom in site
• Hellenistische fase
1
,Les 2: de polis en de megapolis – de organisatie van een samenleving,…
Vitruvius – De Architectura, 10 hoofdstukken basiskenmerken => voor Keizer Augustus
- Venustas (schoonheid), ROMEINSE BAROK – mozaïeken, decoratieve vormen
- Commoditas (gepastheid) – gewone mensen, klein en rijke mensen, rijkdom
- Firmitas (stevigheid) – infrastructuur met speciale technieken
- Utilitas (nut) – nodige infrastructuur
Leonardo Da Vinci – Vitruvius, perfecte vormen, cirkel en vierkant
ETRUSKISCHE TEMPEL
à frontale benadering, platform, vierkant, ordes, beeldjes op dak
MAISON CARRE, NÎMES (20 v.Ch) Frankrijk
à platform, frontale benadering,
rechthoekig maar niet langer, cassettenplafond met rozetten
decoratieve patronen; eierlijst,…
FORTUNA PRIMIGENIA TEMPEL, PREANESTE (150 v.Ch)
à sacraal en profaan door elkaar
Etruskisch – Romeins; platform en frontale benadering
Klassiek; symmetrie
TEMPEL VAN BAAL, PALMYRA (32 v.Ch)
à godsdienst + cultuur
à cultus op dak
VENUSTEMPEL, BAALBEK
à vrije omgang
à 8-hoekig constructie – voor Grieken teveel decoratie entablement -> Romeins overgepakt
PORTA AUGUSTA, PERUGIA (4e eeuw v.Ch)
à technisch probleem à romeins naar gewelfbouw ipv zuil-architraaf
à tongewelf
Romeins beton à Pozzolana – gemakkelijk, vloeibaar -> overal naartoe en oneindig veel
Hygiene à nood aan goede afvoer-aanvoer à door rivieren
AQUADUCTEN à brug om drinkwater transporteren
- hoog gebouwd, door versch. reliëf à stilletjes aan terug omlaag gebouwd
- ook mensen getransporteerd à mensen onderaan en water boven (PONT DU GARE – 1e)
CLOACA MAXIMA (2e v.Ch)
à grootste ondergrondse afvoer riool à langs FORUM ROMANUM mondt uit de Tiber
Gewelfbouw voor functionele architectuur à Opslagplaats
getransporteerd water in haven
Shed-dak à egaal lichtinval, minder warmte voor werknemers
2
, Theaters à vermaak, cultuur
THEATER VAN ORANGE (1e)
à In Orange naast de Tiber
THEATER VAN MARCELLUS (1e v.Ch) Rome
à arco in quadrato
à betonnen structuur, stapeling ordes
COLOSSEUM (80 n.Ch) Rome
à stapeling ordes, 80 sectoren, 5 concentrische cirkels
à arco in quadrato
à toegang rijk/arm apart à hoog cirkel-arm/laag cirkel-rijk
THERMEN
à hygiene, cultuur (vergaderplaats, sport,baden)
à heiligdom, publiek&privaat, (zwembaden, dompelbaden,..)
à hypocaust (warme lucht ondergronds met bakstenen)
THERMEN VAN BATH (54 n.Ch)
à heilig water met geneeskrachten
à vloeren rijkelijk bekleed (mozaiken, marmers) à macht romeins imperium tonen
THERMEN VAN DIOCLETIAAN (250 n.Ch)
à symmetrisch, rijkelijk gedecoreerd, Horror Vacui (vrees voor leegte)
à rechtstreeks aangesloten op aquaduct (vers aanvoer,..)
PANTHEON, ROME (118 n.Ch)
Eerst door Keizer Augustus en Marcus Agrippa, daarna (118) à Handrianus
à rechthoekig, frontale benadering
à rotonda, grondplan cirkel en vierkant
Bol; symbool universum
Giovanni Paolo Pannini (interieurarchitect)
à oculus (zon+kosmos) en Horror Vacui
Koepel à materiaal lichete naar boven toe, cassettes,…
FORUM ROMANUM, ROME
à centrum van oude Rome, basilica, handelsruimtes,…
Triomfboog als toegang
BOOG VAN TITUS (81 n.Ch)
Titus plunderd Joodse tempel in Jeruzalem leeg en door de boog naar Rome
à op boog uitgebeeld om te tonen wat ze hebben gedaan
BOOG VAN CONSTANTIJN
Constantijn spiegelt zichzelf aan andere keizers à neemt sculpturen van hen
à integreerd deze in eigen boog (spoila)
3
