Inleiding
1.2. De afbakening van het bestuursrecht & basisbegrippen
1.2.1. Publiek vs privaatrecht
Publiekrecht = geheel van regels betreffende de overheid, haar organisatie en haar optreden
- waarborgt openbaar belang en beheer van openbare diensten
- geeft regels tav de verhouding tussen burger en overheid + overheidsorganisaties
onderling
verschil: privaatrecht is gericht op regeling van private belangen + aanvullend recht,
publiekrecht op algemeen belang en beheer van openbare diensten + dwingend
Staatsrecht = geheel van regels die de essentiële werking van de staat en de bevoegdheden
van zijn instellingen regelen (structuur, werking democratie,…)
Bestuursrecht = administratief recht = recht dat zich bezighoudt met de regeling van de
staatstaak na afscheiding van rechtspraak en wetgeving (structuur en werking van
overheidsorganen die tot uitvoerende macht behoren + studie van middelen tot voorkoming
en beslechting van de geschillen mbt bestuurlijk optreden)
1.2.2. Algemeen vs bijzonder bestuursrecht
Algemeen bestuursrecht = werking van overheidsorganisaties en de eigenlijke organisatie van
de overheid, rechtsbescherming tegen overheid, overheidsgoederenrecht, ambtenarenrecht
en overheidsopdrachtenrecht
- Van toepassing op volledige bestuursrecht
Bijzonder bestuursrecht = specifieke ordenende en verzorgende taken van openbaar bestuur
Bv: omgevingsrecht, onderwijsrecht,…
- Niet van toepassing op volledige bestuursrecht, gericht op specifieke domeinen
binnen bestuursrecht, ligt in bijzondere regelgeving
- Lex specialis
1.2.3. Bijzondere positie van overheid
Openbaar bestuur heeft bijzondere privileges ingevolge de behartiging van algemeen belang,
bv het onteigenen van burgers, onbeslagbaarheid van bepaalde overheidsgoederen of het
eenzijdig creëren van rechtsgevolgen
1
, 1.2.4. Wederkerig bestuursrecht
Idee: gelijkwaardigheid van partijen
Burger en bestuur zijn tot zekere hoogte gelijkwaardige partijen en dragen wederzijds
verantwoordelijkheid voor de invulling van de bestuursrechtelijke rechtsbetrekkingen
- Rechtsonderhorigen hebben verantwoordelijkheid bij verwezenlijking van algemeen
belang
- Tav burgers wordt bepaalde verwachtingen gesteld in zijn optreden met de overheid
- gedragingen tussen burger en bestuur worden tov elkaar beheerst door
rechtsnormen waaraan beide partijen aanspraken kunnen ontlenen
Gevolg globalisering: ontstaan van meer niet-gouvernementele organisaties, die los van de
klassieke internationale organisaties staan
1.2.5. Administratieve rechtshandeling en overheid
Eenzijdige administratieve rechtshandeling = rechtshandeling waarbij de bevoegde
administratieve overheid een wijziging in de rechtstoestand van een persoon kan
aanbrengen, wiens wil niet in aanmerking komt voor de totstandkoming van die handeling
3 constitutieve kenmerken:
Rechtshandeling
- Onderscheid rechtsfeiten en rechtshandelingen
rechtsfeiten: feiten waaraan objectieve recht een rechtsgevolg heeft gekoppeld
° ontstaan zonder tussenkomst van menselijke wil en die rechtsgevolgen hebben (blote
rechtsfeiten)
° ontstaan door wil of daad van de mens die geen rechtsgevolgen hebben (feitelijke
handelingen) -> niet verricht om wijzigingen aan te brengen in rechtsorde, maar kunnen wel
rechtsgevolgen genereren
rechtshandelingen: handelingen die doelbewust worden verricht met het oog op
het tot stand brengen van rechtsgevolgen, dan wel om te beletten dat er
rechtsgevolgen tot stand komen (vatbaar voor schorsing of vernietiging door RvS)
° beroep waarbij handeling zonder rechtsgevolgen of handeling die niet belet dat
rechtsgevolgen ontstaan, wordt aangevochten voor RvS, is onontvankelijk
Die eenzijdig is
- Eenzijdige: slechts 1 persoon of partij moet zijn op rechtsgevolg gerichte wil uiten
° want algemeen belang primeert op individueel belang
- Meerzijdige, wederkerige: meerdere partijen of personen moeten hun op hetzelfde
rechtsgevolg gerichte wil openbaren
2
,Door de administratieve handelingen brengen administratieve overheden op eenzijdige
wijze, volgens de bevoegdheid in de wet, een wijziging aan in een rechtstoestand van een
persoon wiens wil in beginsel niet in aanmerking komt voor de totstandkoming van de
handeling
- Grondslag: overheid streeft algemeen belang na, dat primeert op het individuele
Verschil met overeenkomsten: bij overeenkomsten vormt de wilsovereenstemming tussen
het overheidsorgaan en de particulier, of tussen overheidsorganen onderling, de bron van
een nieuwe rechtsverhouding tussen partijen
- Feit dat dit op verzoek van een burger gebeurt of dat meerdere mensen betrokken
zijn, doet geen afbreuk aan de eenzijdigheid van die handeling
- Complexe administratieve rechtshandelingen: verschillende administratieve
overheden kunnen betrokken zijn, en bestaat uit een reeks elkaar opvolgende
administratieve handelingen, waarvan de laatste beslissend is
° eerdere handelingen zijn slechts voorbereidend
° eindbeslissing verschijnt altijd als laatste schakel van een hele keten
° benadeelde mag vernietiging van laatste beslissingen vragen, op grond van elke
onwettigheid die in loop van de complexe administratieve rechtshandeling werd begaan
(vereist dat de onwettigheid een determinerende invloed heeft gehad of wordt
verondersteld te hebben gehad op de eindbeslissing)
Theorie van afsplitsbare handeling: eenzijdig genomen handelingen van administratieve
overheden die aan een overeenkomst zijn vooraf gegaan of erop volgen, worden een eigen
individualiteit toegedacht
- Gevolg: geschillen behoren door die eenzijdige handeling tot de bevoegdheid van RvS
(geschillen in de overeenkomst behoren wel tot justitiële rechter)
Wordt verricht door een administratieve overheid
- Niet duidelijk wie een administratieve overheid is -> kijken naar wat wet en
rechtspraak zegt, ook RvS geeft invulling aan het begrip (HvC heeft laatste woord)
- Bv: gemeentes, provincies, gemeenschappen, gewesten, federale overheid,…
- 2 manieren waarop een privaatrechtelijke rechtspersoon in de organisatie van het
bestuur wordt ingeschakeld
° vennootschap, vereniging of stichting wordt erkend om een overheidstaak uit te voeren
° overheid richt zelf een vennootschap, vereniging of stichting op of neemt deelname daarin,
waaraan de behartiging van een aspect van een overheidstakenpakket wordt toevertrouwd
RvS en HvC delen hun criteria van administratieve overheden op in 2 categorieën:
- negatieve criteria: een orgaan is niet te beschouwen als een administratieve overheid
(art14 §1 lid 1, 1° RVS-wet)
° organieke: oprichting, erkenning en toezicht door het orgaan
° functionele: uitoefening van taken van algemeen belang en eenzijdige
beslissingsbevoegdheid
- positieve criteria om af te leiden of een orgaan een administratieve overheid is
volgens art14 §1 lid 1, 1° RVS-wet
3
, Conclusie: 5 criteria volgens RvS -> moeten niet cumulatief zijn, maar slechts 1 vervuld
volstaat ook niet:
- oprichting of erkenning door de overheid
- belast met een taak van algemeen belang of een openbare dienst
- controle of toezicht door overheid
- bevoegdheid om eenzijdige bindende beslissingen te nemen
- publiek- of privaatrechtelijke rechtsvorm
Gimvindus-arrest (HvC): een naamloze vennootschap die een taak van algemeen belang
behartigt, verliest haar privaatrechtelijk karakter niet per se
- indien zij geen beslissingen kan nemen die derden kunnen binden (=
imperiumbevoegdheid), zal zij niet als administratieve overheid worden
gekwalificeerd
- feit dat ze is opgericht door een administratieve overheid en onderworpen aan
verregaande controle van die overheid, verandert hier niets aan
1.2.6. Soorten eenzijdige administratieve rechtshandelingen en de
gevolgen van het onderscheid
2 soorten eenzijdige administratieve handelingen:
Reglementen: vormen een rechtsregel en hebben een algemene draagwijdte
(rechtsgevolgen vinden een onbepaald aantal keren toepassing)
Bv: subsidiereglement
Individuele administratieve rechtshandelingen: handelingen die in een concreet geval
tav een bepaalde persoon of mbt een bepaalde zaak een rechtsregel toepassen
(rechtsgevolgen vinden slechts 1x toepassing)
Bv: benoeming van een ambtenaar
Onderscheiding:
- Kijken naar draagwijdte van specifieke administratieve handeling
- Wie de handeling stelt is niet belangrijk
- Onderscheiden omdat bij beide handelingen de gevolgen verschillen
Hiërarchische verhouding:
° individuele bestuurshandelingen kunnen reglementaire niet wijzigen, ze is zelfs
onrechtmatig als ze in strijd komt met een reglementaire -> geldt ook indien de
administratieve overheid die de individuele handeling stelt, dezelfde is als diegene die de
reglementaire handeling heeft gesteld waarmee de individuele handeling in strijd komt
° ook indien het reglement is vastgesteld in uitvoering van een bepaalde wetgeving, terwijl
de individuele bestuurshandeling is genomen in uitvoering van een andere wet
Motivering:
° individuele: formeel (Wet motiering bestuurshandelingen)
° reglementaire: moeten steunen op in feite juiste en in rechte aanvaardbare motieven
4
1.2. De afbakening van het bestuursrecht & basisbegrippen
1.2.1. Publiek vs privaatrecht
Publiekrecht = geheel van regels betreffende de overheid, haar organisatie en haar optreden
- waarborgt openbaar belang en beheer van openbare diensten
- geeft regels tav de verhouding tussen burger en overheid + overheidsorganisaties
onderling
verschil: privaatrecht is gericht op regeling van private belangen + aanvullend recht,
publiekrecht op algemeen belang en beheer van openbare diensten + dwingend
Staatsrecht = geheel van regels die de essentiële werking van de staat en de bevoegdheden
van zijn instellingen regelen (structuur, werking democratie,…)
Bestuursrecht = administratief recht = recht dat zich bezighoudt met de regeling van de
staatstaak na afscheiding van rechtspraak en wetgeving (structuur en werking van
overheidsorganen die tot uitvoerende macht behoren + studie van middelen tot voorkoming
en beslechting van de geschillen mbt bestuurlijk optreden)
1.2.2. Algemeen vs bijzonder bestuursrecht
Algemeen bestuursrecht = werking van overheidsorganisaties en de eigenlijke organisatie van
de overheid, rechtsbescherming tegen overheid, overheidsgoederenrecht, ambtenarenrecht
en overheidsopdrachtenrecht
- Van toepassing op volledige bestuursrecht
Bijzonder bestuursrecht = specifieke ordenende en verzorgende taken van openbaar bestuur
Bv: omgevingsrecht, onderwijsrecht,…
- Niet van toepassing op volledige bestuursrecht, gericht op specifieke domeinen
binnen bestuursrecht, ligt in bijzondere regelgeving
- Lex specialis
1.2.3. Bijzondere positie van overheid
Openbaar bestuur heeft bijzondere privileges ingevolge de behartiging van algemeen belang,
bv het onteigenen van burgers, onbeslagbaarheid van bepaalde overheidsgoederen of het
eenzijdig creëren van rechtsgevolgen
1
, 1.2.4. Wederkerig bestuursrecht
Idee: gelijkwaardigheid van partijen
Burger en bestuur zijn tot zekere hoogte gelijkwaardige partijen en dragen wederzijds
verantwoordelijkheid voor de invulling van de bestuursrechtelijke rechtsbetrekkingen
- Rechtsonderhorigen hebben verantwoordelijkheid bij verwezenlijking van algemeen
belang
- Tav burgers wordt bepaalde verwachtingen gesteld in zijn optreden met de overheid
- gedragingen tussen burger en bestuur worden tov elkaar beheerst door
rechtsnormen waaraan beide partijen aanspraken kunnen ontlenen
Gevolg globalisering: ontstaan van meer niet-gouvernementele organisaties, die los van de
klassieke internationale organisaties staan
1.2.5. Administratieve rechtshandeling en overheid
Eenzijdige administratieve rechtshandeling = rechtshandeling waarbij de bevoegde
administratieve overheid een wijziging in de rechtstoestand van een persoon kan
aanbrengen, wiens wil niet in aanmerking komt voor de totstandkoming van die handeling
3 constitutieve kenmerken:
Rechtshandeling
- Onderscheid rechtsfeiten en rechtshandelingen
rechtsfeiten: feiten waaraan objectieve recht een rechtsgevolg heeft gekoppeld
° ontstaan zonder tussenkomst van menselijke wil en die rechtsgevolgen hebben (blote
rechtsfeiten)
° ontstaan door wil of daad van de mens die geen rechtsgevolgen hebben (feitelijke
handelingen) -> niet verricht om wijzigingen aan te brengen in rechtsorde, maar kunnen wel
rechtsgevolgen genereren
rechtshandelingen: handelingen die doelbewust worden verricht met het oog op
het tot stand brengen van rechtsgevolgen, dan wel om te beletten dat er
rechtsgevolgen tot stand komen (vatbaar voor schorsing of vernietiging door RvS)
° beroep waarbij handeling zonder rechtsgevolgen of handeling die niet belet dat
rechtsgevolgen ontstaan, wordt aangevochten voor RvS, is onontvankelijk
Die eenzijdig is
- Eenzijdige: slechts 1 persoon of partij moet zijn op rechtsgevolg gerichte wil uiten
° want algemeen belang primeert op individueel belang
- Meerzijdige, wederkerige: meerdere partijen of personen moeten hun op hetzelfde
rechtsgevolg gerichte wil openbaren
2
,Door de administratieve handelingen brengen administratieve overheden op eenzijdige
wijze, volgens de bevoegdheid in de wet, een wijziging aan in een rechtstoestand van een
persoon wiens wil in beginsel niet in aanmerking komt voor de totstandkoming van de
handeling
- Grondslag: overheid streeft algemeen belang na, dat primeert op het individuele
Verschil met overeenkomsten: bij overeenkomsten vormt de wilsovereenstemming tussen
het overheidsorgaan en de particulier, of tussen overheidsorganen onderling, de bron van
een nieuwe rechtsverhouding tussen partijen
- Feit dat dit op verzoek van een burger gebeurt of dat meerdere mensen betrokken
zijn, doet geen afbreuk aan de eenzijdigheid van die handeling
- Complexe administratieve rechtshandelingen: verschillende administratieve
overheden kunnen betrokken zijn, en bestaat uit een reeks elkaar opvolgende
administratieve handelingen, waarvan de laatste beslissend is
° eerdere handelingen zijn slechts voorbereidend
° eindbeslissing verschijnt altijd als laatste schakel van een hele keten
° benadeelde mag vernietiging van laatste beslissingen vragen, op grond van elke
onwettigheid die in loop van de complexe administratieve rechtshandeling werd begaan
(vereist dat de onwettigheid een determinerende invloed heeft gehad of wordt
verondersteld te hebben gehad op de eindbeslissing)
Theorie van afsplitsbare handeling: eenzijdig genomen handelingen van administratieve
overheden die aan een overeenkomst zijn vooraf gegaan of erop volgen, worden een eigen
individualiteit toegedacht
- Gevolg: geschillen behoren door die eenzijdige handeling tot de bevoegdheid van RvS
(geschillen in de overeenkomst behoren wel tot justitiële rechter)
Wordt verricht door een administratieve overheid
- Niet duidelijk wie een administratieve overheid is -> kijken naar wat wet en
rechtspraak zegt, ook RvS geeft invulling aan het begrip (HvC heeft laatste woord)
- Bv: gemeentes, provincies, gemeenschappen, gewesten, federale overheid,…
- 2 manieren waarop een privaatrechtelijke rechtspersoon in de organisatie van het
bestuur wordt ingeschakeld
° vennootschap, vereniging of stichting wordt erkend om een overheidstaak uit te voeren
° overheid richt zelf een vennootschap, vereniging of stichting op of neemt deelname daarin,
waaraan de behartiging van een aspect van een overheidstakenpakket wordt toevertrouwd
RvS en HvC delen hun criteria van administratieve overheden op in 2 categorieën:
- negatieve criteria: een orgaan is niet te beschouwen als een administratieve overheid
(art14 §1 lid 1, 1° RVS-wet)
° organieke: oprichting, erkenning en toezicht door het orgaan
° functionele: uitoefening van taken van algemeen belang en eenzijdige
beslissingsbevoegdheid
- positieve criteria om af te leiden of een orgaan een administratieve overheid is
volgens art14 §1 lid 1, 1° RVS-wet
3
, Conclusie: 5 criteria volgens RvS -> moeten niet cumulatief zijn, maar slechts 1 vervuld
volstaat ook niet:
- oprichting of erkenning door de overheid
- belast met een taak van algemeen belang of een openbare dienst
- controle of toezicht door overheid
- bevoegdheid om eenzijdige bindende beslissingen te nemen
- publiek- of privaatrechtelijke rechtsvorm
Gimvindus-arrest (HvC): een naamloze vennootschap die een taak van algemeen belang
behartigt, verliest haar privaatrechtelijk karakter niet per se
- indien zij geen beslissingen kan nemen die derden kunnen binden (=
imperiumbevoegdheid), zal zij niet als administratieve overheid worden
gekwalificeerd
- feit dat ze is opgericht door een administratieve overheid en onderworpen aan
verregaande controle van die overheid, verandert hier niets aan
1.2.6. Soorten eenzijdige administratieve rechtshandelingen en de
gevolgen van het onderscheid
2 soorten eenzijdige administratieve handelingen:
Reglementen: vormen een rechtsregel en hebben een algemene draagwijdte
(rechtsgevolgen vinden een onbepaald aantal keren toepassing)
Bv: subsidiereglement
Individuele administratieve rechtshandelingen: handelingen die in een concreet geval
tav een bepaalde persoon of mbt een bepaalde zaak een rechtsregel toepassen
(rechtsgevolgen vinden slechts 1x toepassing)
Bv: benoeming van een ambtenaar
Onderscheiding:
- Kijken naar draagwijdte van specifieke administratieve handeling
- Wie de handeling stelt is niet belangrijk
- Onderscheiden omdat bij beide handelingen de gevolgen verschillen
Hiërarchische verhouding:
° individuele bestuurshandelingen kunnen reglementaire niet wijzigen, ze is zelfs
onrechtmatig als ze in strijd komt met een reglementaire -> geldt ook indien de
administratieve overheid die de individuele handeling stelt, dezelfde is als diegene die de
reglementaire handeling heeft gesteld waarmee de individuele handeling in strijd komt
° ook indien het reglement is vastgesteld in uitvoering van een bepaalde wetgeving, terwijl
de individuele bestuurshandeling is genomen in uitvoering van een andere wet
Motivering:
° individuele: formeel (Wet motiering bestuurshandelingen)
° reglementaire: moeten steunen op in feite juiste en in rechte aanvaardbare motieven
4
