VERGELIJKENDE INLEIDING TOT HET
PUBLIEKRECHT
PROFESSOR: FREDRIK DHONDT
,INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk 1. het moderne staatsbegrip .......................................................................................................... 7
1. staat en soevereiniteit................................................................................................................................................................. 7
2. Types staten ................................................................................................................................................................................ 8
3. Instellingen ............................................................................................................................................................................... 11
3.1. Leenrecht .................................................................................................................................................................... 11
3.2. standenvertegenwoordiging ...................................................................................................................................... 11
Reflectievragen hoofdstuk 1 .............................................................................................................................................................. 12
hoofdstuk 2. verhoudingen tussen staten sinds 1453 .................................................................................... 13
1. internationale betrekkingen van Karel v tot de franse revolutie .............................................................................................. 13
1.1. de strijd tussen Valois/Bourbon en bourgondië/habsburg ........................................................................................ 13
1.2. De strijd om de suprematie tussen keizer, duitse rijksvorsten en buitenlandse concurrenten .................................. 14
1.3. botsingen tussen de europese staten en hun buren .................................................................................................. 15
expansie van het europese systeem naar andere continenten ................................................................................................ 15
2. VAN MIDDELEEUWEN NAAR NIEUWE TIJDEN, OF DE GEBOORTE VAN HET INTERNATIONAAL RECHT .................................... 16
2.1. De spaanse neoscholastiek ......................................................................................................................................... 17
2.2. een tussenfiguur: alberico gentili (1552-1608) ......................................................................................................... 18
2.3. Een cruciale brugfiguur: hugo grotius (1584-1645) .................................................................................................. 18
2.4. de school van het natuurrecht .................................................................................................................................... 19
D. diplomatenhandboeken ............................................................................................................................................. 21
2.5. positivisme.................................................................................................................................................................. 22
Reflectievragen hoofdstuk 2 .............................................................................................................................................................. 23
hoofdstuk 3. absolute monarchie en revolutie............................................................................................... 24
1. absolute monarchie en revolutie.............................................................................................................................................. 24
2. revolutie .................................................................................................................................................................................... 24
3. Congres van wenen (1814-1815) ............................................................................................................................................ 26
reflectievragen hoofdstuk 3 ............................................................................................................................................................... 27
Hoofdstuk 4. de negentiende eeuw .............................................................................................................. 28
1. de geboorte van de natiestaat .................................................................................................................................................. 28
2. de europese dominantie in een hogere versnelling................................................................................................................ 28
3. De geboorte van het nieuwe volkenrecht ................................................................................................................................ 29
reflectievragen hoofdstuk 4 ............................................................................................................................................................... 30
hoofdstuk 5. de twintigste eeuw: catastrofes en wedergeboorte van het internationaal recht .......................... 31
1. wereldoorlog I en de volkenbond ............................................................................................................................................ 31
Historische en vergelijkende inleiding tot het publiekrecht 2
Professor Frederik Dhondt
, 1.1. begin van de oorlog .................................................................................................................................................... 31
1.2. de Vrede van versailles ............................................................................................................................................... 31
1.3. Pact van de volkenbond .............................................................................................................................................. 32
2. Wereldoorlog II en de verenigde naties ................................................................................................................................... 33
2.1. de oorlog..................................................................................................................................................................... 33
2.2. de verenigde naties .................................................................................................................................................... 33
2.3. de koude oorlog.......................................................................................................................................................... 34
3. de val van de muur en de unipolaire wereld ........................................................................................................................... 35
4. een zeropolaire wereld met geïntegreerde zones? .................................................................................................................. 35
reflectievragen hoofdstuk 5 ............................................................................................................................................................... 36
hoofdstuk 1. Frankrijk ................................................................................................................................. 37
1. de franse revolutie .................................................................................................................................................................... 38
2. de constitutionele monarchie en de geboorte van de scheiding der machten (3 september 1791) ..................................... 41
3. de conventie en de grondwet van het jaar I (24 juni 1793)..................................................................................................... 43
4. het comité de salut public (1793-1794): dictatuur om de revolutie te redden....................................................................... 44
5. de grondwet van het jaar III (22 augustus 1795)..................................................................................................................... 45
6. het consulaat (jaar VIII) (13 december 1799)........................................................................................................................... 47
7. het keizerrijk (18 mei 1804) ..................................................................................................................................................... 48
8. de restauratie (1814/1815) ...................................................................................................................................................... 48
8.1. de charte octroyée (4 juni 1814)................................................................................................................................. 48
8.2. een napoleontisch intermezzo (22 april 1815) .......................................................................................................... 49
9. de julimonarchie (charte van 14 augustus 1830) .................................................................................................................... 50
9.1. het burgerlijke regime van louis-philippe .................................................................................................................. 50
9.2. de val van de julimonarchie........................................................................................................................................ 51
10. de tweede republiek (4 november 1848) ........................................................................................................................... 52
10.1. revolutie en republiek (februari-november 1848) ................................................................................................. 52
10.2. de machtsgreep van Lodewijk napoleon bonaparte (december 1848) ................................................................. 53
11. het tweede keizerrijk (14 januari 1852) .............................................................................................................................. 54
11.1. van republiek naar keizerrijk (1851-1852) ............................................................................................................ 54
11.2. frankrijk wordt terug een familiezaak .................................................................................................................... 54
11.3. buitenlandpolitiek van napoleon III....................................................................................................................... 55
12. de derde republiek (1871-1875) ......................................................................................................................................... 56
12.1. De commune van parijs (1871).............................................................................................................................. 56
12.2. de lois constitutionnelles van 1875 ....................................................................................................................... 56
12.3. gepolariseerd politiek leven .................................................................................................................................. 57
13. de vierde republiek (1946) .................................................................................................................................................. 58
13.1. de tweede wereldoorlog ........................................................................................................................................ 58
Historische en vergelijkende inleiding tot het publiekrecht 3
Professor Frederik Dhondt
, 13.2. bevrijding en regeneratie ...................................................................................................................................... 58
14. de vijfde republiek (1958) ................................................................................................................................................... 61
14.1. de nieuwe organisatie der machten....................................................................................................................... 61
14.2. de presidentiële bevoegdheden ............................................................................................................................ 64
14.3. de eerste minister: tussen regeringsleider en schietschijf..................................................................................... 64
14.4. het parlement: geamputeerd onder de vijfde republiek ....................................................................................... 65
14.5. de conseil constitutionnel ...................................................................................................................................... 68
14.6. de rechterlijke macht.............................................................................................................................................. 69
14.7. de raad van state (conseil d’etat) ............................................................................................................................ 69
14.8. de ondergeschikte besturen .................................................................................................................................. 70
14.9. herziening van de grondwet .................................................................................................................................. 72
reflectievragen hoofdstuk Frankrijk ................................................................................................................................................... 73
hoofdstuk 2. Verenigd Koninkrijk................................................................................................................. 75
1. terminologie ............................................................................................................................................................................. 75
2. grondwettelijke documenten en structuren ............................................................................................................................ 75
2.1. magna carta ................................................................................................................................................................ 76
2.2. absolute monarchie op zijn engels ............................................................................................................................. 76
2.3. het common law ......................................................................................................................................................... 76
2.4. burgeroorlog............................................................................................................................................................... 77
2.5. de glorious revolution (1688-1689) ........................................................................................................................... 77
2.6. act of settlement (1701) en Act of union (1706-1707) ............................................................................................... 78
2.7. groot-brittannië vanaf de negentiende eeuw ............................................................................................................. 80
2.8. groot-brittannië en europa: divide et impera ............................................................................................................. 83
3. het ‘verenigd koninkrijk’........................................................................................................................................................... 83
3.1. schotland .................................................................................................................................................................... 84
3.2. ierland......................................................................................................................................................................... 86
3.3. noord-ierland .............................................................................................................................................................. 87
wales ......................................................................................................................................................................................... 87
reflectievragen hoofdstuk Verenigd Koninkrijk ................................................................................................................................. 88
hoofdstuk 3. duitsland ................................................................................................................................. 89
1. het heilig roomse rijk der duitse natie (967-1806).................................................................................................................. 89
2. het congres van wenen en de duitse bond (1815-1866) ........................................................................................................ 90
3. het frankfurter parlament (1848-1849) ................................................................................................................................... 91
4. de duitse eenmaking (1864-1871) .......................................................................................................................................... 92
5. Het tweede rijk (1871-1919) .................................................................................................................................................... 92
6. de weimarrepubliek (1919-1933)............................................................................................................................................ 92
7. het derde rijk (1933-1945) ....................................................................................................................................................... 94
Historische en vergelijkende inleiding tot het publiekrecht 4
Professor Frederik Dhondt