Strafrecht 2025-2026
DEEL 1
DEEL 1: ALGEMENE ORIËNTATIE
HOOFDSTUK 1. WAT IS STRAFRECHT
Afdeling 1. Het verschijnsel ‘strafrecht’
● Vermijden van het bestraffingsgebeuren zou leiden tot een onstuitbare geweldsescalatie->
straf-recht nodig
○ straf-recht= recht dat ongebreidelde strafacties en de reacties hierop aan banden
legt, dat strafimpulsen tempert en de hitte ervan afkoelt, en de bestraffingsrituelen
aan strenge scenario’s bindt
■ “strafrecht is het beteugeld recht tot straffen”
Afdeling 2. Het begrip ’strafrecht’
● Strafrecht in de ruime zin:
○ onder welke voorwaarden specifieke gedragingen (misdrijven) specifieke sancties
(strafrechtelijke sancties) kunnen opgelegd en uitgevoerd
○ omschrijven waaruit deze gedragingen en sancties bestaan
○ voorschrijven hoe daartoe bevoegde (publiekrechtelijke) instanties recht (soms
plicht) om misdrijven vast te stellen en sancties op te leggen aan daders
● Dit strafrecht omvat zowel materieel als formeel strafrecht
○ materieel strafrecht:
■ geheel van de rechtsregels die bepalen onder welke voorwaarden
handelingen of onthoudingen als misdrijven kunnen worden beschouwd
(wat straffen?)
■ welke strafrechtelijke sancties daarop gereageerd kan worden (hoe straffen?)
■ belangrijkste born= nieuwe Strafwetboek
○ formeel strafrecht:
■ geheel van de rechtsregels mbt de vaststelling van misdrijven, de opsporing,
de vervolging en de berechting van de personen die ervan verdacht worden
een misdrijf te hebben gepleegd en de rechtsregels mbt de organisatie,
bevoegdheid en werking van de publiekrechtelijke instellingen en organen
die daarmee belast zijn (het gerechtelijk apparaat)
■ belangrijkste bron= Wetboek van Strafvordering
● Wisselwerking en samenhang tussen beiden: regels als bescherming en legitimering
HOOFDSTUK 2. CODIFICATIE
Afdeling 1. Het Belgisch Strafwetboek
● Onafhankelijkheid België waren Napoleontische (straf)wetboeken van kracht
○ Franse Code pénal 1810 (strafwetboek)
○ Franse Code d’instruction 1808 (wetboek strafvordering)
● Herziening gebeurt in 1867 om technische-juridische onvolkomenheden uit weg te werken
○ Belgisch strafwetboek wordt een uitvloeisel van het klassieke strafrechtsdenken
■ mens= homo economicus
● die kan rationeel afwegen en vrij (berekend en berekenend) zijn
gedrag kiest
1
, ○ Drieledige indeling
■ Misdrijven in:
● misdaden (zwaarst)
● wanbedrijven
● overtredingen (minst zwaar)
● Na 1867 talloze wetten Strafwetboek grondig gewijzigd
○ omzetting van theorieën van sociaal (bescherming van maatschappij tegen
gevaarlijke personen) verweer en re-integratie en op rechten toespitsende sociaal
verweer
○ ander mensbeeld en een andere visie op de functie van het strafrecht dan het
klassieke strafrechtsdenken
■ mens is minder vrij en berekend (invloed van individuele eigenschappen en
maatschappelijke omstandigheden)
● Herziening(spogingen)
○ laatste kwarteeuw kreeg het Strafwetboek meer en meer te lijden aan tegenstrijdige
wetswijzigingen hierdoor basisregels overs straffen en strafmaten minder leesbaar
en moeilijk te begrijpen
■ leverde extra wetsartikels op die afweken van de algemene regels ->
potpourri-wetten om ‘justitie makkelijker, sneller en straffer te maken’ of
wet inzake digitalisering
● Nieuw Strafwetboek 2024
○ Het is een renovatie, maar geen nieuwbouw
■ een van de grootste veranderingen is dat de klassieke driedeling ( misdaad,
wanbedrijf, overtreding) is verdwenen
■ rechtspraak is verwettelijkt
○ repressieve wet, milde rechters?
■ gevangenisoverbevolking-> wetgever hoopt dat de magistratuur zich mild zal
tonen en verzachtende omstandigheden zal vaststellen anders dreigt het
systeem op korte termijn volledig vast te lopen
Afdeling 2. Het Belgisch Wetboek van Strafvordering
● compromis maatschappelijk en individueel belang, efficiëntie en rechtsbescherming
● inquisitoire vs accusatoire procedure
○ accusatoire: de maatschappij geen initiatief neemt, maar de beschuldiging gebeurt
door het slachtoffer van een misdrijf, waarmee de aangeklaagde evenwel op gelijke
voet
○ inquisitoire: de maatschappij via een vertegenwoordiger van het gezag de vervolging
en en berechting behartigen, de rechter werkt actief mee aan de procesvoering
● strafprocedure kent een gemengd systeem
○ onderzoek kent een inquisitoire procedure
○ vonnisgerechten kent een accusatoire procedure
● Evolutie van het wetboek strafvordering tussen 1808-1998
● Talloze invoegingen, aanpassingen wat leidde tot een rommelig gegeven
● er is nog geen nieuw wetboek ( zal er ook niet meteen zijn)-> er moeten dus aanpassingen
worden gedaan aan NSw.
2
,
HOOFDSTUK 3. SITUERING VAN HET STRAFRECHT TUSSEN ANDERE RECHTSDISCIPLINES
Afdeling 1. Autonomie van het strafrecht
● Relatieve autonomie
○ het strafrecht is niet volledig autonoom, maar heeft tav andere rechtstakken een
relatieve autonomie, met name op functioneel en op conceptueel vlak
■ functioneel: eigen normen en belangen, eigen handhavingsapparaat
■ conceptueel: eigen invulling begrippen
● bv. eigendom
§ 1. Functionele autonomie
● Autonome rechtsvorming
○ doet aan rechtsvorming doordat het eigen grenzen trekt tussen recht en onrecht in
materies die niet worden geregeld door andere rechtstakken
■ schept dus een eigen, exclusief strafrechtelijke gedragsnormen die zonder
strafrecht niet juridisch kunnen gemaakt worden
● Autonome rechtshandhaving
○ functionele autonomie heeft ook weerslag op de interpretatie en toepassing van de
strafwetten
§ 2. De conceptuele autonomie van het strafrecht
● De interpretatie van strafrechtelijke bepalingen kan autonoom gebeuren (onafhankelijk van
de andere rechtstakken)
● Verantwoording
○ De verantwoording van de rechtspraak op dit vlak ligt in de functie van het
strafrecht: bescherming van fundamentele maatschappelijke waarden
● Uitzonderingen
○ De wetgever verplicht de strafrechter in uitzonderlijke gevallen om zich te schikken
naar de regels van het burgerlijk recht (art. 16 VT Sv)
■ = wanneer het misdrijf verband houdt met de uitvoering van een
overeenkomst waarvan het bestaan wordt ontkend of waarvan de uitlegging
wordt betwist, de strafrechter moet kijken naar de regels van het burgerlijk
recht
§ 3. Autonomie van het strafprocesrecht ten aanzien van het gerechtelijk recht
● Het gerechtelijk wetboek is aanvullend tenzij het onverenigbaar is
○ Gerechtelijk recht is aanvullend op SPR voor zover het verzoenbaar is met
fundamentele beginselen SPR (art. 2 Ger.R.)
Afdeling 2. Publiekrechtelijk karakter
● Het is een zaak tussen individu en staat
● Het strafrecht sanctioneert immers gedragsnormen zowel van publiekrechtelijke als van
privaatrechtelijke aard
○ privaatrechtelijk aspect: schadevergoeding overeenkomstig de regels van het
burgerlijk recht
○ publiekrecht aspect: veroordeling, berechting en bestraffing
● Strafwetten zijn van openbare orde
○ Contracten die tegen elementen van openbare orde ingaan zijn nietig
3
, HOOFDSTUK 4. INDELINGEN VAN HET STRAFRECHT
Afdeling 1. Algemeen en bijzonder strafrecht
§ 1. Algemeen strafrecht
● Algemeen strafrecht betreft algemene regels, die voor alle misdrijven gelden
○ kern zit in Boek I, maar aangevuld door enkele complementaire wetten
● Complementaire wetten
○ Enkele belangrijke regels zitten in wetgeving buiten het Strafwetboek
■ Complementaire wetten NSw
● Vullen Strafwetboek aan, maar zijn niet in het wetboek zelf
opgenomen, verwerkt
● Jeugddelinquentie Decreet, Interneringswet, Wet tot invoering
beveiligingsmaatregel
● Verdwijnen met NSw: Probatiewet, Wet op verzachtende
omstandigheden
○ Een aantal belangrijke procedureregels zit in wetgeving buiten het Wetboek van
Strafvordering
■ Complementaire wetten Sv
● Vullen Wetboek Strafvordering aan, maar zijn niet in het Wetboek
zelf opgenomen, verwerkt
● Wet Voorlopige Hechtenis, Interneringswet, Wet huiszoeking, Wet
Politieambt
● Verdwijnt: Wet verzachtende omstandigheden
§ 2. Bijzonder strafrecht
● Begrip: geheel van strafwetten die specifieke gedragingen stafbaar stellen en de daarop
toepasselijke straffen vermelden
○ Omvat (Boek II) NSw. ( de misdrijven): omschrijving, straffen en specifieke
misdrijfgebonden regels
○ Bijzondere strafwetten die niet in het Strafwetboek zijn ingevoegd maar wel
specifieke gedragingen strafbaar stellen
● Diversiteit: inhoudelijke diversiteit typeert het bijzonder strafrecht
○ er zijn bijzondere strafwetten die zich hoofdzakelijk richten tot bepaalde categorieën
van personen of die een beperkte territoriale geldingssfeer hebben…
○ ondanks de diversiteit kan men -“ratione materiae” -bepaalde domeinen afbakenen
met een relatieve autonomie
■ men onderscheidt in het bijzonder strafrecht o.m. volgende
strafrechtsdisciplines, waarvan relatief eigen identiteit grotendeels bepaald
wordt op de grond van het rechtsdomein waaraan ze gerelateerd zijn
● bv. Militair (staf)recht, economisch (straf)recht
● Evolutie: Sinds 1867 heeft het strafwetboek zowel een kwantitatief als een kwalitatief gezien
een grote evolutie doorgemaakt en is vervangen door (N)Sw. 2024
○ kwalitatief: talloze overheden het bijzonder strafrecht inzetten als een instrument
van bestuur en gedragsbeïnvloeding in steeds meer levensdomeinen
■ reden: overgang van liberale rechtsstaat naar de sociale verzorgingsstaat
○ (N)Sw. 2024 kent twee boeken
■ Boek I NSw: t/m art. 78: algemeen deel
4
DEEL 1
DEEL 1: ALGEMENE ORIËNTATIE
HOOFDSTUK 1. WAT IS STRAFRECHT
Afdeling 1. Het verschijnsel ‘strafrecht’
● Vermijden van het bestraffingsgebeuren zou leiden tot een onstuitbare geweldsescalatie->
straf-recht nodig
○ straf-recht= recht dat ongebreidelde strafacties en de reacties hierop aan banden
legt, dat strafimpulsen tempert en de hitte ervan afkoelt, en de bestraffingsrituelen
aan strenge scenario’s bindt
■ “strafrecht is het beteugeld recht tot straffen”
Afdeling 2. Het begrip ’strafrecht’
● Strafrecht in de ruime zin:
○ onder welke voorwaarden specifieke gedragingen (misdrijven) specifieke sancties
(strafrechtelijke sancties) kunnen opgelegd en uitgevoerd
○ omschrijven waaruit deze gedragingen en sancties bestaan
○ voorschrijven hoe daartoe bevoegde (publiekrechtelijke) instanties recht (soms
plicht) om misdrijven vast te stellen en sancties op te leggen aan daders
● Dit strafrecht omvat zowel materieel als formeel strafrecht
○ materieel strafrecht:
■ geheel van de rechtsregels die bepalen onder welke voorwaarden
handelingen of onthoudingen als misdrijven kunnen worden beschouwd
(wat straffen?)
■ welke strafrechtelijke sancties daarop gereageerd kan worden (hoe straffen?)
■ belangrijkste born= nieuwe Strafwetboek
○ formeel strafrecht:
■ geheel van de rechtsregels mbt de vaststelling van misdrijven, de opsporing,
de vervolging en de berechting van de personen die ervan verdacht worden
een misdrijf te hebben gepleegd en de rechtsregels mbt de organisatie,
bevoegdheid en werking van de publiekrechtelijke instellingen en organen
die daarmee belast zijn (het gerechtelijk apparaat)
■ belangrijkste bron= Wetboek van Strafvordering
● Wisselwerking en samenhang tussen beiden: regels als bescherming en legitimering
HOOFDSTUK 2. CODIFICATIE
Afdeling 1. Het Belgisch Strafwetboek
● Onafhankelijkheid België waren Napoleontische (straf)wetboeken van kracht
○ Franse Code pénal 1810 (strafwetboek)
○ Franse Code d’instruction 1808 (wetboek strafvordering)
● Herziening gebeurt in 1867 om technische-juridische onvolkomenheden uit weg te werken
○ Belgisch strafwetboek wordt een uitvloeisel van het klassieke strafrechtsdenken
■ mens= homo economicus
● die kan rationeel afwegen en vrij (berekend en berekenend) zijn
gedrag kiest
1
, ○ Drieledige indeling
■ Misdrijven in:
● misdaden (zwaarst)
● wanbedrijven
● overtredingen (minst zwaar)
● Na 1867 talloze wetten Strafwetboek grondig gewijzigd
○ omzetting van theorieën van sociaal (bescherming van maatschappij tegen
gevaarlijke personen) verweer en re-integratie en op rechten toespitsende sociaal
verweer
○ ander mensbeeld en een andere visie op de functie van het strafrecht dan het
klassieke strafrechtsdenken
■ mens is minder vrij en berekend (invloed van individuele eigenschappen en
maatschappelijke omstandigheden)
● Herziening(spogingen)
○ laatste kwarteeuw kreeg het Strafwetboek meer en meer te lijden aan tegenstrijdige
wetswijzigingen hierdoor basisregels overs straffen en strafmaten minder leesbaar
en moeilijk te begrijpen
■ leverde extra wetsartikels op die afweken van de algemene regels ->
potpourri-wetten om ‘justitie makkelijker, sneller en straffer te maken’ of
wet inzake digitalisering
● Nieuw Strafwetboek 2024
○ Het is een renovatie, maar geen nieuwbouw
■ een van de grootste veranderingen is dat de klassieke driedeling ( misdaad,
wanbedrijf, overtreding) is verdwenen
■ rechtspraak is verwettelijkt
○ repressieve wet, milde rechters?
■ gevangenisoverbevolking-> wetgever hoopt dat de magistratuur zich mild zal
tonen en verzachtende omstandigheden zal vaststellen anders dreigt het
systeem op korte termijn volledig vast te lopen
Afdeling 2. Het Belgisch Wetboek van Strafvordering
● compromis maatschappelijk en individueel belang, efficiëntie en rechtsbescherming
● inquisitoire vs accusatoire procedure
○ accusatoire: de maatschappij geen initiatief neemt, maar de beschuldiging gebeurt
door het slachtoffer van een misdrijf, waarmee de aangeklaagde evenwel op gelijke
voet
○ inquisitoire: de maatschappij via een vertegenwoordiger van het gezag de vervolging
en en berechting behartigen, de rechter werkt actief mee aan de procesvoering
● strafprocedure kent een gemengd systeem
○ onderzoek kent een inquisitoire procedure
○ vonnisgerechten kent een accusatoire procedure
● Evolutie van het wetboek strafvordering tussen 1808-1998
● Talloze invoegingen, aanpassingen wat leidde tot een rommelig gegeven
● er is nog geen nieuw wetboek ( zal er ook niet meteen zijn)-> er moeten dus aanpassingen
worden gedaan aan NSw.
2
,
HOOFDSTUK 3. SITUERING VAN HET STRAFRECHT TUSSEN ANDERE RECHTSDISCIPLINES
Afdeling 1. Autonomie van het strafrecht
● Relatieve autonomie
○ het strafrecht is niet volledig autonoom, maar heeft tav andere rechtstakken een
relatieve autonomie, met name op functioneel en op conceptueel vlak
■ functioneel: eigen normen en belangen, eigen handhavingsapparaat
■ conceptueel: eigen invulling begrippen
● bv. eigendom
§ 1. Functionele autonomie
● Autonome rechtsvorming
○ doet aan rechtsvorming doordat het eigen grenzen trekt tussen recht en onrecht in
materies die niet worden geregeld door andere rechtstakken
■ schept dus een eigen, exclusief strafrechtelijke gedragsnormen die zonder
strafrecht niet juridisch kunnen gemaakt worden
● Autonome rechtshandhaving
○ functionele autonomie heeft ook weerslag op de interpretatie en toepassing van de
strafwetten
§ 2. De conceptuele autonomie van het strafrecht
● De interpretatie van strafrechtelijke bepalingen kan autonoom gebeuren (onafhankelijk van
de andere rechtstakken)
● Verantwoording
○ De verantwoording van de rechtspraak op dit vlak ligt in de functie van het
strafrecht: bescherming van fundamentele maatschappelijke waarden
● Uitzonderingen
○ De wetgever verplicht de strafrechter in uitzonderlijke gevallen om zich te schikken
naar de regels van het burgerlijk recht (art. 16 VT Sv)
■ = wanneer het misdrijf verband houdt met de uitvoering van een
overeenkomst waarvan het bestaan wordt ontkend of waarvan de uitlegging
wordt betwist, de strafrechter moet kijken naar de regels van het burgerlijk
recht
§ 3. Autonomie van het strafprocesrecht ten aanzien van het gerechtelijk recht
● Het gerechtelijk wetboek is aanvullend tenzij het onverenigbaar is
○ Gerechtelijk recht is aanvullend op SPR voor zover het verzoenbaar is met
fundamentele beginselen SPR (art. 2 Ger.R.)
Afdeling 2. Publiekrechtelijk karakter
● Het is een zaak tussen individu en staat
● Het strafrecht sanctioneert immers gedragsnormen zowel van publiekrechtelijke als van
privaatrechtelijke aard
○ privaatrechtelijk aspect: schadevergoeding overeenkomstig de regels van het
burgerlijk recht
○ publiekrecht aspect: veroordeling, berechting en bestraffing
● Strafwetten zijn van openbare orde
○ Contracten die tegen elementen van openbare orde ingaan zijn nietig
3
, HOOFDSTUK 4. INDELINGEN VAN HET STRAFRECHT
Afdeling 1. Algemeen en bijzonder strafrecht
§ 1. Algemeen strafrecht
● Algemeen strafrecht betreft algemene regels, die voor alle misdrijven gelden
○ kern zit in Boek I, maar aangevuld door enkele complementaire wetten
● Complementaire wetten
○ Enkele belangrijke regels zitten in wetgeving buiten het Strafwetboek
■ Complementaire wetten NSw
● Vullen Strafwetboek aan, maar zijn niet in het wetboek zelf
opgenomen, verwerkt
● Jeugddelinquentie Decreet, Interneringswet, Wet tot invoering
beveiligingsmaatregel
● Verdwijnen met NSw: Probatiewet, Wet op verzachtende
omstandigheden
○ Een aantal belangrijke procedureregels zit in wetgeving buiten het Wetboek van
Strafvordering
■ Complementaire wetten Sv
● Vullen Wetboek Strafvordering aan, maar zijn niet in het Wetboek
zelf opgenomen, verwerkt
● Wet Voorlopige Hechtenis, Interneringswet, Wet huiszoeking, Wet
Politieambt
● Verdwijnt: Wet verzachtende omstandigheden
§ 2. Bijzonder strafrecht
● Begrip: geheel van strafwetten die specifieke gedragingen stafbaar stellen en de daarop
toepasselijke straffen vermelden
○ Omvat (Boek II) NSw. ( de misdrijven): omschrijving, straffen en specifieke
misdrijfgebonden regels
○ Bijzondere strafwetten die niet in het Strafwetboek zijn ingevoegd maar wel
specifieke gedragingen strafbaar stellen
● Diversiteit: inhoudelijke diversiteit typeert het bijzonder strafrecht
○ er zijn bijzondere strafwetten die zich hoofdzakelijk richten tot bepaalde categorieën
van personen of die een beperkte territoriale geldingssfeer hebben…
○ ondanks de diversiteit kan men -“ratione materiae” -bepaalde domeinen afbakenen
met een relatieve autonomie
■ men onderscheidt in het bijzonder strafrecht o.m. volgende
strafrechtsdisciplines, waarvan relatief eigen identiteit grotendeels bepaald
wordt op de grond van het rechtsdomein waaraan ze gerelateerd zijn
● bv. Militair (staf)recht, economisch (straf)recht
● Evolutie: Sinds 1867 heeft het strafwetboek zowel een kwantitatief als een kwalitatief gezien
een grote evolutie doorgemaakt en is vervangen door (N)Sw. 2024
○ kwalitatief: talloze overheden het bijzonder strafrecht inzetten als een instrument
van bestuur en gedragsbeïnvloeding in steeds meer levensdomeinen
■ reden: overgang van liberale rechtsstaat naar de sociale verzorgingsstaat
○ (N)Sw. 2024 kent twee boeken
■ Boek I NSw: t/m art. 78: algemeen deel
4
