Thema 1: Structuur van chromatine en chromosomen
1. Prokaryoten en eukaryoten cellen
Prokaryoten cellen Eukaryoten cellen
Geen compartimenteringen in celorganellen Compartimentering in celorganellen
DNA (= desoxyribonucleïnezuur) is niet DNA opgerold rond bepaalde proteïnen
opgerold rond proteïnen en ligt los in het (=histonen) en samen (DNA + histonen)
cytoplasma komen ze voor als chromatine in de celkern
Bacteriën en archaea Meercellige en sommige eencelligen
2. Leven van een cel in een notendop
Celcyclus celgroei (groter worden in omvang, =
interfase) en dan celdeling
Interfase & celdeling veel metabolische activiteit in
de cel, grote veranderingen voornamelijk in de
celkern, bij de interfase wordt DNA exact gekopieerd,
bij celdeling: uitzicht chromatine verandert dramatisch
FIG 1.1
3. Celkern in interfase
3.1. Kernmembraan
Eukaryoten cellen duidelijke scheiding celkern en cytoplasma door (dubbel)
kernmembraan elk bestaande uit een
fosfolipidendubbellaag, buitenste membraan vormt een
doorlopend geheel met endoplasmatisch reticulum.
Verspreid in kernmembraan kernporiën gevormd door
zeer complexe membraanproteïnen die waterrijke kanalen
vormen
Via kernporiën uitwisseling stoffen tussen cytosol &
kerninhoud mogelijk, ionen & kleine moleculen met
passief transport, grote moleculen (zoals RNA en
proteïnen) met actieve (ATP-afhankelijke)
transportmechanisme
Proteïnen aangemaakt in cytosol opgenomen in de
celkern voor structuur of om reacties te katalyseren als
enzymen
RNA-moleculen gevormd in celkern naar cytosol om
hun functies uit te voeren
3.2. Nucleolus (kernlichaampje)
Nucleolus aanmaakplaatsen ribosomaal RNA (rRNA),
nodig voor opbouw ribosomen
Cytosol nood aan ribosomen die moeten tussenkomen in de proteïnesynthese
Ribosomen opgebouwd uit: rRNA & aantal proteïnen die worden gesynthetiseerd in
het cytosol en worden getransporteerd naar de celkern, rRNA & ribosomale proteïnen
worden ineengezet tot 2 aparte sub eenheden in de nucleolus
Transport van ribosomale sub eenheden is mogelijk naar het cytosol doorheen de
kernporiën
, 3.3. Chromatine
Grootste deel kerninhoud, korrelige, diffuse massa,
warrig netwerk van chromatinevezels, hoofdzakelijk
opgebouwd uit DNA en specifieke proteïnen (histonen)
DNA genetisch materiaal dat informatie bevat om in
cellen proteïnen aan te maken
3.3.1. Chemische samenstelling van nucleïnezuren
Chemische samenstelling DNA& RNA zeer
gelijkend & behoren tot de nucleïnezuren
macromoleculen opgebouwd uit een groot
aantal bouwstenen (nucleotiden) DNA & RNA
zijn polynucleotiden
Nucleotide opgebouwd uit 3 gebonden
moleculen:
- Suikermolecule, monosacharide met 5 C-
atomen, DNA desoxyribose, RNA
ribose
- Een fosfaatgroep
- Organische, stikstofhoudende base: adenine
(A), cytosine (C), guanine (G), thymine (T) en uracil (U),
DNA A, C, G, T, RNA A, C, G, U
C-atomen worden genummerd in wijzerzin na de O-atoom
(1’, 2’, ...) , Base is gebonden aan 1’, Fosfaatgroep 5’,
Hydroxylgroep (-OH) 3’
Lange ketens nucleotiden fosfaatgroep (5’) van de ene
gaat binden met HO (3’) van de andere
Altijd 5’ 3’
3.3.2. Ruimtelijke structuur van DNA (door Watson & Cricket)
- DNA is een dubbele helix
2 strengen van nucleotiden en vormen 2 suikerfosfaatruggengraten
verbonden door basenparen, schroefvormig rond denkbeeldige as kleine
en grote groeven ontstaan
- DNA heeft een complementaire structuur
A & T, G & C
Intermoleculaire krachten tussen basen waterstofbruggen (H-bruggen): A
& T 2, G & C 3
- DNA heeft een anti parallelle structuur
2 strengen zijn tegengesteld georiënteerd linkerstreng 5’ 3’,
rechterstreng 3’ 5’
1. Prokaryoten en eukaryoten cellen
Prokaryoten cellen Eukaryoten cellen
Geen compartimenteringen in celorganellen Compartimentering in celorganellen
DNA (= desoxyribonucleïnezuur) is niet DNA opgerold rond bepaalde proteïnen
opgerold rond proteïnen en ligt los in het (=histonen) en samen (DNA + histonen)
cytoplasma komen ze voor als chromatine in de celkern
Bacteriën en archaea Meercellige en sommige eencelligen
2. Leven van een cel in een notendop
Celcyclus celgroei (groter worden in omvang, =
interfase) en dan celdeling
Interfase & celdeling veel metabolische activiteit in
de cel, grote veranderingen voornamelijk in de
celkern, bij de interfase wordt DNA exact gekopieerd,
bij celdeling: uitzicht chromatine verandert dramatisch
FIG 1.1
3. Celkern in interfase
3.1. Kernmembraan
Eukaryoten cellen duidelijke scheiding celkern en cytoplasma door (dubbel)
kernmembraan elk bestaande uit een
fosfolipidendubbellaag, buitenste membraan vormt een
doorlopend geheel met endoplasmatisch reticulum.
Verspreid in kernmembraan kernporiën gevormd door
zeer complexe membraanproteïnen die waterrijke kanalen
vormen
Via kernporiën uitwisseling stoffen tussen cytosol &
kerninhoud mogelijk, ionen & kleine moleculen met
passief transport, grote moleculen (zoals RNA en
proteïnen) met actieve (ATP-afhankelijke)
transportmechanisme
Proteïnen aangemaakt in cytosol opgenomen in de
celkern voor structuur of om reacties te katalyseren als
enzymen
RNA-moleculen gevormd in celkern naar cytosol om
hun functies uit te voeren
3.2. Nucleolus (kernlichaampje)
Nucleolus aanmaakplaatsen ribosomaal RNA (rRNA),
nodig voor opbouw ribosomen
Cytosol nood aan ribosomen die moeten tussenkomen in de proteïnesynthese
Ribosomen opgebouwd uit: rRNA & aantal proteïnen die worden gesynthetiseerd in
het cytosol en worden getransporteerd naar de celkern, rRNA & ribosomale proteïnen
worden ineengezet tot 2 aparte sub eenheden in de nucleolus
Transport van ribosomale sub eenheden is mogelijk naar het cytosol doorheen de
kernporiën
, 3.3. Chromatine
Grootste deel kerninhoud, korrelige, diffuse massa,
warrig netwerk van chromatinevezels, hoofdzakelijk
opgebouwd uit DNA en specifieke proteïnen (histonen)
DNA genetisch materiaal dat informatie bevat om in
cellen proteïnen aan te maken
3.3.1. Chemische samenstelling van nucleïnezuren
Chemische samenstelling DNA& RNA zeer
gelijkend & behoren tot de nucleïnezuren
macromoleculen opgebouwd uit een groot
aantal bouwstenen (nucleotiden) DNA & RNA
zijn polynucleotiden
Nucleotide opgebouwd uit 3 gebonden
moleculen:
- Suikermolecule, monosacharide met 5 C-
atomen, DNA desoxyribose, RNA
ribose
- Een fosfaatgroep
- Organische, stikstofhoudende base: adenine
(A), cytosine (C), guanine (G), thymine (T) en uracil (U),
DNA A, C, G, T, RNA A, C, G, U
C-atomen worden genummerd in wijzerzin na de O-atoom
(1’, 2’, ...) , Base is gebonden aan 1’, Fosfaatgroep 5’,
Hydroxylgroep (-OH) 3’
Lange ketens nucleotiden fosfaatgroep (5’) van de ene
gaat binden met HO (3’) van de andere
Altijd 5’ 3’
3.3.2. Ruimtelijke structuur van DNA (door Watson & Cricket)
- DNA is een dubbele helix
2 strengen van nucleotiden en vormen 2 suikerfosfaatruggengraten
verbonden door basenparen, schroefvormig rond denkbeeldige as kleine
en grote groeven ontstaan
- DNA heeft een complementaire structuur
A & T, G & C
Intermoleculaire krachten tussen basen waterstofbruggen (H-bruggen): A
& T 2, G & C 3
- DNA heeft een anti parallelle structuur
2 strengen zijn tegengesteld georiënteerd linkerstreng 5’ 3’,
rechterstreng 3’ 5’
