Palliatieve zorg
Inhoud
1. Wat is palliatieve zorg? ....................................................................................... 2
2. Wie is de palliatieve patiënt? .............................................................................. 4
3. De 4 pijlers ........................................................................................................ 7
3.1. Lichamelijke klachten ................................................................................. 7
3.2. Psychosociale en spirituele klachten ........................................................... 8
3.3. Total pain ................................................................................................... 8
4. Vroegtijdige zorgplanning (VZP) en Communicatie ............................................... 9
5. Teamwerk en organisatie .................................................................................. 10
6. Take Home message ........................................................................................ 11
1
, 1. Wat is palliatieve zorg?
Vroeger had men een diagnose en behandelde men deze pte d.m.v. curatieve zorg (de
pte zo goed mogelijk krijgen). Wanneer de medicatie en curatieve zorg niet meer werkte,
dan kreeg je palliatieve zorg (stop-start).
Het probleem hierbij is de therapeutische hardnekkigheid (= het blijven proberen). Dit is
in feite niet verkeerd MAAR de curatieve fase is hierbij te lang al bezig, terwijl de
palliatieve zorg te laat is gestart:
Curatieve zorg Palliatieve zorg
Nu is palliatieve zorg ruimer dan enkel de terminale zorg. We gaan de palliatieve
benadering al vroeg gaan meepakken in het curatieve traject van de pte.
Palliatieve zorg kan levensverlengend werken, maar dit is niet het hoofddoel.
Je verbetert ook de kwaliteit van het leven van de pte zelf, familie en omgeving (bv.
mantelzorgers) = unit of care.
De palliatieve zorg is een holistische en geïntegreerde zorgbenadering die dus gericht
is op het verbeteren van leven van zowel de pte als de omgeving.
De holistische zorg bestaat uit 4 pijlers:
1) Lichamelijk (pijn- en symptoomcontrole)
2) Psychisch (emoties, depressie en angst)
3) Sociaal (omgeving, relaties, praktische ondersteuning)
4) Zingeving/spiritueel (betekenis van het leven,...)
BELANGRIJK: deze 4 pijlers beïnvloeden elkaar (zowel positief als negatief) en leiden
samen tot het concept “total pain”.
2
,Naast de holistische zorg is de palliatieve zorg ook patiëntgericht (patiënt-centred). Dit
betekent dat de zorg is afgestemd op de noden, waarden en voorkeur van de pte. Hierbij
is er ook aandacht voor de familie als deel van de unit of care.
De palliatieve zorg gebeurt dan ook altijd op het ritme van de patiënt en zijn
ziekteverloop (zie “VZP en Communicatie)
In principe moet ook elke arts basis palliatieve zorg kunnen bieden binnen de 4 pijlers.
Maar bij toenemende complexiteit is er samenwerking nodig met verpleegkundigen,
psychologen, sociale werkers,… (interdisciplinair)
Een belangrijk nuancepunt: de samenwerking gebeurt niet standaard vanaf het begin
maar wordt opgestart volgens de zorgnoden van de patiënt (dus zorg op maat en het
juiste moment).
WHO-definitie van palliatieve zorg = palliatieve zorg is een benadering die de kwaliteit
van leven verbetert van patiënten en hun familie, door het voorkomen en verlichten van
lijden via vroege identificatie en behandeling van fysieke, psychosociale en spirituele
problemen. Palliatieve zorg maakt gebruik van een interdisciplinaire aanpak om de
patiënt en zijn omgeving te helpen. Hierbij hoort rouwzorg voor de familie alsook de pte
helpen om zo actief mogelijk te leven tot de dood.
Zoals ook aangegeven op de figuur op p.2 en de WHO-definitie zorgt palliatieve zorg niet
enkel dat de pte zo comfortabel mogelijk zijn laatste traject van zijn leven ingaat maar
zorgt palliatieve zorg ook voor rouwzorg voor de familie (= bereavement counseling).
3
, 2. Wie is de palliatieve patiënt?
De term ‘palliatieve patiënt’ heeft de afgelopen jaren een sterke evolutie gekend. Vroeger
waren het vnl. de kanker pte die bekend stonden als palliatieve pte maar de laatste tijd is
een palliatieve patiënt een mens met een progressieve, levensbedreigende
aandoening met een complexe zorgnood.
Belangrijk voor een arts = palliatieve reflex; dit is het reflex dat je als arts moet hebben
om te bese en dat palliatieve zorg nodig is (de pte kan niet meer enkel curatief
behandeld worden, er moet ook een palliatieve behandeling bijkomen). De voornaamste
trigger voor de palliatieve reflex = de achteruitgang van het globale
functioneringspatroon.
Deze pte zijn niet meteen een palliatieve pte, hiervoor zijn er verschillende stappen voor
nodige (zie PICT). Dit komt omdat een palliatieve pte ook financiële voordelen krijgt.
Op deze figuur zie je functionaliteit van de pte op tijd tot verwacht overlijden voor 3
soorten pte:
- Kankerpatiënten
- Patiënten met orgaanfalen
- Patiënten die sterven aan ouderdom/dementie
Als we inzoomen naar de kanker-pte (groene stippellijn) zien we dat deze redelijk lang
een goede functie behouden t.o.v. de rest maar na een bepaalde tijd snel achteruitgaan
en zo het einde van hun leven bereiken.
Pte met orgaanfalen (blauwe stippellijn) daarentegen gaan geleidelijk aan traag
achteruit. De ‘dips’ die je ziet zijn momenten waarbij de pte een acuut longoedeem of
COPC opstoot krijgen (of iets anders). De pte worden vaak beter maar geraken nooit
terug op het niveau voor de ‘dip’. De mensen zelf passen zich wel sneller aan, aan de
functionaliteit van hun leven.
4
Inhoud
1. Wat is palliatieve zorg? ....................................................................................... 2
2. Wie is de palliatieve patiënt? .............................................................................. 4
3. De 4 pijlers ........................................................................................................ 7
3.1. Lichamelijke klachten ................................................................................. 7
3.2. Psychosociale en spirituele klachten ........................................................... 8
3.3. Total pain ................................................................................................... 8
4. Vroegtijdige zorgplanning (VZP) en Communicatie ............................................... 9
5. Teamwerk en organisatie .................................................................................. 10
6. Take Home message ........................................................................................ 11
1
, 1. Wat is palliatieve zorg?
Vroeger had men een diagnose en behandelde men deze pte d.m.v. curatieve zorg (de
pte zo goed mogelijk krijgen). Wanneer de medicatie en curatieve zorg niet meer werkte,
dan kreeg je palliatieve zorg (stop-start).
Het probleem hierbij is de therapeutische hardnekkigheid (= het blijven proberen). Dit is
in feite niet verkeerd MAAR de curatieve fase is hierbij te lang al bezig, terwijl de
palliatieve zorg te laat is gestart:
Curatieve zorg Palliatieve zorg
Nu is palliatieve zorg ruimer dan enkel de terminale zorg. We gaan de palliatieve
benadering al vroeg gaan meepakken in het curatieve traject van de pte.
Palliatieve zorg kan levensverlengend werken, maar dit is niet het hoofddoel.
Je verbetert ook de kwaliteit van het leven van de pte zelf, familie en omgeving (bv.
mantelzorgers) = unit of care.
De palliatieve zorg is een holistische en geïntegreerde zorgbenadering die dus gericht
is op het verbeteren van leven van zowel de pte als de omgeving.
De holistische zorg bestaat uit 4 pijlers:
1) Lichamelijk (pijn- en symptoomcontrole)
2) Psychisch (emoties, depressie en angst)
3) Sociaal (omgeving, relaties, praktische ondersteuning)
4) Zingeving/spiritueel (betekenis van het leven,...)
BELANGRIJK: deze 4 pijlers beïnvloeden elkaar (zowel positief als negatief) en leiden
samen tot het concept “total pain”.
2
,Naast de holistische zorg is de palliatieve zorg ook patiëntgericht (patiënt-centred). Dit
betekent dat de zorg is afgestemd op de noden, waarden en voorkeur van de pte. Hierbij
is er ook aandacht voor de familie als deel van de unit of care.
De palliatieve zorg gebeurt dan ook altijd op het ritme van de patiënt en zijn
ziekteverloop (zie “VZP en Communicatie)
In principe moet ook elke arts basis palliatieve zorg kunnen bieden binnen de 4 pijlers.
Maar bij toenemende complexiteit is er samenwerking nodig met verpleegkundigen,
psychologen, sociale werkers,… (interdisciplinair)
Een belangrijk nuancepunt: de samenwerking gebeurt niet standaard vanaf het begin
maar wordt opgestart volgens de zorgnoden van de patiënt (dus zorg op maat en het
juiste moment).
WHO-definitie van palliatieve zorg = palliatieve zorg is een benadering die de kwaliteit
van leven verbetert van patiënten en hun familie, door het voorkomen en verlichten van
lijden via vroege identificatie en behandeling van fysieke, psychosociale en spirituele
problemen. Palliatieve zorg maakt gebruik van een interdisciplinaire aanpak om de
patiënt en zijn omgeving te helpen. Hierbij hoort rouwzorg voor de familie alsook de pte
helpen om zo actief mogelijk te leven tot de dood.
Zoals ook aangegeven op de figuur op p.2 en de WHO-definitie zorgt palliatieve zorg niet
enkel dat de pte zo comfortabel mogelijk zijn laatste traject van zijn leven ingaat maar
zorgt palliatieve zorg ook voor rouwzorg voor de familie (= bereavement counseling).
3
, 2. Wie is de palliatieve patiënt?
De term ‘palliatieve patiënt’ heeft de afgelopen jaren een sterke evolutie gekend. Vroeger
waren het vnl. de kanker pte die bekend stonden als palliatieve pte maar de laatste tijd is
een palliatieve patiënt een mens met een progressieve, levensbedreigende
aandoening met een complexe zorgnood.
Belangrijk voor een arts = palliatieve reflex; dit is het reflex dat je als arts moet hebben
om te bese en dat palliatieve zorg nodig is (de pte kan niet meer enkel curatief
behandeld worden, er moet ook een palliatieve behandeling bijkomen). De voornaamste
trigger voor de palliatieve reflex = de achteruitgang van het globale
functioneringspatroon.
Deze pte zijn niet meteen een palliatieve pte, hiervoor zijn er verschillende stappen voor
nodige (zie PICT). Dit komt omdat een palliatieve pte ook financiële voordelen krijgt.
Op deze figuur zie je functionaliteit van de pte op tijd tot verwacht overlijden voor 3
soorten pte:
- Kankerpatiënten
- Patiënten met orgaanfalen
- Patiënten die sterven aan ouderdom/dementie
Als we inzoomen naar de kanker-pte (groene stippellijn) zien we dat deze redelijk lang
een goede functie behouden t.o.v. de rest maar na een bepaalde tijd snel achteruitgaan
en zo het einde van hun leven bereiken.
Pte met orgaanfalen (blauwe stippellijn) daarentegen gaan geleidelijk aan traag
achteruit. De ‘dips’ die je ziet zijn momenten waarbij de pte een acuut longoedeem of
COPC opstoot krijgen (of iets anders). De pte worden vaak beter maar geraken nooit
terug op het niveau voor de ‘dip’. De mensen zelf passen zich wel sneller aan, aan de
functionaliteit van hun leven.
4
