Denkkaders in de
orthopedagogie
Opleiding: Verkort traject Orthopedagogie
Academiejaar: 2025-2026
,VERLOOP EXAMEN DIO
Het examen bestaat uit 3 vragen:
Vraag 1 | 10 punten
Deze vraag is opgedeeld in 4 vragen die verband houden
met de theorie (zonder het linken van verschillende
onderdelen). Je moet hiervoor de theorie grondig hebben
gestudeerd.
In de samenvatting staan vragen aangeduid die grotere kans
hebben om gevraagd te worden. Daarnaast moet je zelf
filteren wat er als belangrijk en relevant wordt ervaren.
Vraag 2 | 4 punten
De tweede vraag is een inzichtsvraag. Hier moet je
verbanden leggen uit verschillende methodieken en
onderwerpen.
Vraag 3 | 6 punten
Bij de laatste vraag krijg je een casus waarop je een
methodiek moeten toepassen (een netwerkstrategie of
methodiek; zie laatste hoofdstuk). Je krijgt hier een keuze uit
twee verschillende methodieken (X of Y) waarbij je ook moet
verantwoorden waarom je de methodiek kiest die je hebt
gekozen.
Beide methodieken zijn juist, er is geen foute keuze. Wel is
het belangrijk dat je kan staven waarom je gekozen hebt
voor de methodiek waar je voor kiest en deze methodiek ook
uitlegt bij het uitschrijven.
2
, 1
Quality of Life en ondersteuningsdenken
Universal Design for Learning (UDL)
Hoofdstuk 1 – intro en fundamenten
Introductie 1. Fysieke kwetsbaarheid –
fysieke gezondheid
Dit vak omvat kaders en modellen
2. Psychische kwetsbaarheid –
aangeboden vanuit een psychisch welbevinden
empowerende, krachtgerichte en
3. Sociale kwetsbaarheid –
holistische visie op hulpverlening. participatie en sociale
Belangrijk in dit vak is dat de cliënt
redzaamheid
centraal staat en het dus niet gaat 4. Omgevingskwetsbaarheid –
om de voorkeur van de hulpverlener.
woonsituatie en leefomgeving
Het examen bestaat uit een gesloten 5. Cognitieve kwetsbaarheid –
boekexamen met open vragen en cognitieve functies
toepassing van methodieken op een Deze verschillende domeinen
casus. Daarnaast is ALLES verplicht
beïnvloeden elkaar. Bv. armoede:
leermateriaal! psychisch – schaamte, omgeving –
Terminologie slecht huis, ...
Holistisch: een (groter) geheel Quality of Life (QoL) en
Integratief: volledig, geheel, of ondersteuningsdenken
dingen combineren zodat ze elkaar Vermaatschappelijking van de
aanvullen en een geheel vormen zorg
Eclectisch: beschrijft een mix van Komt voort uit volgende begrippen:
verschillende stijlen, ideeën of
elementen uit uiteenlopende bronnen Vermaatschappelijking van de zorg is
zorg van personen met een
Cliënt: meest neutrale woord, maar psychische problematiek in de
je bent pas client als je in de samenleving en is vergelijkbaar met
hulpverlening terechtkomt. Oppassen ‘Community care’: personen met een
dat je het niet ‘paternaal’ maakt (Bv. beperking ondersteunen in de
onze cliënten, onze gasten, onze...) samenleving.
Kwetsbaarheid Bovenstaande begrippen worden
Het gaat hier over personen in door elkaar gebruikt en in allerlei
kwetsbare positie, niet kwetsbare sectoren.
mensen (situatie gericht niet Twee invalshoeken van de
persoonlijk). vermaatschappelijking van de
Er zijn 5 domeinen van zorg
kwetsbaarheid (bijlage 1): Enerzijds het streven van de cliënt
om zoveel mogelijk deel uit te maken
3
, van de samenleving (=individueel goede kwaliteit van leven geven – de
proces). Anderzijds de rest zijn middelen om daarnaartoe te
vermaatschappelijking van de zorg werken. Ondersteuning is steeds
zelf (=collectief proces, reorganisatie persoonsgericht en
van de hulpverlening). (bijlage 2) omgevingsgericht. Het sociale
netwerk staat centraal in
De-institutionaliseren van zorg is het ondersteuningssysteem (jongeren
verschuiven van zorg vanuit grote,
niet meer plaatsen aan andere kant
geïsoleerde instellingen naar de van het land maar zorgen da die
maatschappij, om zo mensen met
contacten behoud en zelfde school
een ondersteuningsvraag meer kan volgen).
autonomie en participatie te geven.
Dit proces noemt ook wel Quality of Life (QoL)
vermaatschappelijking.
Bij de kwaliteit van leven staat de
Vermaatschappelijking = inclusie / persoon / cliënt centraal. De
inclusie = vermaatschappelijking belangrijkste doelstelling van de
hulpverlener is de QoL behouden
(recht op) kwaliteit van leven en/of verbeteren.
Vermaatschappelijking van de zorg is
Dit komt niet overeen met de
geen doel maar een middel (eigen
perspectieven op QoL:
regie, eigen kracht, eigen
verantwoordelijkheid, Objectieve benadering: de som van
zelfredzaamheid) een aantal objectief meetbare goede
levensomstandigheden.
Community
Care/vermaatschappelijking van de Subjectieve benadering: de ervaring
zorg is de juiste kansen en van de persoon staat centraal.
mogelijkheden creëren om mensen in
Interactionele benadering: de mate
een kwetsbare positie met de nodige
van overeenstemming tussen de
‘ruggensteun’ in de samenleving een
persoon en de omgeving
volwaardige rol te laten spelen.
(=’goodness of fit’).
Vanuit beleid: vijf concentrische
4 kernprincipes van QoL (bijlage
cirkels (bijlage 3)
4)
Buitenste 2 cirkels zijn georganiseerd
Multidimensionaliteit: acht
(door de overheid):
levensdomeinen
Gespecialiseerde diensten Universaliteit: iedereen gelijk
Algemene diensten Objectieve en subjectieve
component: meetbaar en
Binnenste 3 zijn niet te organiseren
zichtbaar geluk
en er komen initiatieven: Empowerment: de versterkte
Informele steun cliënt
Familie en vrienden Universaliteit: iedereen gelijk
Persoon zelf
Kwaliteit van leven bestaat voor
Te lezen van onder naar boven iedere persoon uit bovengenoemde
(onderste punt is binnenste cirkel).
domeinen. Het is echter wel zo dat
Het ondersteuningsmodel deze voor ieder anders kan ingevuld
worden. Het denken over de kwaliteit
Het ondersteuningsmodel sluit aan van leven bij personen met een
bij vermaatschappelijking van zorg. kwetsbaarheid is dan ook niet anders
We spreken meer van ondersteuning in vergelijking met ander personen.
i.p.v. zorg of hulp. Het doel is en blijft
4
orthopedagogie
Opleiding: Verkort traject Orthopedagogie
Academiejaar: 2025-2026
,VERLOOP EXAMEN DIO
Het examen bestaat uit 3 vragen:
Vraag 1 | 10 punten
Deze vraag is opgedeeld in 4 vragen die verband houden
met de theorie (zonder het linken van verschillende
onderdelen). Je moet hiervoor de theorie grondig hebben
gestudeerd.
In de samenvatting staan vragen aangeduid die grotere kans
hebben om gevraagd te worden. Daarnaast moet je zelf
filteren wat er als belangrijk en relevant wordt ervaren.
Vraag 2 | 4 punten
De tweede vraag is een inzichtsvraag. Hier moet je
verbanden leggen uit verschillende methodieken en
onderwerpen.
Vraag 3 | 6 punten
Bij de laatste vraag krijg je een casus waarop je een
methodiek moeten toepassen (een netwerkstrategie of
methodiek; zie laatste hoofdstuk). Je krijgt hier een keuze uit
twee verschillende methodieken (X of Y) waarbij je ook moet
verantwoorden waarom je de methodiek kiest die je hebt
gekozen.
Beide methodieken zijn juist, er is geen foute keuze. Wel is
het belangrijk dat je kan staven waarom je gekozen hebt
voor de methodiek waar je voor kiest en deze methodiek ook
uitlegt bij het uitschrijven.
2
, 1
Quality of Life en ondersteuningsdenken
Universal Design for Learning (UDL)
Hoofdstuk 1 – intro en fundamenten
Introductie 1. Fysieke kwetsbaarheid –
fysieke gezondheid
Dit vak omvat kaders en modellen
2. Psychische kwetsbaarheid –
aangeboden vanuit een psychisch welbevinden
empowerende, krachtgerichte en
3. Sociale kwetsbaarheid –
holistische visie op hulpverlening. participatie en sociale
Belangrijk in dit vak is dat de cliënt
redzaamheid
centraal staat en het dus niet gaat 4. Omgevingskwetsbaarheid –
om de voorkeur van de hulpverlener.
woonsituatie en leefomgeving
Het examen bestaat uit een gesloten 5. Cognitieve kwetsbaarheid –
boekexamen met open vragen en cognitieve functies
toepassing van methodieken op een Deze verschillende domeinen
casus. Daarnaast is ALLES verplicht
beïnvloeden elkaar. Bv. armoede:
leermateriaal! psychisch – schaamte, omgeving –
Terminologie slecht huis, ...
Holistisch: een (groter) geheel Quality of Life (QoL) en
Integratief: volledig, geheel, of ondersteuningsdenken
dingen combineren zodat ze elkaar Vermaatschappelijking van de
aanvullen en een geheel vormen zorg
Eclectisch: beschrijft een mix van Komt voort uit volgende begrippen:
verschillende stijlen, ideeën of
elementen uit uiteenlopende bronnen Vermaatschappelijking van de zorg is
zorg van personen met een
Cliënt: meest neutrale woord, maar psychische problematiek in de
je bent pas client als je in de samenleving en is vergelijkbaar met
hulpverlening terechtkomt. Oppassen ‘Community care’: personen met een
dat je het niet ‘paternaal’ maakt (Bv. beperking ondersteunen in de
onze cliënten, onze gasten, onze...) samenleving.
Kwetsbaarheid Bovenstaande begrippen worden
Het gaat hier over personen in door elkaar gebruikt en in allerlei
kwetsbare positie, niet kwetsbare sectoren.
mensen (situatie gericht niet Twee invalshoeken van de
persoonlijk). vermaatschappelijking van de
Er zijn 5 domeinen van zorg
kwetsbaarheid (bijlage 1): Enerzijds het streven van de cliënt
om zoveel mogelijk deel uit te maken
3
, van de samenleving (=individueel goede kwaliteit van leven geven – de
proces). Anderzijds de rest zijn middelen om daarnaartoe te
vermaatschappelijking van de zorg werken. Ondersteuning is steeds
zelf (=collectief proces, reorganisatie persoonsgericht en
van de hulpverlening). (bijlage 2) omgevingsgericht. Het sociale
netwerk staat centraal in
De-institutionaliseren van zorg is het ondersteuningssysteem (jongeren
verschuiven van zorg vanuit grote,
niet meer plaatsen aan andere kant
geïsoleerde instellingen naar de van het land maar zorgen da die
maatschappij, om zo mensen met
contacten behoud en zelfde school
een ondersteuningsvraag meer kan volgen).
autonomie en participatie te geven.
Dit proces noemt ook wel Quality of Life (QoL)
vermaatschappelijking.
Bij de kwaliteit van leven staat de
Vermaatschappelijking = inclusie / persoon / cliënt centraal. De
inclusie = vermaatschappelijking belangrijkste doelstelling van de
hulpverlener is de QoL behouden
(recht op) kwaliteit van leven en/of verbeteren.
Vermaatschappelijking van de zorg is
Dit komt niet overeen met de
geen doel maar een middel (eigen
perspectieven op QoL:
regie, eigen kracht, eigen
verantwoordelijkheid, Objectieve benadering: de som van
zelfredzaamheid) een aantal objectief meetbare goede
levensomstandigheden.
Community
Care/vermaatschappelijking van de Subjectieve benadering: de ervaring
zorg is de juiste kansen en van de persoon staat centraal.
mogelijkheden creëren om mensen in
Interactionele benadering: de mate
een kwetsbare positie met de nodige
van overeenstemming tussen de
‘ruggensteun’ in de samenleving een
persoon en de omgeving
volwaardige rol te laten spelen.
(=’goodness of fit’).
Vanuit beleid: vijf concentrische
4 kernprincipes van QoL (bijlage
cirkels (bijlage 3)
4)
Buitenste 2 cirkels zijn georganiseerd
Multidimensionaliteit: acht
(door de overheid):
levensdomeinen
Gespecialiseerde diensten Universaliteit: iedereen gelijk
Algemene diensten Objectieve en subjectieve
component: meetbaar en
Binnenste 3 zijn niet te organiseren
zichtbaar geluk
en er komen initiatieven: Empowerment: de versterkte
Informele steun cliënt
Familie en vrienden Universaliteit: iedereen gelijk
Persoon zelf
Kwaliteit van leven bestaat voor
Te lezen van onder naar boven iedere persoon uit bovengenoemde
(onderste punt is binnenste cirkel).
domeinen. Het is echter wel zo dat
Het ondersteuningsmodel deze voor ieder anders kan ingevuld
worden. Het denken over de kwaliteit
Het ondersteuningsmodel sluit aan van leven bij personen met een
bij vermaatschappelijking van zorg. kwetsbaarheid is dan ook niet anders
We spreken meer van ondersteuning in vergelijking met ander personen.
i.p.v. zorg of hulp. Het doel is en blijft
4
