Verlenen van zorg op maat: wondzorg
Hoofdstuk 1: Theoretische omkadering
Huid
Epidermis: beschermlaag
Dermis: Papillaire, reticulaire laag
Hypodermis of subcutaan weefsel: isolatielaag
Definitie wonde
= Pathologische toestand, waarbij weefsels onderling van elkaar gescheiden of vernietigd
● Gescheiden: gesloten wonde bloeduitstorting, blaar,…
● Vernietigd: open wonde doorligwonde: aanwezigheid van onderliggende stoornis
= Onderbreking van de normale structuur en functie van de huid
= Weefselbeschadiging
= Een defect van de huid ten gevolge van een fysisch, mechanische, thermische beschadiging:
aanwezigheid van een onderliggende stoornis
Wondgenezingsproces
Vier fasen
● Ontstekingsfase (0-6d)
○ Fase met acute ontstekingsreactie en de opruiming van dood weefsel en bacteriën
○ Lichaam reageert om wond via een vasculaire respons. Deze vangt aan met een
vasodilatatie van de arteriën
○ De capillaire druk daalt en vocht neemt toe in omliggende weefsels
○ De celverbindingen tussen endotheelcellen verzwakken en rode bloedlichaampjes en
bloedplaatjes migreren vanuit bloedbaan naar wondgebied
○ Er ontstaat een bloeding
○ Enkele min later volgt vasoconstrictie om bloedverlies te beperken
○ Bloedplaatjes gaan aggregeren (coagulatie)
○ Ze produceren fibrinogeen, waaruit fibrinenetwerk wordt opgebouwd
○ Scheiden chemotactische stoffen af, waardoor andere cellen zoals granulocyten,
macrofagen, monocyten enz. worden aangetrokken
○ Leukocyten ruimen dood weefsel en bacteriën op via fagogytose en digestie
○ Debris resorberen via lymfe of als pus uit wond gestoten
Klinische tekens:
Gesloten wonde: rubor, calor, dolor, tumor & Open wonde: wondvocht en bloed, stolsel, pijn
● Proliferatie of granulatiefase (3-24d)
1
, ○ Vorming van nieuw bindweefsel en nieuwe bloedvaten
○ Productie van collageen en elastine door fibroblasten (gestimuleerd door macrofagen
○ Deze bouwstoffen vormen een nieuw netwerk → waardoor het wondbed zich op vult
○ Vorming van nieuwe capillairen die indringen in het zich nieuw vormend
collageennetwerk= neovascularisatie
○ Rood korrelig aspect= granulatieweefsel
● Maturatiefase (tot 6m)
○ Bindweefsel reorganisatie: collageenvezels → sterker → weefsel versterkt
○ Wondcontractie: fibroblasten → myofibroblasten → wondranden trekken samen
○ Epithelialisatie: vorming nieuwe epitheelcellen → migreren over wondopp →
waterdicht afsluiten
● Littekenvorming
○ Dr maturatie vh collageen neemt het litteken langzaam zijn uiteindelijke vorm aan
○ Diepere weefsellagen worden vervangen door bindweefsel of littekenweefsel
○ Eerste weken: zacht en zwak
○ Na 1 maand: hard, rood, dik en sterk
○ Later: zacht, wit en soepel
○ Neemt heel wat tijd in beslag, kan tot maanden zelfs een jaar duren
Stoornissen in littekenvorming:
● Keloid hypertrofisch litteken= Bindweefselgroei gaat nog door wanneer de epithelialisatie
reeds voltrokken is
● Contractuur= samentrekking van litteken weefsel
Types wondgenezing
● Genezing per primam
○ Zuivere wonde: geen necrose, contaminatie of vreemde lichamen
○ Gladde wondranden
○ Geen belemmerende factoren
● Genezing per secundam
○ Necrotiserende wonde, gecontamineerd of geïnfecteerd + eventueel vreemde
voorwerpen
○ Vaker gescheurde wondranden
○ Vaker geassocieerde aandoeningen
● Regeneratieve wondgenezing in opp wond: Enkel de opperhuid is beschadigd
Indeling van de wonde, wondclassificatie
2
,Indeling naar soort van de wonden is gebaseerd op:
● Continuïteit van de huid
● Oorzaak vh ontstaan van de wonde
● Type wonde
● Aan- of afwezigheid van pathogene micro-organisme in de wonde
● Uitzicht van de wonde
● Verloop van de wondheling
1. Uitzicht en vorm
Continuïteit van de huid
● Gesloten wonde
● Open wonde
Diepte
● Oppervlakkige wonde (opperhuid)
● Diepe wonde (dieper liggend weefsel)
Uitgebreidheid: Vb. brandwonden
2. Oorzaak van het ontstaan van de wonde
Traumatische wonden
Indeling obv
● Uiterlijk van de wonde
○ Open of uitwendige verwondingen
○ Gesloten of inwendige verwondingen
○ Deglovement letsel: aftrekken van huid over botweefsel →
○ Amputatie van een lidmaat
● Etiologie
○ Mechanisch: bijtwonden, schotwonden, messteek,... → stomp of scherp voorwerp van
buitenaf
○ Thermaal: verbranding door het water
○ Elektrische stroom: gsm opladen en in bad laten vallen
○ Chemisch: zuuraanval
○ Straling: verbranden door zon
EHBO
● Niet steriele handschoenen dragen
● Stelpen van actieve bloedingen dmv rechtstreekse druk uit te oefenen
● Wonde mechanisch reinigen (lauw water)
3
, ● Wonde drogen en steriel afdekken
● Arts?? Wondzorg = B1 handeling →
● Tetanusvaccinatie bevragen
● Vreemde voorwerpen (klein)
○ Nooit verwijderen tenzij weinig risico:
■ Hoe? Omgeving wassen, met pincet splinter verwijderen, afdekken
○ Doorverwijzen indien:
■ Niet zichtbaar, afgebroken, te groot
■ Tropisch hardhout
■ Glas
■ In oog
■ TIME: tekens van infecties
● Vreemde voorwerpen : nooit verwijderen
○ Hoe? Steriele/zuivere doek, vreemde voorwerp stabiliseren, zwachtel - afdekkend
verband
● Terminale brandwonden:
○ Eerst water de rest komt later (lauw water! >15min – TIMEN!)
○ Gebruik handschoenen
○ Verwijder kledij uit de BW
○ Prik de blaren niet open (Cave! Infectie)
○ Breng geen zalven aan
○ Tetanus?
○ Aangezicht: inhalatieletsel
○ Ernst:
■ 1ste graad: vocht inbrengende crème
■ 2de graad: raadpleeg gespecialiseerde hulp (spoed)
■ 3de graad: raadpleeg gespecialiseerde hulp (Spoed + BWC)
○ Elektriciteit:
■ Eigen veiligheid (Cave! Stroombron)
■ Gebruik handschoenen
■ Controle bewustzijn en parameters
■ Contacteer gespecialiseerde hulp (112 of spoed)
■ Verzorging idem Algemeen Thermaal
● Chemische wonden:
4
Hoofdstuk 1: Theoretische omkadering
Huid
Epidermis: beschermlaag
Dermis: Papillaire, reticulaire laag
Hypodermis of subcutaan weefsel: isolatielaag
Definitie wonde
= Pathologische toestand, waarbij weefsels onderling van elkaar gescheiden of vernietigd
● Gescheiden: gesloten wonde bloeduitstorting, blaar,…
● Vernietigd: open wonde doorligwonde: aanwezigheid van onderliggende stoornis
= Onderbreking van de normale structuur en functie van de huid
= Weefselbeschadiging
= Een defect van de huid ten gevolge van een fysisch, mechanische, thermische beschadiging:
aanwezigheid van een onderliggende stoornis
Wondgenezingsproces
Vier fasen
● Ontstekingsfase (0-6d)
○ Fase met acute ontstekingsreactie en de opruiming van dood weefsel en bacteriën
○ Lichaam reageert om wond via een vasculaire respons. Deze vangt aan met een
vasodilatatie van de arteriën
○ De capillaire druk daalt en vocht neemt toe in omliggende weefsels
○ De celverbindingen tussen endotheelcellen verzwakken en rode bloedlichaampjes en
bloedplaatjes migreren vanuit bloedbaan naar wondgebied
○ Er ontstaat een bloeding
○ Enkele min later volgt vasoconstrictie om bloedverlies te beperken
○ Bloedplaatjes gaan aggregeren (coagulatie)
○ Ze produceren fibrinogeen, waaruit fibrinenetwerk wordt opgebouwd
○ Scheiden chemotactische stoffen af, waardoor andere cellen zoals granulocyten,
macrofagen, monocyten enz. worden aangetrokken
○ Leukocyten ruimen dood weefsel en bacteriën op via fagogytose en digestie
○ Debris resorberen via lymfe of als pus uit wond gestoten
Klinische tekens:
Gesloten wonde: rubor, calor, dolor, tumor & Open wonde: wondvocht en bloed, stolsel, pijn
● Proliferatie of granulatiefase (3-24d)
1
, ○ Vorming van nieuw bindweefsel en nieuwe bloedvaten
○ Productie van collageen en elastine door fibroblasten (gestimuleerd door macrofagen
○ Deze bouwstoffen vormen een nieuw netwerk → waardoor het wondbed zich op vult
○ Vorming van nieuwe capillairen die indringen in het zich nieuw vormend
collageennetwerk= neovascularisatie
○ Rood korrelig aspect= granulatieweefsel
● Maturatiefase (tot 6m)
○ Bindweefsel reorganisatie: collageenvezels → sterker → weefsel versterkt
○ Wondcontractie: fibroblasten → myofibroblasten → wondranden trekken samen
○ Epithelialisatie: vorming nieuwe epitheelcellen → migreren over wondopp →
waterdicht afsluiten
● Littekenvorming
○ Dr maturatie vh collageen neemt het litteken langzaam zijn uiteindelijke vorm aan
○ Diepere weefsellagen worden vervangen door bindweefsel of littekenweefsel
○ Eerste weken: zacht en zwak
○ Na 1 maand: hard, rood, dik en sterk
○ Later: zacht, wit en soepel
○ Neemt heel wat tijd in beslag, kan tot maanden zelfs een jaar duren
Stoornissen in littekenvorming:
● Keloid hypertrofisch litteken= Bindweefselgroei gaat nog door wanneer de epithelialisatie
reeds voltrokken is
● Contractuur= samentrekking van litteken weefsel
Types wondgenezing
● Genezing per primam
○ Zuivere wonde: geen necrose, contaminatie of vreemde lichamen
○ Gladde wondranden
○ Geen belemmerende factoren
● Genezing per secundam
○ Necrotiserende wonde, gecontamineerd of geïnfecteerd + eventueel vreemde
voorwerpen
○ Vaker gescheurde wondranden
○ Vaker geassocieerde aandoeningen
● Regeneratieve wondgenezing in opp wond: Enkel de opperhuid is beschadigd
Indeling van de wonde, wondclassificatie
2
,Indeling naar soort van de wonden is gebaseerd op:
● Continuïteit van de huid
● Oorzaak vh ontstaan van de wonde
● Type wonde
● Aan- of afwezigheid van pathogene micro-organisme in de wonde
● Uitzicht van de wonde
● Verloop van de wondheling
1. Uitzicht en vorm
Continuïteit van de huid
● Gesloten wonde
● Open wonde
Diepte
● Oppervlakkige wonde (opperhuid)
● Diepe wonde (dieper liggend weefsel)
Uitgebreidheid: Vb. brandwonden
2. Oorzaak van het ontstaan van de wonde
Traumatische wonden
Indeling obv
● Uiterlijk van de wonde
○ Open of uitwendige verwondingen
○ Gesloten of inwendige verwondingen
○ Deglovement letsel: aftrekken van huid over botweefsel →
○ Amputatie van een lidmaat
● Etiologie
○ Mechanisch: bijtwonden, schotwonden, messteek,... → stomp of scherp voorwerp van
buitenaf
○ Thermaal: verbranding door het water
○ Elektrische stroom: gsm opladen en in bad laten vallen
○ Chemisch: zuuraanval
○ Straling: verbranden door zon
EHBO
● Niet steriele handschoenen dragen
● Stelpen van actieve bloedingen dmv rechtstreekse druk uit te oefenen
● Wonde mechanisch reinigen (lauw water)
3
, ● Wonde drogen en steriel afdekken
● Arts?? Wondzorg = B1 handeling →
● Tetanusvaccinatie bevragen
● Vreemde voorwerpen (klein)
○ Nooit verwijderen tenzij weinig risico:
■ Hoe? Omgeving wassen, met pincet splinter verwijderen, afdekken
○ Doorverwijzen indien:
■ Niet zichtbaar, afgebroken, te groot
■ Tropisch hardhout
■ Glas
■ In oog
■ TIME: tekens van infecties
● Vreemde voorwerpen : nooit verwijderen
○ Hoe? Steriele/zuivere doek, vreemde voorwerp stabiliseren, zwachtel - afdekkend
verband
● Terminale brandwonden:
○ Eerst water de rest komt later (lauw water! >15min – TIMEN!)
○ Gebruik handschoenen
○ Verwijder kledij uit de BW
○ Prik de blaren niet open (Cave! Infectie)
○ Breng geen zalven aan
○ Tetanus?
○ Aangezicht: inhalatieletsel
○ Ernst:
■ 1ste graad: vocht inbrengende crème
■ 2de graad: raadpleeg gespecialiseerde hulp (spoed)
■ 3de graad: raadpleeg gespecialiseerde hulp (Spoed + BWC)
○ Elektriciteit:
■ Eigen veiligheid (Cave! Stroombron)
■ Gebruik handschoenen
■ Controle bewustzijn en parameters
■ Contacteer gespecialiseerde hulp (112 of spoed)
■ Verzorging idem Algemeen Thermaal
● Chemische wonden:
4
