VRAGEN MONDELING SPIJSVERTERING:
ALGEMENE GASTROENTEROLOGIE
LEG DE BEGRIPPEN ENDOCRIEN, PARACRIEN EN NEUROCRIEN UIT AAN DE HAND VAN
TELKENS 2 VOORBEELDEN UIT DE GASTRO-INTESTINALE TRACTUS.
Endocrien:
vrijgesteld in GI-tractus à komen in de bloedbaan, via circulatie in contact met alle weefsels à gaat
inwerken of effectorcellen die er specifieke receptorren voor heeft
voorbeeld: cholecystokinine:
- Geproduceerd in het proximale jejunium door vetzuren (trigger: maaltijdinname, inname van
caloriën) à komt dan in de bloedbaan à gaat naar de galblaas, pancreas en maag
- Effecten: zorgt voor een goede verterring
o extra spijserteringsappen bij pompen door
galblaas die gaat contraheren
o pancreas gestrimuleerd à meer pancreassap
à veel lipase (anders vette stoelgang), ook
proteolytische enzymen
o Zorgt ook dat de maagledeging even wordt
geremd: feedbackinhibitie zodat de dunnedarm
niet gaat overspoelen
o Maagzuursecretie afremmen: is geactiveerd
door het eten en moet terug geremend worden
o Verzadigingsgevoel
Voorbeeld: secretine:
- Ook door EEC geproduceerd thv de dunne darm
o Trigger acidificatie duodenum: als de
maaginhoud in de dunnedarm terecht komt zit
er ook zuur bij à dunne darm kan er niet tegen
à moet gebufferd worden à als het duodenum
aanzuurt gaat secretine geproduceerd worden
- Effecten
o Pancreassecretie stimuleren: bicarbibnaat gaat
het zuur neutraliseren: bicarboonaat + H+à
H2 O +
o Ook rem op maaglediging en zuursecretie
Paracrien:
mediatoren uit endocriene cellen (overvloedig en verspreid) via extracellulaire ruimte diffunderen
naar doelwit dat dichtbij is . Kan loslating van hormoon belemmeren of stimuleren à werken
rechstreeks in op de darmwand
voorbeeld: somatostatine
- geproduceerd door D-cellen in maag, dunne darm en pancreas (triggers : lage maag pH +
maaginhoud) + ook neurocrien geproduceerd door enterische neuronen
- effecten: gaat alles inhiberen
, o inhibitie maagzuursecretie (paracrien effect op de G-cellen)
o inhibitie pancreassecretie
o remt de maaglediging en stimuleerd de dunnendarmtransit
o reductie splanchnische doorstroming: : gebruiken het effect van vasoconstrictie op de
bloedvaten naar het maagdarmsysteem om een bepaald type bloedingen = varices
(door overdruk) te gaan behandelen
voorbeeld: histamine
- Histamine werkt prosecretoir: histamine vrijstelling gebeurt oiv gastrine uit EC-cellen
- Effecten
o Stimuleert de maagzuursecretie door pariëtale cellen à Anti-histaminica om
maagzuursecretie te remmen en patiënten met reflux te behandelen
o potentieert actie van gastrine en ACh op maagzuursecretie
Neurocrien:
GI-peptiden in zenuwen, moeten enkel synaps overbruggen (dichtbij doelwit). Stim en inh vrijstelling
endo/paracriene mediatoren à vrijgesteld door zenuwcellen
Voorbeelden
- vaso-actief intestinaal peptide (VIP)
o productie door neuronen van entherisch- en CZS à getriggerd door hoge maag pH
o effecten: vasodilatatie gladde spiercellen + vocht en elektrolyten secretie (goed voor
transit)
o VIPoma: tumor als het ontaard à geeft uitgesproken diaree
- Enkefalines (met- en leu-): ook geproduceerd door zenuwuiteinden, deze zijn een vorm van
endogene opiaten die op opiaat receptoren gaan inwerken in het maag-darmsysteem à
contractie GSC (LES, pylorus ileocaecale sfincter)
- gastrinereleasinghormoon (GRP): werkt in op de G-cellen van de maag en zo de
maagzuursecretie gaat beïnvloeden à vrijstelling gastrine uit antrale G-cel na vagale
stimulatie
- Ook andere mediatoren die op deze manier kunnen communiceren: gastrine, somatostatine,
neurotensine, substance P
Overzicht digestieve hormonen
,BESCHRIJF HOE ALGEMEEN DE GASTRO-INTESTINALE TRACTUS BEZENUWD WORDT.
Zenuwuiteinden vanuit het ruggenmerg en de hersenstam zakken af naar de wand van het
darmstelsel zelf, gaan daar zenuwuiteinden doen penetreren tot bij het epitheel en de gladde
spiercellen om de activiteit van het maag-darmsysteem te gaan moduleren
Onderscheid in de innervatie van het maag-darmsysteem tussen
- Autonoom zenuwstelsel: deel van het zenuwstelsel waar je geen bewuste controle over hebt
o Extrinsieke factor: OS en PS
o Intrinsieke factor: enterisch zenuwstelsel
- Willekeurig zenuwstelsel:deel van het zenuwstelsel dat wel actief bediend kan worden. Er zijn
maar 2 foci in het maag-darmsysteem die je actief kan controleren
o Slikmechanisme: craniale zenuw XII (n. hypoglossus) en IX (n. glossopharyngeus)
o Defecatie of het lozen van ontlasting: dit doe je met de pelvische zenuwen en n.
pudendus
Entherisch ZS
= verzameling van neuronen: motorische, secretoire, sensorische neuronen en interneuronen die in
lokale reflexen met elkaar gaan communiceren
Meestal is er een intrinsiek primair afferent neuron dat de info vanuit de periferie gaat capteren
à brengt die info naar het ganglion, waar cellichamen in vervat zitten: afhankelijk van de locatie van
de ganglia met cellichamen spreken we van
- Submucosale plexus van Meisner: tussen het epitheel en de circulaire spierlaag à werkt
voornamelijk in op secretoire processen
- Mesenterisceh plexus van Auerbach: tussen de circulaire en longitudinale spierlaag à werkt
vnl in op de contractiliteit
à info wordt dan via interneuronen gecommuniceerd naar efferente motorneuronen
- Werken ofwel excitatoir werken door de vrijstelling van acetylcholine en substance P wat
contractie van de gladde spiercellen kan uitlokken
- ofwel relaxerend door de productie van NO of VIP en daardoor zal de gladde spiercel relaxeren
Resultante van het enterisch zenuwstelsel, wat doet het eigenlijk?
De voornaamste functie van een goed werkend enterisch zenuwstelsel is peristaltiek
à distentie van het lumen van de darm gaat leiden tot vrijstelling van entero-endocriene hormonen
en activatie van stretchgevoelige primaire afferente neuronen
à Deze gaan via die afferente zenuwbanen een prikkel tot in het ganglion brengen
à dan krijg je een ascenderende contractie en een descenderende relaxatie van de spierlaag
, à Achter de bolus contractie, voor de bolus relaxatie
waardoor de bolus stilaan van proximaal naar distaal
toe wordt gedreven
à continue ontwikkelen van een orale contractie en een
anale relaxatie waardoor de bolus zich door de hele
darm verplaatst
à er is dus geen controle van de hersenen nodig om het
voedsel op de juiste plaats te krijgen
Extrinsiek ZS: orthosympaticus (OS)
- Zenuwbanen takken af van verschillende stations in het ruggenmerg à via paravertebrale
ganglia met cellichamen doorlopen naar de periferie à kruisen in prevertebrale ganglia (3:
ganglion coeliacum, ganglion mesentericum inferior en superior) à van daaruit via
splanchnische zenuwen, colonische zenuwen en hypogastrische zenuw naar het maag-
darmsysteem om daar effect uit te voeren
- Splanchnische zenuwen major en minor, lumbale en sacrale zenuwen
o Efferente trajecten: vanuit de thoracolumbale segmenten van het ruggenmerg via die
prevertebrale ganglia naar de eindorganen toe
o Afferente functie waarbij signalen worden gecapteerden via thoracolumbaleganglia de
dorsale wortel ganglia gaan bereiken om van daaruit terug door te trekken naar het
ruggenmerg toe
- Effect
o OS vnl noradrenaline als neurotransmitters, dit gaat eerder inhiberende effecten
uitoefenen op het maag-darmsysteem à vnl REMMEN `
o Dit is zo voor het maag-darmsysteem: voor de vitale organen, de nieren, de longen en
de spieren is het omgekeerd à OS stimuleeert
Extrinsiek ZS: parasympaticus (PS)
- N.vagus die het grootste deel van het maag-darmsysteem gaat innerveren: van slokdarm tot
ongeveer halverwege het colon transversum
o Efferente functie waarbij het signaal vanuit de hersenstam naar de periferie wordt
gestuurd, dit gebeurt via de dorsale motor nucleus van de n. vagus dus zich in de
hersenstam bevindt
o Afferent signaal van de periferie naar de hersenstam wordt gecapteerd thv ganglion
nodosum om dan uiteindelijk aan te komen in de nucleus tractus solitarius en van
daaruit naar de hoger gelegen hersencentra te trekken à Als deze hogere hersencentra
er niet bij betrokken worden (afferent signaal dat vanuit de NTS direct communiceert
met de dorsale motor nucleus en de efferente activiteiten in gang zet) = vagovagale
relfexen bv appelflauwte
ALGEMENE GASTROENTEROLOGIE
LEG DE BEGRIPPEN ENDOCRIEN, PARACRIEN EN NEUROCRIEN UIT AAN DE HAND VAN
TELKENS 2 VOORBEELDEN UIT DE GASTRO-INTESTINALE TRACTUS.
Endocrien:
vrijgesteld in GI-tractus à komen in de bloedbaan, via circulatie in contact met alle weefsels à gaat
inwerken of effectorcellen die er specifieke receptorren voor heeft
voorbeeld: cholecystokinine:
- Geproduceerd in het proximale jejunium door vetzuren (trigger: maaltijdinname, inname van
caloriën) à komt dan in de bloedbaan à gaat naar de galblaas, pancreas en maag
- Effecten: zorgt voor een goede verterring
o extra spijserteringsappen bij pompen door
galblaas die gaat contraheren
o pancreas gestrimuleerd à meer pancreassap
à veel lipase (anders vette stoelgang), ook
proteolytische enzymen
o Zorgt ook dat de maagledeging even wordt
geremd: feedbackinhibitie zodat de dunnedarm
niet gaat overspoelen
o Maagzuursecretie afremmen: is geactiveerd
door het eten en moet terug geremend worden
o Verzadigingsgevoel
Voorbeeld: secretine:
- Ook door EEC geproduceerd thv de dunne darm
o Trigger acidificatie duodenum: als de
maaginhoud in de dunnedarm terecht komt zit
er ook zuur bij à dunne darm kan er niet tegen
à moet gebufferd worden à als het duodenum
aanzuurt gaat secretine geproduceerd worden
- Effecten
o Pancreassecretie stimuleren: bicarbibnaat gaat
het zuur neutraliseren: bicarboonaat + H+à
H2 O +
o Ook rem op maaglediging en zuursecretie
Paracrien:
mediatoren uit endocriene cellen (overvloedig en verspreid) via extracellulaire ruimte diffunderen
naar doelwit dat dichtbij is . Kan loslating van hormoon belemmeren of stimuleren à werken
rechstreeks in op de darmwand
voorbeeld: somatostatine
- geproduceerd door D-cellen in maag, dunne darm en pancreas (triggers : lage maag pH +
maaginhoud) + ook neurocrien geproduceerd door enterische neuronen
- effecten: gaat alles inhiberen
, o inhibitie maagzuursecretie (paracrien effect op de G-cellen)
o inhibitie pancreassecretie
o remt de maaglediging en stimuleerd de dunnendarmtransit
o reductie splanchnische doorstroming: : gebruiken het effect van vasoconstrictie op de
bloedvaten naar het maagdarmsysteem om een bepaald type bloedingen = varices
(door overdruk) te gaan behandelen
voorbeeld: histamine
- Histamine werkt prosecretoir: histamine vrijstelling gebeurt oiv gastrine uit EC-cellen
- Effecten
o Stimuleert de maagzuursecretie door pariëtale cellen à Anti-histaminica om
maagzuursecretie te remmen en patiënten met reflux te behandelen
o potentieert actie van gastrine en ACh op maagzuursecretie
Neurocrien:
GI-peptiden in zenuwen, moeten enkel synaps overbruggen (dichtbij doelwit). Stim en inh vrijstelling
endo/paracriene mediatoren à vrijgesteld door zenuwcellen
Voorbeelden
- vaso-actief intestinaal peptide (VIP)
o productie door neuronen van entherisch- en CZS à getriggerd door hoge maag pH
o effecten: vasodilatatie gladde spiercellen + vocht en elektrolyten secretie (goed voor
transit)
o VIPoma: tumor als het ontaard à geeft uitgesproken diaree
- Enkefalines (met- en leu-): ook geproduceerd door zenuwuiteinden, deze zijn een vorm van
endogene opiaten die op opiaat receptoren gaan inwerken in het maag-darmsysteem à
contractie GSC (LES, pylorus ileocaecale sfincter)
- gastrinereleasinghormoon (GRP): werkt in op de G-cellen van de maag en zo de
maagzuursecretie gaat beïnvloeden à vrijstelling gastrine uit antrale G-cel na vagale
stimulatie
- Ook andere mediatoren die op deze manier kunnen communiceren: gastrine, somatostatine,
neurotensine, substance P
Overzicht digestieve hormonen
,BESCHRIJF HOE ALGEMEEN DE GASTRO-INTESTINALE TRACTUS BEZENUWD WORDT.
Zenuwuiteinden vanuit het ruggenmerg en de hersenstam zakken af naar de wand van het
darmstelsel zelf, gaan daar zenuwuiteinden doen penetreren tot bij het epitheel en de gladde
spiercellen om de activiteit van het maag-darmsysteem te gaan moduleren
Onderscheid in de innervatie van het maag-darmsysteem tussen
- Autonoom zenuwstelsel: deel van het zenuwstelsel waar je geen bewuste controle over hebt
o Extrinsieke factor: OS en PS
o Intrinsieke factor: enterisch zenuwstelsel
- Willekeurig zenuwstelsel:deel van het zenuwstelsel dat wel actief bediend kan worden. Er zijn
maar 2 foci in het maag-darmsysteem die je actief kan controleren
o Slikmechanisme: craniale zenuw XII (n. hypoglossus) en IX (n. glossopharyngeus)
o Defecatie of het lozen van ontlasting: dit doe je met de pelvische zenuwen en n.
pudendus
Entherisch ZS
= verzameling van neuronen: motorische, secretoire, sensorische neuronen en interneuronen die in
lokale reflexen met elkaar gaan communiceren
Meestal is er een intrinsiek primair afferent neuron dat de info vanuit de periferie gaat capteren
à brengt die info naar het ganglion, waar cellichamen in vervat zitten: afhankelijk van de locatie van
de ganglia met cellichamen spreken we van
- Submucosale plexus van Meisner: tussen het epitheel en de circulaire spierlaag à werkt
voornamelijk in op secretoire processen
- Mesenterisceh plexus van Auerbach: tussen de circulaire en longitudinale spierlaag à werkt
vnl in op de contractiliteit
à info wordt dan via interneuronen gecommuniceerd naar efferente motorneuronen
- Werken ofwel excitatoir werken door de vrijstelling van acetylcholine en substance P wat
contractie van de gladde spiercellen kan uitlokken
- ofwel relaxerend door de productie van NO of VIP en daardoor zal de gladde spiercel relaxeren
Resultante van het enterisch zenuwstelsel, wat doet het eigenlijk?
De voornaamste functie van een goed werkend enterisch zenuwstelsel is peristaltiek
à distentie van het lumen van de darm gaat leiden tot vrijstelling van entero-endocriene hormonen
en activatie van stretchgevoelige primaire afferente neuronen
à Deze gaan via die afferente zenuwbanen een prikkel tot in het ganglion brengen
à dan krijg je een ascenderende contractie en een descenderende relaxatie van de spierlaag
, à Achter de bolus contractie, voor de bolus relaxatie
waardoor de bolus stilaan van proximaal naar distaal
toe wordt gedreven
à continue ontwikkelen van een orale contractie en een
anale relaxatie waardoor de bolus zich door de hele
darm verplaatst
à er is dus geen controle van de hersenen nodig om het
voedsel op de juiste plaats te krijgen
Extrinsiek ZS: orthosympaticus (OS)
- Zenuwbanen takken af van verschillende stations in het ruggenmerg à via paravertebrale
ganglia met cellichamen doorlopen naar de periferie à kruisen in prevertebrale ganglia (3:
ganglion coeliacum, ganglion mesentericum inferior en superior) à van daaruit via
splanchnische zenuwen, colonische zenuwen en hypogastrische zenuw naar het maag-
darmsysteem om daar effect uit te voeren
- Splanchnische zenuwen major en minor, lumbale en sacrale zenuwen
o Efferente trajecten: vanuit de thoracolumbale segmenten van het ruggenmerg via die
prevertebrale ganglia naar de eindorganen toe
o Afferente functie waarbij signalen worden gecapteerden via thoracolumbaleganglia de
dorsale wortel ganglia gaan bereiken om van daaruit terug door te trekken naar het
ruggenmerg toe
- Effect
o OS vnl noradrenaline als neurotransmitters, dit gaat eerder inhiberende effecten
uitoefenen op het maag-darmsysteem à vnl REMMEN `
o Dit is zo voor het maag-darmsysteem: voor de vitale organen, de nieren, de longen en
de spieren is het omgekeerd à OS stimuleeert
Extrinsiek ZS: parasympaticus (PS)
- N.vagus die het grootste deel van het maag-darmsysteem gaat innerveren: van slokdarm tot
ongeveer halverwege het colon transversum
o Efferente functie waarbij het signaal vanuit de hersenstam naar de periferie wordt
gestuurd, dit gebeurt via de dorsale motor nucleus van de n. vagus dus zich in de
hersenstam bevindt
o Afferent signaal van de periferie naar de hersenstam wordt gecapteerd thv ganglion
nodosum om dan uiteindelijk aan te komen in de nucleus tractus solitarius en van
daaruit naar de hoger gelegen hersencentra te trekken à Als deze hogere hersencentra
er niet bij betrokken worden (afferent signaal dat vanuit de NTS direct communiceert
met de dorsale motor nucleus en de efferente activiteiten in gang zet) = vagovagale
relfexen bv appelflauwte
