Klassieke sociologische theorie
1
,Inhoudsopgave
1. Inleiding ...........................................................................................................................4
1.1. Wat is een theorie? ..................................................................................................4
1.1.1. Theorie en model..............................................................................................4
1.1.2. Theorie en paradigma .......................................................................................4
1.1.3. Theorie, stroming, traditie .................................................................................6
1.2. Ontwikkeling van de sociologische theorie ................................................................7
2. Auguste Comte en de erfenis van het positivisme ............................................................ 10
2.1. Comte en de erfenis van het positivisme ................................................................. 10
2.2. Positivisme als religie van de mensheid .................................................................. 13
2.3. Saint-Simon (1760-1825)........................................................................................ 15
2.4. Comte (positivisme) ............................................................................................... 19
2.5. Het positieve ......................................................................................................... 20
2.5.1. Het reële versus het verbeelde ........................................................................ 20
2.5.2. Het nuttige versus het ledige ........................................................................... 21
2.5.3. Zekerheid versus twijfel .................................................................................. 22
2.5.4. Het positieve versus het negatieve .................................................................. 24
2.5.5. De impasse van het logisch positivisme .......................................................... 25
2.6. Het meningsverschil tussen Saint-Simon en Comte ................................................ 26
3. Karl Marx en de klassenstrijd .......................................................................................... 28
3.1. Wat doe je met Marx? Wat betekent hij? .................................................................. 28
3.2. Karl Marx zijn geschiedenis ..................................................................................... 30
3.3. Marx’ beroep en vluchteling .................................................................................... 36
3.4. Democratische dictator ......................................................................................... 39
3.5. Het Communistisch Manifest (1848) ....................................................................... 41
3.6. Het Communistisch Manifest (1848) part II ............................................................. 47
3.7. Wetenschappelijk socialisme ................................................................................. 51
3.8. Emigré in Londen (1849-1883) ................................................................................ 52
3.9. Das Kapital ............................................................................................................ 54
4. De sociologische verbeelding van Emile Durkheim .......................................................... 63
4.1. Inleiding................................................................................................................. 63
4.2. Wat heeft Durkheim dat Tarde en Worms misten? ................................................... 64
4.3. Geschiedenis van Durkheim ................................................................................... 66
4.4. De la division du travail social ................................................................................. 74
4.5. Durkheims organicisme ......................................................................................... 82
4.6. Anomie .................................................................................................................. 83
2
, 4.7. Les règles de la méthode sociologique ................................................................... 85
4.8. Le suïcide .............................................................................................................. 89
4.9. Les formes élémentaires de la vie religieuse ........................................................... 92
5. Max Weber: het tragisch verstehen ................................................................................. 97
5.1. Familie anekdotiek ................................................................................................. 98
5.2. Wetenschap als beroep ....................................................................................... 100
5.3. Kritiek op ‘objectiviteit’ - nomothetisch versus ideografisch (Heinrich Rickert) ....... 103
5.4. Weber en het ideaaltype – een lastige kwestie ....................................................... 112
5.5. Sociologie als wetenschap van sociaal handelen .................................................. 120
5.6. Weber en de modernisering .................................................................................. 125
6. George Herbert MEAD .................................................................................................. 134
6.1. Inleiding............................................................................................................... 134
6.2. Korte situering ..................................................................................................... 136
6.3. Mead en het probleem van ‘het nieuwe’ → de idee van evolutie ............................. 140
6.4. Socialiteit als het nieuwe ...................................................................................... 142
6.5. Mind, Self & Society ............................................................................................. 145
6.6. Mind, self & society .............................................................................................. 150
6.7. Mind, self & society.............................................................................................. 155
6.8. Mind, Self & Society ............................................................................................. 157
3
, 1. Inleiding
1.1. Wat is een theorie?
1.1.1. Theorie en model
Theorie: algemene verklaring van een welomschreven verzameling feiten of
gebeurtenissen, zo mogelijk bevestigd door consistente dataverzameling of
experimenten
o Maakt iets aanschouwelijk zodat je het kunt vatten
o Theorie kan je gaan testen
o Moet verworpen proberen worden, proberen falsifiëren; dan pas echte theorie
➔ Bv ‘Morgen gaat het regenen’ is geen theorie, want gaat maar op 1 feit
➔ Verschillende types verklaringen:
• 1. Causale verklaring: oorzakelijk verband
• 2. Functionele verklaring: hier theorie
o Etymologisch gezien:
Model: Visuele, verbale of wiskundige representatie van een wetenschappelijk idee of
theorie
o Een goed model moet niet ingewikkeld zijn, maar verhelderend
o Voorbeelden:
Hegels dialectisch model van de geschiedenis
➔ these: groep mensen zeggen iets
➔ antithese: andere groep die helemaal iets anders denkt
➔ synthese: combinatie van beide
➔ synthese wordt de nieuwe these, er komt weer een antithese,…
1.1.2. Theorie en paradigma
Paradigma betekent letterlijk ‘voorbeeld’ → basisvoorbeeld
o 1 voorbeeld dat de deur opent naar zeer vele andere dingen
o Voorbeeld: vervoegingen van werkwoorden
➔ Bv: als je aimer kan vervoegen kan je de rest ook vervoegen
➔ Bv: vermenigvuldigen (als je de basis kent, kan je al de rest)
4
1
,Inhoudsopgave
1. Inleiding ...........................................................................................................................4
1.1. Wat is een theorie? ..................................................................................................4
1.1.1. Theorie en model..............................................................................................4
1.1.2. Theorie en paradigma .......................................................................................4
1.1.3. Theorie, stroming, traditie .................................................................................6
1.2. Ontwikkeling van de sociologische theorie ................................................................7
2. Auguste Comte en de erfenis van het positivisme ............................................................ 10
2.1. Comte en de erfenis van het positivisme ................................................................. 10
2.2. Positivisme als religie van de mensheid .................................................................. 13
2.3. Saint-Simon (1760-1825)........................................................................................ 15
2.4. Comte (positivisme) ............................................................................................... 19
2.5. Het positieve ......................................................................................................... 20
2.5.1. Het reële versus het verbeelde ........................................................................ 20
2.5.2. Het nuttige versus het ledige ........................................................................... 21
2.5.3. Zekerheid versus twijfel .................................................................................. 22
2.5.4. Het positieve versus het negatieve .................................................................. 24
2.5.5. De impasse van het logisch positivisme .......................................................... 25
2.6. Het meningsverschil tussen Saint-Simon en Comte ................................................ 26
3. Karl Marx en de klassenstrijd .......................................................................................... 28
3.1. Wat doe je met Marx? Wat betekent hij? .................................................................. 28
3.2. Karl Marx zijn geschiedenis ..................................................................................... 30
3.3. Marx’ beroep en vluchteling .................................................................................... 36
3.4. Democratische dictator ......................................................................................... 39
3.5. Het Communistisch Manifest (1848) ....................................................................... 41
3.6. Het Communistisch Manifest (1848) part II ............................................................. 47
3.7. Wetenschappelijk socialisme ................................................................................. 51
3.8. Emigré in Londen (1849-1883) ................................................................................ 52
3.9. Das Kapital ............................................................................................................ 54
4. De sociologische verbeelding van Emile Durkheim .......................................................... 63
4.1. Inleiding................................................................................................................. 63
4.2. Wat heeft Durkheim dat Tarde en Worms misten? ................................................... 64
4.3. Geschiedenis van Durkheim ................................................................................... 66
4.4. De la division du travail social ................................................................................. 74
4.5. Durkheims organicisme ......................................................................................... 82
4.6. Anomie .................................................................................................................. 83
2
, 4.7. Les règles de la méthode sociologique ................................................................... 85
4.8. Le suïcide .............................................................................................................. 89
4.9. Les formes élémentaires de la vie religieuse ........................................................... 92
5. Max Weber: het tragisch verstehen ................................................................................. 97
5.1. Familie anekdotiek ................................................................................................. 98
5.2. Wetenschap als beroep ....................................................................................... 100
5.3. Kritiek op ‘objectiviteit’ - nomothetisch versus ideografisch (Heinrich Rickert) ....... 103
5.4. Weber en het ideaaltype – een lastige kwestie ....................................................... 112
5.5. Sociologie als wetenschap van sociaal handelen .................................................. 120
5.6. Weber en de modernisering .................................................................................. 125
6. George Herbert MEAD .................................................................................................. 134
6.1. Inleiding............................................................................................................... 134
6.2. Korte situering ..................................................................................................... 136
6.3. Mead en het probleem van ‘het nieuwe’ → de idee van evolutie ............................. 140
6.4. Socialiteit als het nieuwe ...................................................................................... 142
6.5. Mind, Self & Society ............................................................................................. 145
6.6. Mind, self & society .............................................................................................. 150
6.7. Mind, self & society.............................................................................................. 155
6.8. Mind, Self & Society ............................................................................................. 157
3
, 1. Inleiding
1.1. Wat is een theorie?
1.1.1. Theorie en model
Theorie: algemene verklaring van een welomschreven verzameling feiten of
gebeurtenissen, zo mogelijk bevestigd door consistente dataverzameling of
experimenten
o Maakt iets aanschouwelijk zodat je het kunt vatten
o Theorie kan je gaan testen
o Moet verworpen proberen worden, proberen falsifiëren; dan pas echte theorie
➔ Bv ‘Morgen gaat het regenen’ is geen theorie, want gaat maar op 1 feit
➔ Verschillende types verklaringen:
• 1. Causale verklaring: oorzakelijk verband
• 2. Functionele verklaring: hier theorie
o Etymologisch gezien:
Model: Visuele, verbale of wiskundige representatie van een wetenschappelijk idee of
theorie
o Een goed model moet niet ingewikkeld zijn, maar verhelderend
o Voorbeelden:
Hegels dialectisch model van de geschiedenis
➔ these: groep mensen zeggen iets
➔ antithese: andere groep die helemaal iets anders denkt
➔ synthese: combinatie van beide
➔ synthese wordt de nieuwe these, er komt weer een antithese,…
1.1.2. Theorie en paradigma
Paradigma betekent letterlijk ‘voorbeeld’ → basisvoorbeeld
o 1 voorbeeld dat de deur opent naar zeer vele andere dingen
o Voorbeeld: vervoegingen van werkwoorden
➔ Bv: als je aimer kan vervoegen kan je de rest ook vervoegen
➔ Bv: vermenigvuldigen (als je de basis kent, kan je al de rest)
4
