Samenvatting beste sv

Contextbegeleiding


DEEL 1: THEORETISCHE ACHTERGRONDEN

HOOFDSTUK 4: DE CONTEXTUELE THEORIE

4.1. Inleiding
 Nagy en zijn ‘contextuele hulpverlening’
- Problemen bekijken vanuit interactioneel verband (binnen gezinnen en
ruimere familiale context)
- Baseerde zich op 4 bronnen:
1. Het psychoanalytisch denken
2. Filosofie van Martin Buber  verbondenheid centraal, mens wordt mens
als hij in interactie treed met de ander
3. Onderzoek naar therapie met psychotici
4. Systeemdenken
- Intergenerationeel denken:
o Context vd intermenselijke relaties  verhoudingen, onderlinge
verbondenheid,... van relaties over generaties heen
- Ieder mens heeft familiaal netwerk
o Iedereen verbonden vanuit dynamische balans van geven en ontvangen
o Banden hebben sterke kracht van verbondenheid  indien slechte
relatie tss ouder en kind = impact op ontwikkeling van de betrokkenen
- Bekijkt intergenerationele relaties vanuit 4 dimensies:

4.2. De vier dimensies
RELATIONELE ETHIEK
Aandacht voor zowel de individuele als de relationele werkelijkheid.
Dit bekeken vanuit 4 dimensies

Dimensie 1: - Betrekking op iemands feiten: wat heeft die
De dimensie van de meegemaakt, hoe zit die hier, hou oud is die,...
feiten - Meestal in intake fase met client: feiten op rijtje zetten
- Dus: de factoren die het bestaan van een persoon
beïnvloeden (gezinssamenstelling, handicap, ziekte,...)
- Invloed op zowel ouders als kinderen over generaties
heen
- weergeven in genogram*
2: de dimensie vd - hoe hebben de mensen de feiten beleefd: hoe zit het nu,
psychologie zitten ze er nog mee, hebben ze het al verwerkt,...
- behoeften en emoties
- het innerlijke van een individu

3: de dimensie van - hoe verhouden de mensen zich tegenover elkaar?
de interacties - Wat speelt er zich af tussen mensen (gedrag en
waarneembaar)
- Communicatie, transacties
- Communicatie- en systeemtheorie
- Rolpatronen, regels, machtsstructuren,...
4: de dimensie van - Deze dimensie maakt de contextuele hulpverlening


1
Contextbegeleiding

, de relationele ethiek uniek.
- We focussen vanaf nu op deze 4 de dimensie
- In iedere relatie is er balans van betrouwbaarheid en
wederkerige rechten en plichten
- Mensen zijn aanspreekbaar voor de belangen vd ander
- Men is niet enkel gericht op bevrediging van eigen
behoeften
- Balans tss geven in relaties tov wat ze verdienen of van
de ander ontvangen
- Wat is de invloed vd voorafgaande generaties op een
mens
- Loyaliteit

 is overkoepeling vd andere dimensies

*Genogram = soort stamboom, schematisch overzicht, opgebouwd uit symbolen en
herkenbare tekens zodat je een visueel overzicht krijgt over iemand totale context

4.3. Enkele contextuele begrippen
4.3.1. Loyaliteit
 Vertrouwen, respect, hechting
 Bovenstaande geschonden = niet meer loyaal
 Basis van wederkerige rechten en investeringen (investeren in een relatie =
betrouwbare relatie)
 Verbondenheid tussen mensen
 Opgebouwd door verworven diensten en verantwoordelijkheden
 Geen gevoel maar een zijnsgegeven
 Over generaties heen
 Vormen:
Existentiële  Tussen (natuurlijke) ouders en kind
loyaliteit  Meest fundamentele vorm
 Niet weg te denken
 Ontstaan door krijgen van leven, is er gewoon en altijd (maakt niet
uit welke gevoelens je hebt tegenover die persoon  bv. kind wilt
vader nooit meer zien, maar daardoor zijn er kwetsuren, en die
kwetsuren pak je voor altijd mee)
 Kan niet verbroken worden, wel ontkent worden
 Is niet zonder gevolgen voor ontwikkeling vh individu
 Heeft impact op leven & ontwikkeling v kind
 Iedereen moet existentieel loyaal zijn
 Voortdurend aanwezig in dagelijks leven
 We moeten eruit kiezen (bv. lief wil je verassen op dag van de
verjaardag van je mama  wat kies je?)
 In goede gezinnen mag er vanalles gebeuren, de goede
loyaliteit en bang blijft fundamenteel
 Minder stevige gezinnen  band gaat wankelen
 Is een zijns-loyaliteit = kind dankt zijn existentie aan zijn ouders en
elk kind heeft recht op liefde, aandacht en verzorging vd
natuurlijke ouders

Verworven  Opgebouwd door mensen die u gepaste zorg, liefde en aandacht
loyaliteit geven
 Hoe sterker band van vertrouwen, hoe sterker loyaliteit
 Kinderen die opgroeien bij hun natuurlijke ouders hebben zowel

2
Contextbegeleiding

, existentiële als verworven loyaliteit opgebouwd
 Hoe betrouwbaarder en zorgzamer je bent met je cliënten, hoe
sneller de verworven loyaliteit er zal zijn

Verticale  Tussen grootouders-, ouders en kinderen
loyaliteit  Asymmetrische relatie: kinderen hebben het recht meer te
ontvangen dan ze geven
 Ouder dient meer verantwoordelijkheid op te nemen voor het kind
dan andersom
 Kan niet verbroken worden

Horizontale  Ontstaat door relaties die gekozen worden (vrienden, collega’s,
loyaliteit partners)
 Sprake van verantwoordelijkheid/rechtvaardigheid/wederkerige
zorg
 is symmetrisch: beide partijen investeren evenveel
 Kan verbroken worden, maar kan ook terug op gang gebracht
worden

Diagonale  Tussen broers en zussen
loyaliteit:  is een horizontale relatie maar owv het onverbreekbare karakter
en het belang van geven en ontvangen valt deze zowel binnen de
vertikale als de horizontale, vandaar de diagonale loyaliteit
o kind niet makkelijk)


Loyaliteitsconflicten:
 wanneer kind moet kiezen tussen existentiele en verworven loyaliteit of hun
verticale en hun horizontale loyaliteit
 kan ook tussen 2 verticale of 2 horizontale loyaliteiten

 bv. mama krijgt uitnodiging om met vrienden te gaan eten = HORIZONT LOY
 Maar mama wil ook een avondje bij haar kinderen zijn = VERTICALE LOY

 blijven vastzitten in een loyaliteitsconflict = risico op ontstaan van onzichtbare en
gespleten loyaliteit
 Gespleten loyaliteit
o Kind wordt gedwongen te kiezen voor ene ouder, tegen de andere
(maar kan niet in praktijk)
o Kind zal ouders proberen opnieuw te verbinden door te bemiddelen of
aandacht af te leiden
o Kind voelt zich verscheurd: stort in afgrond tussen beide
o Kind zal om te kunnen overleven kiezen voor te loyaliteit tav 1 ouder
o Kind moet openlijk loyaal kunnen blijven tav beide ouders
o Is onmogelijke keuze: van nature existentieel loyaal voor beide ouders
o Gevolg: intrapsychische problemen, effecten op andere relaties,...
o Kind heeft 2 mogelijkheden:
1. Krampachtig vasthouden aan beide kanten, uiteindelijk in de
scheur ‘vallen’.  zijn de kinderen die zich opofferen om hun
ouders te verbinden dmv zelfmoord, automutulatie,...
2. Kind redt zichzelf door op 1 helft te springen en te kiezen voor 1
ouder



3
Contextbegeleiding

, o Taak voor hulpverlener: meerzijdig partijdig blijven, psycho educatie
geven, splitsing duiden tussen relatie ouderniveau en partnerniveau

 Onzichtbare loyaliteit
o Niet openlijk loyaal kunnen zijn
o Loyaliteit gaat ondergronds
o Brengt onvrijheid met zich mee
o Werkt door op andere relaties op een destructieve manier
o Bv. kind heeft gevoel verraad te plegen aan eigen papa als hij het goed
heeft met plus papa, gedraagt zich daarom vervelend tav pluspapa
o Men moet dus zoeken naar een evenwicht waarbij hij openlijk loyaal kan
zijn aan alle partijen

4.3.2. De balans van geven en ontvangen
• Geven = zorg en aandacht hebben, verantwoordelijkheid opnemen, rekening
houden met de belangen en de positie van de ander
Ø opbouwen van gerechtigde aanspraak of verdienste
• Ontvangen = zien wat de ander gegeven heeft en dit ontvangen, erkenning en
waardering geven, het gegevene echt aannemen
• Gerechtigde aanspraak of verdienste = door zorg te geven aan anderen
verdienen we ook recht op zorg van die andere voor ons
Ø De gever bouwt hierdoor constructief gerechtigde aanspraak op. (= de
verwachting dat de ontvanger ook zal geven of aanspraak op de vrijheid
dat de gever zich kan ontplooien zoals hij wil)
Ø Belangrijk om als HV kinderen te laten geven aan de ouders
• De Balans in evenwicht = een betrouwbare relatie= rekening houden met
belangen en rechten van alle betrokkenen.
• Als je telkens te veel moet geven en niets terugkrijgt, is de balans in
onevenwicht

De balans in beweging
• Relatie tss ouders is assymetrisch
• Ouder geeft meer aan kind dan kind kan teruggeven
• Nagy zegt: ‘kind lost zijn schuld in door zorg te dragen voor zijn kk in de
volgende generatie’
• In moeilijke situaties  ouder niet in staat gepast te geven. Belang van HV: oog
hebben voor het in beweging brengen van deze balans
• Kind heeft recht om ook aan ouders te geven (bestaansrecht)
• Kind dat niet gezien wordt in wat het geeft houdt daar een gevoel van onrecht
aan over
• Gezien en erkend worden = vertrouwen in zichzelf en naar ander toe,
zelfvalidatie en komt tot zelfafbakening (grenzen kunnen aangeven)
• Kunnen geven en ontvangen maakt mensen vrij in hun relaties

Balans van geven en ontvangen NIET in evenwicht:
4.3.3. Onrecht, destructief recht en roulerende rekening
Verdelend en vergeldend onrecht en destructief recht
o Vergeldend onrecht = het onrecht dat mensen elkaar aandoen, door
ongepaste zorg aan elkaar te geven
 bv. papa heeft alcoholprobleem, er ontstaat fysiek geweld)
 Omdat ze zelf in problemen zitten, niet omdat ze het zelf persé willen
o Verdelend onrecht: onrecht wat het leven en het lot ons aandoen
 bv. geboren worden in oorlogsgebied/natuurrampen/...


4
Contextbegeleiding