Nederlands 2
1. Inleiding
2. Taalverwerving bij twee- en meertalige kleuters
2.1 De noodzaak van inzicht in meertaligheid voor kleuteronderwijzers
In het Vlaamse basisonderwijs heeft gemiddeld 1 op 4 kinderen een andere thuistaal dan het
Nederlands. In Brussel spreekt 57,5% van de kinderen thuis geen Nederlands. Maar ook als alle
kinderen in de klas Nederlands opgevoed zijn, zijn er grote verschillen in taalvaardigheid. 1 kind op 6
in Vlaanderen is ook kansarm; deze kinderen hebben een lagere aanvangstaalvaardigheid.
Daarom is het belangrijk om te weten hoe je taalzwakke kleuters kunt ondersteunen en hun
taalontwikkeling stimuleren.
2.2 Hoe meertalig ben jij?
Elk individu ontwikkelt gedurende zijn leven een persoonlijk taalrepertoire (talen, dialect, lichaamstaal,
gebarentaal, …). Bovendien, is je taalverwervingsproces nooit volledig afgerond; je blijft steeds nieuwe
woorden bijleren, zelfs op 80-jarige leeftijd.
Alle talen zijn in principe gelijkwaardig. Maar sommige talen hebben een hogere status dan andere. In
Vlaanderen wordt de kennis van het Frans of het Engels hoger aangeschreven dan het Marokkaans of
het Turks. Als KO moeten we de kinderen bijbrengen dat alle talen evenwaardig zijn.
2.3 Wat is normaal of niet normaal?
Beoordeel de volgende stellingen en geef aan of deze verschijnselen ‘normaal’ of ‘niet normaal’ zijn.
• “Yana is opgevoed in het Frans. Is het normaal dat ze na twee volledige jaren in de kleuterklas nog
steeds een accent heeft in het Nederlands?”
NORMAAL/NIET NORMAAL
• “Liliana is opgevoed in het Russisch en ze kwam voor het eerst in contact met Nederlands toen ze
naar het kleuteronderwijs ging in Vlaanderen. Ze startte net zoals haar leeftijdsgenoten in de
peuterklas, en ging daarna naar de kleuterklas. Is het normaal dat ze traag nieuwe woorden leert?”
NORMAAL/NIET NORMAAL
• “Amir spreekt Frans met zijn vader en Marokkaans-Arabisch met zijn moeder. Hij kwam samen met
zijn ouders in België wonen op de leeftijd van vier jaar. Hij start meteen met het Vlaamse
kleuteronderwijs. Is het normaal dat Amir na zes maanden in de tweede kleuterklas nog steeds
weigert om Nederlands te spreken?”
NORMAAL/NIET NORMAAL
1
,• “Kerem is een jongen van Turkse afkomst. Hij spreekt thuis Turks met zowel zijn moeder als zijn
vader. Met zijn tantes, nonkels, nichtjes en neven spreekt hij ook Turks. Hij ziet deze vooral in het
weekend of in vakanties. Hij is verhuisd van Turkije naar België op tweejarige leeftijd en start in de
eerste kleuterklas. Is het normaal dat de thuistaal van Kerem (het Turks) achteruit gaat na enkele
maanden in het kleuteronderwijs?”
NORMAAL/NIET NORMAAL
• “Lena is opgegroeid in Malmedy (Oost-België). Ze spreekt Duits met haar beide ouders. Op
vierjarige leeftijd verhuist ze naar Aalst en komt terecht in een Nederlandstalige kleuterklas. Is het
normaal dat Lena na een jaar in het Nederlandstalige kleuteronderwijs vaak Nederlands en Duits
met elkaar vermengt?”
NORMAAL/NIET NORMAAL
2.4 De taalverwerving van meertalige kinderen
2.4.1 Definitie meertaligheid
Meertalig zijn = de competentie hebben om meer dan één taal te begrijpen en te produceren (kan op
verschillende niveaus, niet alle talen moeten even sterk verworven zijn), of van meerdere talen
regelmatig gebruik maken.
2.4.2 Simultane en successieve taalverwerving
Taalverwerving kan volgens twee processen verlopen:
➢ Simultane taalverwerving
• Vanaf de geboorte leren kinderen meerdere talen en komen systematisch met deze talen in
contact
• De kinderen ontwikkelen voor elke taal een apart taalsysteem
• De simultane taalverwerving volgt in grote lijnen de 4 fasen van het verwerven van de
moedertaal:
Voortalige fase Vroegtalige fase Differentiatiefase Voltooiingsfase
0 – 1 jaar 1 – 2,5 jaar 2,5 – 5 jaar Na 5 jaar
Brabbelen Losse woorden en Korte woorden Langere zinnen
Eenvoudige woorden vaste uitdrukkingen samenvoegen
en zinnen begrijpen Begrip neemt toe
Neh, Prrr Koek! Kijk mama! Mama, mag ik een Mama, ik heb honger.
koek? Mag ik een koek eten?
➢ Successieve taalverwerving
• Kinderen leren vanaf de geboorte de basis van hun moedertaal, en pas later komen ze in
contact met de tweede taal (meestal school/opvang)
• Kinderen die minder dan 1 jaar ononderbroken in België verblijven = anderstalige
nieuwkomers. Kleuteronderwijs biedt veel mogelijkheden om taal al doende te ontdekken,
daarom komen anderstalige nieuwkomers jonger dan 6 jaar, meteen in het kleuteronderwijs
terecht, in een gewone klas. In het basisonderwijs komen ze ook in een gewone klas terecht
en krijgen gerichte ondersteuning. In het secundair onderwijs (minder mogelijkheden om al
doende te leren), krijgen ze eerst een taalbad Nederlands in aparte onthaalklassen (OKAN).
2
, • Bij het verwerven van de moedertaal doorlopen de kinderen de 4 fasen. Maar bij het
verwerven van de tweede taal, worden enkele stappen overgeslagen. De kinderen bouwen
verder op de gemeenschappelijke kenmerken van taal, er gebeurt een transfer:
Gebruik van de Stille periode Telegramstijl Alledaagse Schoolse
moedertaal vaardigheid vaardigheid
1ste taalcontact Na 2 maanden – Na 2 jaar Na 5-8 jaar of
1 jaar meer
Eigen moedertaal Actief kijken en Produceren van Woordenschat Communicatie op
in een luisteren en losse worden, neemt toe: abstracter,
anderstalige kennis opbouwen vaste langere zinnen schoolniveau
context inzetten Nog niet spreken uitdrukkingen en
korte zinnen
Plassen Waar is de Bvb taal van
Nee, ik wil niet speeltuin? wiskundige
Hoeveel kost een begrippen
brood?
2.4.3 Het belang van de moedertaal in de het taalverwervingsproces van tweetalige kinderen
Zit de moedertaal het leren van Nederlands in de weg? Nee (ijsbergmodel)! Tweetalige kinderen zullen
soms iets meer moeite hebben om op een woord te komen, omdat ze twee taalsystemen in hun hoofd
hebben; maar deze twee systemen zijn niet van elkaar gescheiden, ze overlappen elkaar gedeeltelijk.
Verschillende bergen
De twee ijsbergen = de twee talen waarmee het kind
opgroeit. Het kunnen ook 3 of meer ijsbergen zijn.
Hoge en lage toppen
Niet alle toppen zijn of blijven even hoog in het
leven, dat is afhankelijk van leren en gebruik.
Een centraal kennisreservoir
= common underlying proficiency
= Bij het aanleren van een tweede taal, bouw je
verder op de fundamenten van de eerste taal. Om
het centraal kennisreservoir op de beste manier te
vullen, moeten de ouders met hun kinderen de taal
spreken die zij het beste beheersen.
Het centraal kennisreservoir vormt de basis van
andere complexe cognitieve vaardigheden die via de
ene of de andere taal ontwikkeld kunnen worden.
Beide voeden hetzelfde centrale kennisreservoir.
Toelaten van de moedertaal in de klas = opstap om tot leren te komen.
3
1. Inleiding
2. Taalverwerving bij twee- en meertalige kleuters
2.1 De noodzaak van inzicht in meertaligheid voor kleuteronderwijzers
In het Vlaamse basisonderwijs heeft gemiddeld 1 op 4 kinderen een andere thuistaal dan het
Nederlands. In Brussel spreekt 57,5% van de kinderen thuis geen Nederlands. Maar ook als alle
kinderen in de klas Nederlands opgevoed zijn, zijn er grote verschillen in taalvaardigheid. 1 kind op 6
in Vlaanderen is ook kansarm; deze kinderen hebben een lagere aanvangstaalvaardigheid.
Daarom is het belangrijk om te weten hoe je taalzwakke kleuters kunt ondersteunen en hun
taalontwikkeling stimuleren.
2.2 Hoe meertalig ben jij?
Elk individu ontwikkelt gedurende zijn leven een persoonlijk taalrepertoire (talen, dialect, lichaamstaal,
gebarentaal, …). Bovendien, is je taalverwervingsproces nooit volledig afgerond; je blijft steeds nieuwe
woorden bijleren, zelfs op 80-jarige leeftijd.
Alle talen zijn in principe gelijkwaardig. Maar sommige talen hebben een hogere status dan andere. In
Vlaanderen wordt de kennis van het Frans of het Engels hoger aangeschreven dan het Marokkaans of
het Turks. Als KO moeten we de kinderen bijbrengen dat alle talen evenwaardig zijn.
2.3 Wat is normaal of niet normaal?
Beoordeel de volgende stellingen en geef aan of deze verschijnselen ‘normaal’ of ‘niet normaal’ zijn.
• “Yana is opgevoed in het Frans. Is het normaal dat ze na twee volledige jaren in de kleuterklas nog
steeds een accent heeft in het Nederlands?”
NORMAAL/NIET NORMAAL
• “Liliana is opgevoed in het Russisch en ze kwam voor het eerst in contact met Nederlands toen ze
naar het kleuteronderwijs ging in Vlaanderen. Ze startte net zoals haar leeftijdsgenoten in de
peuterklas, en ging daarna naar de kleuterklas. Is het normaal dat ze traag nieuwe woorden leert?”
NORMAAL/NIET NORMAAL
• “Amir spreekt Frans met zijn vader en Marokkaans-Arabisch met zijn moeder. Hij kwam samen met
zijn ouders in België wonen op de leeftijd van vier jaar. Hij start meteen met het Vlaamse
kleuteronderwijs. Is het normaal dat Amir na zes maanden in de tweede kleuterklas nog steeds
weigert om Nederlands te spreken?”
NORMAAL/NIET NORMAAL
1
,• “Kerem is een jongen van Turkse afkomst. Hij spreekt thuis Turks met zowel zijn moeder als zijn
vader. Met zijn tantes, nonkels, nichtjes en neven spreekt hij ook Turks. Hij ziet deze vooral in het
weekend of in vakanties. Hij is verhuisd van Turkije naar België op tweejarige leeftijd en start in de
eerste kleuterklas. Is het normaal dat de thuistaal van Kerem (het Turks) achteruit gaat na enkele
maanden in het kleuteronderwijs?”
NORMAAL/NIET NORMAAL
• “Lena is opgegroeid in Malmedy (Oost-België). Ze spreekt Duits met haar beide ouders. Op
vierjarige leeftijd verhuist ze naar Aalst en komt terecht in een Nederlandstalige kleuterklas. Is het
normaal dat Lena na een jaar in het Nederlandstalige kleuteronderwijs vaak Nederlands en Duits
met elkaar vermengt?”
NORMAAL/NIET NORMAAL
2.4 De taalverwerving van meertalige kinderen
2.4.1 Definitie meertaligheid
Meertalig zijn = de competentie hebben om meer dan één taal te begrijpen en te produceren (kan op
verschillende niveaus, niet alle talen moeten even sterk verworven zijn), of van meerdere talen
regelmatig gebruik maken.
2.4.2 Simultane en successieve taalverwerving
Taalverwerving kan volgens twee processen verlopen:
➢ Simultane taalverwerving
• Vanaf de geboorte leren kinderen meerdere talen en komen systematisch met deze talen in
contact
• De kinderen ontwikkelen voor elke taal een apart taalsysteem
• De simultane taalverwerving volgt in grote lijnen de 4 fasen van het verwerven van de
moedertaal:
Voortalige fase Vroegtalige fase Differentiatiefase Voltooiingsfase
0 – 1 jaar 1 – 2,5 jaar 2,5 – 5 jaar Na 5 jaar
Brabbelen Losse woorden en Korte woorden Langere zinnen
Eenvoudige woorden vaste uitdrukkingen samenvoegen
en zinnen begrijpen Begrip neemt toe
Neh, Prrr Koek! Kijk mama! Mama, mag ik een Mama, ik heb honger.
koek? Mag ik een koek eten?
➢ Successieve taalverwerving
• Kinderen leren vanaf de geboorte de basis van hun moedertaal, en pas later komen ze in
contact met de tweede taal (meestal school/opvang)
• Kinderen die minder dan 1 jaar ononderbroken in België verblijven = anderstalige
nieuwkomers. Kleuteronderwijs biedt veel mogelijkheden om taal al doende te ontdekken,
daarom komen anderstalige nieuwkomers jonger dan 6 jaar, meteen in het kleuteronderwijs
terecht, in een gewone klas. In het basisonderwijs komen ze ook in een gewone klas terecht
en krijgen gerichte ondersteuning. In het secundair onderwijs (minder mogelijkheden om al
doende te leren), krijgen ze eerst een taalbad Nederlands in aparte onthaalklassen (OKAN).
2
, • Bij het verwerven van de moedertaal doorlopen de kinderen de 4 fasen. Maar bij het
verwerven van de tweede taal, worden enkele stappen overgeslagen. De kinderen bouwen
verder op de gemeenschappelijke kenmerken van taal, er gebeurt een transfer:
Gebruik van de Stille periode Telegramstijl Alledaagse Schoolse
moedertaal vaardigheid vaardigheid
1ste taalcontact Na 2 maanden – Na 2 jaar Na 5-8 jaar of
1 jaar meer
Eigen moedertaal Actief kijken en Produceren van Woordenschat Communicatie op
in een luisteren en losse worden, neemt toe: abstracter,
anderstalige kennis opbouwen vaste langere zinnen schoolniveau
context inzetten Nog niet spreken uitdrukkingen en
korte zinnen
Plassen Waar is de Bvb taal van
Nee, ik wil niet speeltuin? wiskundige
Hoeveel kost een begrippen
brood?
2.4.3 Het belang van de moedertaal in de het taalverwervingsproces van tweetalige kinderen
Zit de moedertaal het leren van Nederlands in de weg? Nee (ijsbergmodel)! Tweetalige kinderen zullen
soms iets meer moeite hebben om op een woord te komen, omdat ze twee taalsystemen in hun hoofd
hebben; maar deze twee systemen zijn niet van elkaar gescheiden, ze overlappen elkaar gedeeltelijk.
Verschillende bergen
De twee ijsbergen = de twee talen waarmee het kind
opgroeit. Het kunnen ook 3 of meer ijsbergen zijn.
Hoge en lage toppen
Niet alle toppen zijn of blijven even hoog in het
leven, dat is afhankelijk van leren en gebruik.
Een centraal kennisreservoir
= common underlying proficiency
= Bij het aanleren van een tweede taal, bouw je
verder op de fundamenten van de eerste taal. Om
het centraal kennisreservoir op de beste manier te
vullen, moeten de ouders met hun kinderen de taal
spreken die zij het beste beheersen.
Het centraal kennisreservoir vormt de basis van
andere complexe cognitieve vaardigheden die via de
ene of de andere taal ontwikkeld kunnen worden.
Beide voeden hetzelfde centrale kennisreservoir.
Toelaten van de moedertaal in de klas = opstap om tot leren te komen.
3
