VOORTPLANTING
Mevr. Mosselmans
Deze samenvatting is gebaseerd op les- en cursusmateriaal
van Lynn Mosselmans.
, Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Anatomie v/d geslachtsorganen ....................................................... 5
1. Vrouwelijk dier ............................................................................................... 5
1.1. Geboortekanaal ...................................................................................... 5
1.2. Eierstok (ovarium) ................................................................................... 6
1.3. Eileider (salpinx – oviduct – fallopian tube) ................................................ 7
1.4. Baarmoeder (uterus) ............................................................................... 8
1.5. Baarmoederhals (cervix) .......................................................................... 9
1.6. Vagina (schede) .................................................................................... 11
1.7. Schaamspleet (vulva) ............................................................................ 12
1.8. Darmnaad (perineum) ........................................................................... 12
2. Mannelijke dieren......................................................................................... 13
2.1. Teelbal (testis) ...................................................................................... 13
2.2. Bijbal (epididymis)................................................................................. 16
2.3. Balzak (scrotum) ................................................................................... 16
2.4. Zaadleider (ductus deferens / vas deferens) ............................................ 17
2.5. Ampullae .............................................................................................. 18
2.6. Secundaire / accessoire geslachtsklieren ............................................... 18
2.7. Penis (copulatieorgaan) ......................................................................... 20
2.8. Voortplantingsstelsel bij de haan ............................................................ 23
Hoofdstuk 2: Gametogenese .............................................................................. 24
1. Algemeen .................................................................................................... 24
2. Oögenese .................................................................................................... 24
2.1. Vanaf puberteit ..................................................................................... 25
2.2. Na ovulatie ........................................................................................... 25
3. Spermatogenese.......................................................................................... 26
Hoofdstuk 3: Voortplantingsorganen en eiproductie bij de kip ............................. 27
1. Algemeen .................................................................................................... 27
2. Vorming v/h ei .............................................................................................. 27
Hoofdstuk 4: Geslachtsdifferentiatie .................................................................. 29
1. Genetische basis ......................................................................................... 29
1.1. Geslachtsverhouding ............................................................................ 29
1.2. Hormonale factoren tijdens ontwikkeling v/h geslachtsstelsel .................. 30
1
, 2. Geslachtskenmerken ................................................................................... 31
2.1. Primaire geslachtskenmerken ................................................................ 31
2.2. Secundaire geslachtskenmerken ........................................................... 31
2.3. Tertiaire geslachtskenmerken................................................................. 32
Hoofdstuk 5: Ovariële cyclus.............................................................................. 33
1. Algemeen .................................................................................................... 33
2. Verschillende fasen ...................................................................................... 35
2.1. Oestrus ................................................................................................ 35
2.2. Mono- vs. poly-oestrus dier.................................................................... 36
2.3. Menstruatie .......................................................................................... 37
3. Cyclus bij diersoorten................................................................................... 37
3.1. Merrie .................................................................................................. 37
3.2. Koe ...................................................................................................... 38
3.3. Zeug ..................................................................................................... 38
3.4. Schaap en geit ...................................................................................... 39
3.5. Vleeseters (hond en kat) ........................................................................ 39
3.6. Konijn ................................................................................................... 40
3.7. Vogels .................................................................................................. 40
Hoofdstuk 6: Voortplanting en hormonen ........................................................... 41
1. Ovariële hormonen ...................................................................................... 41
2. Testes hormonen (androgenen) ..................................................................... 42
3. Hypofysaire hormonen ................................................................................. 42
4. Placentahormonen ...................................................................................... 43
5. Bijnierschorshormonen ................................................................................ 44
6. Uterushormonen ......................................................................................... 44
Hoofdstuk 7: Paring en bevruchting .................................................................... 45
1. Bevruchting ................................................................................................. 45
2. Paring of coïtus ............................................................................................ 47
Hoofdstuk 8: Dracht en baring ............................................................................ 49
1. Algemeen .................................................................................................... 49
2. Organen ...................................................................................................... 49
2.1. Placenta ............................................................................................... 49
2.2. Vruchtvliezen ........................................................................................ 52
2
, 2.3. Vruchtwater .......................................................................................... 53
2.4. Navelstreng .......................................................................................... 53
3. Organogenese ............................................................................................. 54
3.1. Organogenese bij huisdieren: overzicht................................................... 54
3.2. Drachtigheidsdiagnose .......................................................................... 56
4. Normale partus............................................................................................ 57
4.1. Algemeen ............................................................................................. 57
4.2. Koe ...................................................................................................... 59
4.3. Varken .................................................................................................. 67
4.4. Paard ................................................................................................... 68
4.5. Schaap ................................................................................................. 71
4.6. Teef ...................................................................................................... 75
4.7. Kat ....................................................................................................... 78
Hoofdstuk 9: Lactatie ........................................................................................ 80
1. Anatomische opbouw van de uier ................................................................. 80
2. Groei en ontwikkeling v/d melkklieren ............................................................ 81
Hoofdstuk 10: De keizersnede ............................................................................ 83
1. Rund ........................................................................................................... 83
1.1. Dystocie / dystocia ................................................................................ 83
1.2. Voorbereiding door de DA ...................................................................... 84
1.3. Chirurgie .............................................................................................. 86
1.4. Nabehandeling ..................................................................................... 87
2. Varken ......................................................................................................... 87
3. Paard .......................................................................................................... 88
4. Herkauwers ................................................................................................. 90
5. Hond en kat ................................................................................................. 91
Hoofdstuk 11: Anticonceptie .............................................................................. 93
1. Inleiding ...................................................................................................... 93
2. Castratie bij vrouwelijk dier ........................................................................... 94
3. Castratie van mannelijke dieren .................................................................... 96
Hoofdstuk 12: Nieuwe voortplantingstechnieken ............................................... 100
1. Kunstmatige inseminatie .............................................................................100
1.1. Diersoortverschillen sperma .................................................................100
3
, 1.2. Diersoortverschillen techniek ...............................................................101
2. Embryo transplantatie .................................................................................103
3. OPU en IVF .................................................................................................105
4. ICSI / SUZI ..................................................................................................106
5. Klonen .......................................................................................................106
4
, Hoofdstuk 1: Anatomie v/d geslachtsorganen
1. Vrouwelijk dier
1.1. Geboortekanaal
= bekkenkanaal:
- Grootste doorsnede craniaal = stugge, gesloten en beenderige ring.
o Als een dier niet kan inzakken, wil dat zeggen dat hij er ook niet uit geraakt.
- Kleinste doorsnede caudaal = zitbeenboog, brede bekkenbanden, os sacrum
(of heiligbeen) en staartwervels.
o Als het er niet doorgeraakt => terugduwen.
- Problemen: vaak bij runderen, varkens,…
o Katten en honden hebben een vrij groot geboortekanaal.
o Hoe rechter het bekken (paard), hoe makkelijker.
o Veulen: is het breedst in verticale richting, als de voorkant erdoor is past
de achterkant ook.
o Kalf: breedst in de breedte, deze blijven dus vaak vastzitten met hun kont.
Organen:
- Ovaria:
o Eierstokken.
o Links en rechts.
- Gangensysteem:
o Eileider.
▪ = Oviduct.
▪ = Salpinx.
▪ = Tuba Fallopii.
o Baarmoeder (uterus): steriel.
o Baarmoederhals (cervix): kraakbeenringen met vrij nauwe afsluiting.
o Schede (vagina): niet steriel.
o Schaamspleet (vulva).
Opgehangen aan scheil (mesovarium).
Mevr. Mosselmans
Deze samenvatting is gebaseerd op les- en cursusmateriaal
van Lynn Mosselmans.
, Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Anatomie v/d geslachtsorganen ....................................................... 5
1. Vrouwelijk dier ............................................................................................... 5
1.1. Geboortekanaal ...................................................................................... 5
1.2. Eierstok (ovarium) ................................................................................... 6
1.3. Eileider (salpinx – oviduct – fallopian tube) ................................................ 7
1.4. Baarmoeder (uterus) ............................................................................... 8
1.5. Baarmoederhals (cervix) .......................................................................... 9
1.6. Vagina (schede) .................................................................................... 11
1.7. Schaamspleet (vulva) ............................................................................ 12
1.8. Darmnaad (perineum) ........................................................................... 12
2. Mannelijke dieren......................................................................................... 13
2.1. Teelbal (testis) ...................................................................................... 13
2.2. Bijbal (epididymis)................................................................................. 16
2.3. Balzak (scrotum) ................................................................................... 16
2.4. Zaadleider (ductus deferens / vas deferens) ............................................ 17
2.5. Ampullae .............................................................................................. 18
2.6. Secundaire / accessoire geslachtsklieren ............................................... 18
2.7. Penis (copulatieorgaan) ......................................................................... 20
2.8. Voortplantingsstelsel bij de haan ............................................................ 23
Hoofdstuk 2: Gametogenese .............................................................................. 24
1. Algemeen .................................................................................................... 24
2. Oögenese .................................................................................................... 24
2.1. Vanaf puberteit ..................................................................................... 25
2.2. Na ovulatie ........................................................................................... 25
3. Spermatogenese.......................................................................................... 26
Hoofdstuk 3: Voortplantingsorganen en eiproductie bij de kip ............................. 27
1. Algemeen .................................................................................................... 27
2. Vorming v/h ei .............................................................................................. 27
Hoofdstuk 4: Geslachtsdifferentiatie .................................................................. 29
1. Genetische basis ......................................................................................... 29
1.1. Geslachtsverhouding ............................................................................ 29
1.2. Hormonale factoren tijdens ontwikkeling v/h geslachtsstelsel .................. 30
1
, 2. Geslachtskenmerken ................................................................................... 31
2.1. Primaire geslachtskenmerken ................................................................ 31
2.2. Secundaire geslachtskenmerken ........................................................... 31
2.3. Tertiaire geslachtskenmerken................................................................. 32
Hoofdstuk 5: Ovariële cyclus.............................................................................. 33
1. Algemeen .................................................................................................... 33
2. Verschillende fasen ...................................................................................... 35
2.1. Oestrus ................................................................................................ 35
2.2. Mono- vs. poly-oestrus dier.................................................................... 36
2.3. Menstruatie .......................................................................................... 37
3. Cyclus bij diersoorten................................................................................... 37
3.1. Merrie .................................................................................................. 37
3.2. Koe ...................................................................................................... 38
3.3. Zeug ..................................................................................................... 38
3.4. Schaap en geit ...................................................................................... 39
3.5. Vleeseters (hond en kat) ........................................................................ 39
3.6. Konijn ................................................................................................... 40
3.7. Vogels .................................................................................................. 40
Hoofdstuk 6: Voortplanting en hormonen ........................................................... 41
1. Ovariële hormonen ...................................................................................... 41
2. Testes hormonen (androgenen) ..................................................................... 42
3. Hypofysaire hormonen ................................................................................. 42
4. Placentahormonen ...................................................................................... 43
5. Bijnierschorshormonen ................................................................................ 44
6. Uterushormonen ......................................................................................... 44
Hoofdstuk 7: Paring en bevruchting .................................................................... 45
1. Bevruchting ................................................................................................. 45
2. Paring of coïtus ............................................................................................ 47
Hoofdstuk 8: Dracht en baring ............................................................................ 49
1. Algemeen .................................................................................................... 49
2. Organen ...................................................................................................... 49
2.1. Placenta ............................................................................................... 49
2.2. Vruchtvliezen ........................................................................................ 52
2
, 2.3. Vruchtwater .......................................................................................... 53
2.4. Navelstreng .......................................................................................... 53
3. Organogenese ............................................................................................. 54
3.1. Organogenese bij huisdieren: overzicht................................................... 54
3.2. Drachtigheidsdiagnose .......................................................................... 56
4. Normale partus............................................................................................ 57
4.1. Algemeen ............................................................................................. 57
4.2. Koe ...................................................................................................... 59
4.3. Varken .................................................................................................. 67
4.4. Paard ................................................................................................... 68
4.5. Schaap ................................................................................................. 71
4.6. Teef ...................................................................................................... 75
4.7. Kat ....................................................................................................... 78
Hoofdstuk 9: Lactatie ........................................................................................ 80
1. Anatomische opbouw van de uier ................................................................. 80
2. Groei en ontwikkeling v/d melkklieren ............................................................ 81
Hoofdstuk 10: De keizersnede ............................................................................ 83
1. Rund ........................................................................................................... 83
1.1. Dystocie / dystocia ................................................................................ 83
1.2. Voorbereiding door de DA ...................................................................... 84
1.3. Chirurgie .............................................................................................. 86
1.4. Nabehandeling ..................................................................................... 87
2. Varken ......................................................................................................... 87
3. Paard .......................................................................................................... 88
4. Herkauwers ................................................................................................. 90
5. Hond en kat ................................................................................................. 91
Hoofdstuk 11: Anticonceptie .............................................................................. 93
1. Inleiding ...................................................................................................... 93
2. Castratie bij vrouwelijk dier ........................................................................... 94
3. Castratie van mannelijke dieren .................................................................... 96
Hoofdstuk 12: Nieuwe voortplantingstechnieken ............................................... 100
1. Kunstmatige inseminatie .............................................................................100
1.1. Diersoortverschillen sperma .................................................................100
3
, 1.2. Diersoortverschillen techniek ...............................................................101
2. Embryo transplantatie .................................................................................103
3. OPU en IVF .................................................................................................105
4. ICSI / SUZI ..................................................................................................106
5. Klonen .......................................................................................................106
4
, Hoofdstuk 1: Anatomie v/d geslachtsorganen
1. Vrouwelijk dier
1.1. Geboortekanaal
= bekkenkanaal:
- Grootste doorsnede craniaal = stugge, gesloten en beenderige ring.
o Als een dier niet kan inzakken, wil dat zeggen dat hij er ook niet uit geraakt.
- Kleinste doorsnede caudaal = zitbeenboog, brede bekkenbanden, os sacrum
(of heiligbeen) en staartwervels.
o Als het er niet doorgeraakt => terugduwen.
- Problemen: vaak bij runderen, varkens,…
o Katten en honden hebben een vrij groot geboortekanaal.
o Hoe rechter het bekken (paard), hoe makkelijker.
o Veulen: is het breedst in verticale richting, als de voorkant erdoor is past
de achterkant ook.
o Kalf: breedst in de breedte, deze blijven dus vaak vastzitten met hun kont.
Organen:
- Ovaria:
o Eierstokken.
o Links en rechts.
- Gangensysteem:
o Eileider.
▪ = Oviduct.
▪ = Salpinx.
▪ = Tuba Fallopii.
o Baarmoeder (uterus): steriel.
o Baarmoederhals (cervix): kraakbeenringen met vrij nauwe afsluiting.
o Schede (vagina): niet steriel.
o Schaamspleet (vulva).
Opgehangen aan scheil (mesovarium).
