M.b.t. hoofdstuk 1: over pedagogiek....................................................................................... 3
1.1 Pedagogiek als handelingswetenschap ........................................................................................ 3
1.2 Pedagogische kijk op ouders en beelddragers ............................................................................... 4
1.3 Historisch bewustzijn .................................................................................................................. 4
1.4 Toepassing in de praktijk ............................................................................................................. 5
1.5 Reflectie op de normatieve dimensie van pedagogiek.................................................................... 5
M.b.t. hoofdstuk 2: over opvoeden .........................................................................................6
2.1 Inleiding ..................................................................................................................................... 6
2.2 1e perspectief: biologisch-antropologisch ...................................................................................... 6
2.3 2e perspectief: cultureel ............................................................................................................... 7
2.4 3e.1 perspectief: filosofisch over taal => taalfilosofie ..................................................................... 7
2.5 3e.2 perspectief: filosofisch over bewustzijn => femenologie .......................................................... 8
2.6 4e perspectief: pedagogisch ......................................................................................................... 9
2.7 5e perspectief: maatschappelijk ................................................................................................... 9
M.b.t. hoofdstuk 3: over ouderschap ..................................................................................... 11
3.1 Benaderingen van ouderschap....................................................................................................11
3.2 Ouderschap als existentiële positie .............................................................................................11
3.3 Ouderschapstheorie Alice van der Pas........................................................................................ 12
3.4 Modellen op rechten en plichten van ouderschap.........................................................................13
3.5 Ouderschap als normatieve praktijk ........................................................................................... 14
3.6 Overige doelen uit de cursus: ..................................................................................................... 14
M.b.t. hoofdstuk 4: over opvoedingsstijlen ............................................................................ 15
4.1 Contextueel model .................................................................................................................... 15
4.2 Controle en responsiviteit .......................................................................................................... 15
4.3 De 4 opvoedingsstijlen .............................................................................................................. 16
4.4 Culturele bepaaldheid ............................................................................................................... 16
4.5 Overige doelen uit de cursus ...................................................................................................... 16
Over de omgeving ............................................................................................................... 17
5.1 Belang van de opvoedingsomgeving ........................................................................................... 17
5.2 Procesmodel van Belsky ............................................................................................................. 17
5.3 Ecologisch model van Bronfenbrenner ....................................................................................... 18
5.4 Balansmodel van Bakker ........................................................................................................... 18
5.5 Overige doelen uit de cursus: ..................................................................................................... 19
2
, M.b.t. hoofdstuk 1: over pedagogiek
1.1 Pedagogiek als handelingswetenschap
Doelen uit de cursus:
- Uitleggen wat pedagogiek is als handelingswetenschap en toelichten hoe dit verschilt van
andere wetenschappen.
Pedagogiek is een handelingsgerichte wetenschap. Dat betekent dat we in de pedagogiek zaken
niet louter bestuderen om kennis te vergaren, maar steeds met het oog op de praktische toepassing
van eventuele nieuwe inzichten. We onderzoeken zaken, om te weten te komen, hoe er gehandeld
dient te worden. Pedagogiek wil normatief richting geven aan aan het handelen van opvoeders in
concrete situaties. Verder is er bij een exacte wetenschap, als fysica of chemie, steeds 1 juiste
oplossing. Het is eigen aan pedagogiek dat er vaak niet 1 antwoord is, dat overal en altijd klopt.
1.1.1 Onderdelen van pedagogiek
1.1.2 Correct woordgebruik
Doelen uit de cursus:
- Het onderscheid maken tussen ‘pedagogiek’ en ‘pedagogie’, en correct gebruiken in
verschillende contexten.
- Het verschil verwoorden tussen ‘opvoeding’ (als situatie) en ‘opvoeden’ (als handeling), en
dit illustreren met concrete voorbeelden.
- De betekenis van het woord ‘pedagogisch’ duiden, zowel in dagelijks taalgebruik als in
professionele context.
Pedagogiek = de wetenschappelijke studie van opvoeding ó Pedagogie = de dagelijkse praktijk van
het opvoeden, wordt vaak gebruikt met een bredere filosofische, of levensbeschouwelijke invulling.
Opvoeden = actieve, intentionele handelingen van opvoeders ó opvoeding = de bredere totaalsom
van de omstandigheden & context tijdens het opgroeien.
Langeveld, 1970: “Elk werk dat een kind het beeld helpt vinden of aangeeft dat hem meer in staat
stelt het leven van een mens te leven, is pedagogisch werk”. Een handeling is pedagogisch
3
, verantwoord wanneer deze bijdraagt aan de menswording van een kind. Dit betekent dat ze het
kind helpt zich te ontwikkelen tot een autonoom, sociaal en verantwoordelijk mens.
Pedagogisch verantwoord handelen is gericht op zorg voor het individu, betrouwbaarheid en het
voorleven van waarden.
1.2 Pedagogische kijk op ouders en beelddragers
Doelen uit de cursus:
- Verklaren waarom ouders worden gezien als (voor)beeld en (be)middelaars tussen het kind
en de wereld, en welke pedagogische implicaties dit heeft.
- Andere volwassenen (zoals leraren, begeleiders, familieleden) herkennen als
‘beelddragers’ die het kind verder helpen zich te oriënteren in de wereld.
Ouders leven voor wat een mensenleven is of kan zijn – tonen een levensloop, geen perfecte, maar
een mogelijke, aan het kind. We verduidelijken op deze manier het leven en een manier hoe het te
leven, maar wat onze kinderen hiermee doen ligt uiteindelijk bij hen.
Ouders worden hierin bijgestaan door andere vertegenwoordigers ‘beelddragers’ zoals de
kleuterjuf, leiding in de jeugdbeweging, sportcoach…ieder van hen brengt een ander beeld mee van
wat een mensenleven kan en mag zijn.
Ouders zijn hier de bemiddelaars tussen het kind en de wereld: ze leiden hun kind veelal naar deze
andere beelddragers toe, bvb door het in te schrijven in de jeugdbeweging. Nog verder beoordelen,
becommentariëren en interpreteren ouders constant het doen en laten van deze andere
vertegenwoordigers. Denk aan de gesprekken tijdens het avondeten, waarbij ouders hun idee
meegeven over wat hun kinderen die dag op school overkwam.
Ouders doen dit becommentariëren niet alleen voor beelddragers die rechtsreeks in contact staan
met hun kinderen, maar bijvoorbeeld ook voor tv-figuren of politici.
1.3 Historisch bewustzijn
Doelen uit de cursus:
- Uitleggen waarom historisch bewustzijn belangrijk is in de pedagogiek, bijvoorbeeld voor
het begrijpen van veranderende opvoedingsidealen en -motieven en maatschappelijke
verwachtingen (bijv. naar ouders toe).
Pedagogiek plaatst hedendaagse onderwerpen in historisch perspectief. Bijvoorbeeld de kwesties
over kinderopvang/thuis opvoeden van jonge kinderen, of angst voor nieuwe technologie, zijn veel
ouder dan we vaak denken.
Dat betekent dus dat we ook behoorlijk wat lessen uit het verleden kunnen trekken. Maar een
histroisch bewustzijn van pedagogiek is meer dan dat. Kinderen worden per definitie geboren in
een ‘oude’ wereld, een wereld die er al voor hen was, waar ze ook niet zelf voor gekozen hebben.
Opvoeding, zo stelt Hannah Arendt, is het spanningsveld tussen het behoud van de bestaande
wereld – en dus het beschermen ervan tegen het kind enerzijds; maar ook het beschermen van het
kind tegen de wereld anderzijds, het laten van ruimte voor vernieuwing gebracht door die kinderen.
4
1.1 Pedagogiek als handelingswetenschap ........................................................................................ 3
1.2 Pedagogische kijk op ouders en beelddragers ............................................................................... 4
1.3 Historisch bewustzijn .................................................................................................................. 4
1.4 Toepassing in de praktijk ............................................................................................................. 5
1.5 Reflectie op de normatieve dimensie van pedagogiek.................................................................... 5
M.b.t. hoofdstuk 2: over opvoeden .........................................................................................6
2.1 Inleiding ..................................................................................................................................... 6
2.2 1e perspectief: biologisch-antropologisch ...................................................................................... 6
2.3 2e perspectief: cultureel ............................................................................................................... 7
2.4 3e.1 perspectief: filosofisch over taal => taalfilosofie ..................................................................... 7
2.5 3e.2 perspectief: filosofisch over bewustzijn => femenologie .......................................................... 8
2.6 4e perspectief: pedagogisch ......................................................................................................... 9
2.7 5e perspectief: maatschappelijk ................................................................................................... 9
M.b.t. hoofdstuk 3: over ouderschap ..................................................................................... 11
3.1 Benaderingen van ouderschap....................................................................................................11
3.2 Ouderschap als existentiële positie .............................................................................................11
3.3 Ouderschapstheorie Alice van der Pas........................................................................................ 12
3.4 Modellen op rechten en plichten van ouderschap.........................................................................13
3.5 Ouderschap als normatieve praktijk ........................................................................................... 14
3.6 Overige doelen uit de cursus: ..................................................................................................... 14
M.b.t. hoofdstuk 4: over opvoedingsstijlen ............................................................................ 15
4.1 Contextueel model .................................................................................................................... 15
4.2 Controle en responsiviteit .......................................................................................................... 15
4.3 De 4 opvoedingsstijlen .............................................................................................................. 16
4.4 Culturele bepaaldheid ............................................................................................................... 16
4.5 Overige doelen uit de cursus ...................................................................................................... 16
Over de omgeving ............................................................................................................... 17
5.1 Belang van de opvoedingsomgeving ........................................................................................... 17
5.2 Procesmodel van Belsky ............................................................................................................. 17
5.3 Ecologisch model van Bronfenbrenner ....................................................................................... 18
5.4 Balansmodel van Bakker ........................................................................................................... 18
5.5 Overige doelen uit de cursus: ..................................................................................................... 19
2
, M.b.t. hoofdstuk 1: over pedagogiek
1.1 Pedagogiek als handelingswetenschap
Doelen uit de cursus:
- Uitleggen wat pedagogiek is als handelingswetenschap en toelichten hoe dit verschilt van
andere wetenschappen.
Pedagogiek is een handelingsgerichte wetenschap. Dat betekent dat we in de pedagogiek zaken
niet louter bestuderen om kennis te vergaren, maar steeds met het oog op de praktische toepassing
van eventuele nieuwe inzichten. We onderzoeken zaken, om te weten te komen, hoe er gehandeld
dient te worden. Pedagogiek wil normatief richting geven aan aan het handelen van opvoeders in
concrete situaties. Verder is er bij een exacte wetenschap, als fysica of chemie, steeds 1 juiste
oplossing. Het is eigen aan pedagogiek dat er vaak niet 1 antwoord is, dat overal en altijd klopt.
1.1.1 Onderdelen van pedagogiek
1.1.2 Correct woordgebruik
Doelen uit de cursus:
- Het onderscheid maken tussen ‘pedagogiek’ en ‘pedagogie’, en correct gebruiken in
verschillende contexten.
- Het verschil verwoorden tussen ‘opvoeding’ (als situatie) en ‘opvoeden’ (als handeling), en
dit illustreren met concrete voorbeelden.
- De betekenis van het woord ‘pedagogisch’ duiden, zowel in dagelijks taalgebruik als in
professionele context.
Pedagogiek = de wetenschappelijke studie van opvoeding ó Pedagogie = de dagelijkse praktijk van
het opvoeden, wordt vaak gebruikt met een bredere filosofische, of levensbeschouwelijke invulling.
Opvoeden = actieve, intentionele handelingen van opvoeders ó opvoeding = de bredere totaalsom
van de omstandigheden & context tijdens het opgroeien.
Langeveld, 1970: “Elk werk dat een kind het beeld helpt vinden of aangeeft dat hem meer in staat
stelt het leven van een mens te leven, is pedagogisch werk”. Een handeling is pedagogisch
3
, verantwoord wanneer deze bijdraagt aan de menswording van een kind. Dit betekent dat ze het
kind helpt zich te ontwikkelen tot een autonoom, sociaal en verantwoordelijk mens.
Pedagogisch verantwoord handelen is gericht op zorg voor het individu, betrouwbaarheid en het
voorleven van waarden.
1.2 Pedagogische kijk op ouders en beelddragers
Doelen uit de cursus:
- Verklaren waarom ouders worden gezien als (voor)beeld en (be)middelaars tussen het kind
en de wereld, en welke pedagogische implicaties dit heeft.
- Andere volwassenen (zoals leraren, begeleiders, familieleden) herkennen als
‘beelddragers’ die het kind verder helpen zich te oriënteren in de wereld.
Ouders leven voor wat een mensenleven is of kan zijn – tonen een levensloop, geen perfecte, maar
een mogelijke, aan het kind. We verduidelijken op deze manier het leven en een manier hoe het te
leven, maar wat onze kinderen hiermee doen ligt uiteindelijk bij hen.
Ouders worden hierin bijgestaan door andere vertegenwoordigers ‘beelddragers’ zoals de
kleuterjuf, leiding in de jeugdbeweging, sportcoach…ieder van hen brengt een ander beeld mee van
wat een mensenleven kan en mag zijn.
Ouders zijn hier de bemiddelaars tussen het kind en de wereld: ze leiden hun kind veelal naar deze
andere beelddragers toe, bvb door het in te schrijven in de jeugdbeweging. Nog verder beoordelen,
becommentariëren en interpreteren ouders constant het doen en laten van deze andere
vertegenwoordigers. Denk aan de gesprekken tijdens het avondeten, waarbij ouders hun idee
meegeven over wat hun kinderen die dag op school overkwam.
Ouders doen dit becommentariëren niet alleen voor beelddragers die rechtsreeks in contact staan
met hun kinderen, maar bijvoorbeeld ook voor tv-figuren of politici.
1.3 Historisch bewustzijn
Doelen uit de cursus:
- Uitleggen waarom historisch bewustzijn belangrijk is in de pedagogiek, bijvoorbeeld voor
het begrijpen van veranderende opvoedingsidealen en -motieven en maatschappelijke
verwachtingen (bijv. naar ouders toe).
Pedagogiek plaatst hedendaagse onderwerpen in historisch perspectief. Bijvoorbeeld de kwesties
over kinderopvang/thuis opvoeden van jonge kinderen, of angst voor nieuwe technologie, zijn veel
ouder dan we vaak denken.
Dat betekent dus dat we ook behoorlijk wat lessen uit het verleden kunnen trekken. Maar een
histroisch bewustzijn van pedagogiek is meer dan dat. Kinderen worden per definitie geboren in
een ‘oude’ wereld, een wereld die er al voor hen was, waar ze ook niet zelf voor gekozen hebben.
Opvoeding, zo stelt Hannah Arendt, is het spanningsveld tussen het behoud van de bestaande
wereld – en dus het beschermen ervan tegen het kind enerzijds; maar ook het beschermen van het
kind tegen de wereld anderzijds, het laten van ruimte voor vernieuwing gebracht door die kinderen.
4
