volledige samenvatting van H6 uit Socius gedragswetenschappen 3e jaar

6. Ontwikkeling van waarden en
normen
6.1 Morele ontwikkeling


 Reactie hangt af van morele ontwikkeling (hoe je kijkt naar goed & slecht gedrag)
 Morele ontwikkeling: verwijst naar de waarden & normen die een mens in de loop
van zijn leven verwerft

 Kohlberg
- Theorie over morele ontwikkeling
- A.d.h.v. morele dilemma’s
 keuze tussen 2 waarden die met elkaar in botsing komen

 ≠ antwoorden tussen jonge kinderen & adolescenten
 < 10j: zien meestal zwart-wit: kijken naar overtreding, mogelijke gevolgen
 14j: genuanceerder: kijken naar overtreding + waarom

Kohlberg:
 Stappen in morele ontwikkeling
 Stappen & niveaus in bepaalde volgorde doorlopen
 Verantwoording waarom iemand iets wel of niet doet is belangrijk
Kohlberg:
 Niveau 1: preconventionele moraliteit
- Fase 1: gedrag gericht op straf & gehoorzaamheid
- Fase 2: gedrag gericht op eigenbelang
 Niveau 2: conventionele moraliteit
- Fase 3: gedrag gericht op sociale verwachtingen
- Fase 4: gedrag gericht op autoriteit
 Niveau 3: postconventionele moraliteit
- Fase 5: gedrag gericht op sociale overeenstemming & mensenrechten
- Fase 6: gedrag gericht op universele ethische principes

Niveau 1: preconventionele moraliteit
 tot ong 10j
 rekening houden met gevolgen van gedrag
Fase 1: gedrag gericht op straf & gehoorzaamheid
- letten op negatieve gevolgen (= straf) van bepaald gedrag
 kans op straf  gehoorzaam
 geen straf  stout gedrag

, - bv: Heinz zou beter niet stelen, want de politie kan hem oppakken & naar de gevangenis sturen
Fase 2: gedrag gericht op eigenbelang
- interesse in positieve gevolgen van gedrag (= beloning)
 braaf gedrag: beloning volgt of voordelen aan verbonden
- bv: Heinz zou best stelen. Anders raakt hij zijn vrouw kwijt & zal hij eenzaam zijn

Niveau 2: Conventionele moraliteit
 rekening houden met wat andere mensen denken
 conventioneel: rekening houden met conventies: gebruikelijke manier van handelen,
met wat anderen van ons verlangen
Fase 3: gedag gericht op sociale verwachtingen
- tussen 10 &18j
- Gedrag waardoor we door anderen gewaardeerd & geliefd worden
- Kijken naar persoonlijke relatie
- Vb: Heinz zou beter stelen. Zijn vrouw zal hem nog liever zien en al zijn vrienden zullen trots op hem zijn of
Heinz zou beter niet stelen, zijn vrienden zullen hem dan laten vallen omdat hij een dief is

Fase 4: gedrag gericht op autoriteit
- Moreel gedrag van veel volwassenen
- Kijken naar samenleving  plicht doen voor samenleving
- Kijken naar regels & wetten om te bepalen wat mag & niet mag
- Vb: Heinz zou beter niet stelen, want stelen is wettelijk verboden. Het is wel begrijpelijk dat hij wil stelen,
maar het zou nogal worden als iedereen de regels zou overtreden

Niveau 3: Postconventionele moraliteit
 Sommige volwassenen  baseren hun oordeel op waarden (abstract denken)
Fase 5: gedrag gericht op sociale overeenstemming & mensenrechten

- Situatie beoordelen naargelang het goed is voor de andere mensen of niet
- Gedrag goed  voordelig voor meerderheid v/d mensen, regels moeten
aangepast worden als de meerderheid v/d mensen erachter staan
- Vb: Heinz breekt wel de wet door te stelen, mar in deze omstandigheden is dat gerechtvaardigd.
Eigenlijk zou de wet moeten worden gewijzigd, zodat de verkoper niet zo’n woekerwinst kan maken op
een geneesmiddel

Fase 6: Gedrag gericht op universele ethische principes
- Hoogste fase v/d morele ontwikkeling
- Gedrag gebaseerd op basis van universele ethische (=morele) principes, zoals
rechtvaardigheid & respect (waarden)n
- Wetten maar van toepassing als ze ethische principes eerbiedigen
- Vb: Heinz mag stelen, want respect voor het leven is een absolute waarde, die hoger staat dan het
respect van iemands eigendom. Meer nog, Heinz mag niet alleen stelen voor zijn eigen vrouw, hij zou het
voor elke persoon moeten doen die in levensgevaar is
Tieners fase 3
 Morele ontwikkeling invloed op gedrag
- Jongeren met delinquent gedrag  vaal lager niveau van moreel redeneren
(blijven steken in fase 1&2)