Inhoudsopgave
Wat is kwalitatief onderzoek? ................................................................................................................................... 4
1. Onderzoek Algemeen ...................................................................................................................................... 4
2. Kwalitatief onderzoek: Kennismaking ................................................................................................................... 4
2. illustratie kwalitatief onderzoek zie ook hb p13-15 ................................................................................................ 4
Young people about the Brexit….......................................................................................................................... 5
2. Kwalitatief onderzoek definiëren ...................................................................................................................... 6
Kwalitatief onderzoek is.. ..................................................................................................................................... 6
Denzin and Lincoln (2005) ................................................................................................................................... 6
Creswell (2013) ................................................................................................................................................... 8
De geschiedenissen van kwalitatief onderzoek in de sociale wetenschappen ....................................................... 8
Wertz, F. J. (2014). Qualitative inquiry in the history of psychology. Qualitative psychology, 1, 4-16. ................. 9
Het begin: KO zonder expliciete of erkende methodes ................................................................................... 10
Allport (1942): oproep tot expliciteren KO methodes ...................................................................................... 10
'40-'60: vertraagde ontwikkeling van KO methodologie................................................................................... 10
'60-'80: articuleren en vestigen wetenschappelijke methodes voor KO ........................................................... 10
Recente institutionalisering KO ...................................................................................................................... 10
4. eigenschappen van kwalitatief onderzoek: overzicht .......................................................................................... 10
Nadruk op inductieve benadering: data als vertrekpunt ...................................................................................... 10
Context is cruciaal (individu binnen sociaal-historische context) ......................................................................... 11
Mens als intentioneel en betekenisverlenend wezen (emic of ‘insider’ perspectief) ............................................. 12
Reflectie: de mogelijkheden van taal.................................................................................................................. 12
Taal als sleutel tot subjectieve wereld van mensen ............................................................................................ 13
Onderzoek in de leefwereld van participanten (naturalistisch) ............................................................................ 13
Nadruk op rijke beschrijving (thick description)................................................................................................... 14
Belang van de rol van de onderzoeker (reflexiviteit) ........................................................................................... 14
5. Kwantitatief en kwalitatief onderzoek ................................................................................................................. 15
Marecek: ........................................................................................................................................................... 17
VOORBEELD: ................................................................................................................................................... 17
Deel 1: achtergrond en conceptueel kader ............................................................................................................ 18
Waarom wetenschapsfilosofie? ............................................................................................................................. 18
Twee denkwijzen ................................................................................................................................................... 18
Bruner: Twee modaliteiten van denken-> opnieuw nt reduceerbaar tot mekaar .................................................. 19
Wetenschapsfilosofische paradigma’s ................................................................................................................... 20
Paradigma ............................................................................................................................................................ 20
Ontologie .............................................................................................................................................................. 20
Epistemologie ....................................................................................................................................................... 21
Grote paradigma’s................................................................................................................................................. 22
Positivisme............................................................................................................................................................ 22
Postpositivisme ..................................................................................................................................................... 23
(post-)positivisme en onderzoek ............................................................................................................................ 23
(sociaal-) constructivisme ...................................................................................................................................... 23
Kritische theorie .................................................................................................................................................... 24
Voorbeeld.............................................................................................................................................................. 25
voorbeeld “vaderschap”: ........................................................................................................................................ 25
(Post-)Positivisme ............................................................................................................................................. 25
Constructivisme................................................................................................................................................. 25
Kritische theorie ................................................................................................................................................ 25
Ponterotto (2005): Basisparadigma’s ..................................................................................................................... 26
1
,Filosofische grondslagen van kwalitatief onderzoek ............................................................................................... 26
hermeneutiek ........................................................................................................................................................ 26
Hermeneutische cirkel ........................................................................................................................................... 26
Verwerken leerstof ................................................................................................................................................ 27
DEEL 2: Het kwalitatieveonderzoeksproces .......................................................................................................... 27
Paradigma KWalitatief onderzoek: ......................................................................................................................... 28
“Onderzoekszandloper” ......................................................................................................................................... 28
Startpunt onderzoek .............................................................................................................................................. 28
1. Plaats Theorie / Literatuur in kwalitatief onderzoek......................................................................................... 28
Types theorie ........................................................................................................................................................ 29
2. middle-range theorieën .............................................................................................................................. 29
3. Publicaties-als-theorie................................................................................................................................ 29
............................................................................................................................................................................. 29
Theorie bouwen of testen: Inductie en deductie ..................................................................................................... 29
Plaats van een literatuurstudie............................................................................................................................... 30
Verplichte literatuur (zie UFora) ............................................................................................................................. 31
Voorbeeld 1 ........................................................................................................................................................... 31
Structuur artikel ..................................................................................................................................................... 31
Voorbeeld 2 ........................................................................................................................................................... 32
2. Een onderzoeksvraag formuleren .................................................................................................................. 32
Voorbeeld: Probleemstelling – Doel – vraag........................................................................................................... 33
Structuur kwalitatieve onderzoeksvraag ................................................................................................................. 33
basisElementen kwalitatieve onderzoeksvraag ...................................................................................................... 33
Aantal onderzoeksvragen ...................................................................................................................................... 33
voorbeeld .............................................................................................................................................................. 34
Eigenschappen onderzoeksvragen ........................................................................................................................ 34
Causaliteit in kwalitatieve onderzoeksvragen ......................................................................................................... 34
kwalitatieve onderzoeksvragen beoordelen ........................................................................................................... 35
Steekproeftrekken basiskenmerken ....................................................................................................................... 37
Analyse-eenheid en -niveaus ................................................................................................................................ 38
Steekproeftrekken basiskenmerken ....................................................................................................................... 38
Kort samengevat: steekproeven in KWO: .............................................................................................................. 39
Onderzoek en generalisatie ................................................................................................................................... 39
Drie modellen van generalisatie............................................................................................................................. 39
1. Statistische generalisatie ........................................................................................................................... 39
2. Analytische generalisatie ........................................................................................................................... 40
3. Transfereerbaarheid .................................................................................................................................. 41
Steekproeftrekken: technieken .............................................................................................................................. 41
Extreme of afwijkende case sampling ................................................................................................................ 42
Typische case sampling..................................................................................................................................... 42
Kritische case sampling ..................................................................................................................................... 42
Maximale variatie sampling................................................................................................................................ 42
Homogene sampling.......................................................................................................................................... 42
Doelgerichte random sampling .......................................................................................................................... 43
Gestratifieerde doelgerichte sampling ................................................................................................................ 43
Verdere aandachtspunten: ethische aspecten en haalbaarheid .............................................................................. 44
Ethische overwegingen ..................................................................................................................................... 44
Haalbaarheid: .................................................................................................................................................... 44
2
,Hfst 5: dataverzameling .......................................................................................................................................... 45
Interviews.............................................................................................................................................................. 45
Interviewvormen en -modaliteiten .......................................................................................................................... 45
Structuur van een kwalitatief interview ................................................................................................................... 46
Interviewguide ....................................................................................................................................................... 46
Voorbeeld:............................................................................................................................................................. 47
Interviewvragen ..................................................................................................................................................... 47
Een succesvolle interviewer…(Kvale, 2007) .......................................................................................................... 47
Participerende observatie ...................................................................................................................................... 48
Voorbeeld.............................................................................................................................................................. 49
Context ............................................................................................................................................................. 49
Plaats van het interview ................................................................................................................................. 49
Regristratie .................................................................................................................................................... 49
Medium ......................................................................................................................................................... 49
Tijd ................................................................................................................................................................ 49
Rust, stiltes.................................................................................................................................................... 49
Impact onderzoeker........................................................................................................................................... 49
Focusgroepinterviews ........................................................................................................................................ 50
Observaties ....................................................................................................................................................... 50
Rol van de onderzoeker..................................................................................................................................... 50
Wat en hoe observeren? ................................................................................................................................... 51
Ethiek................................................................................................................................................................ 51
Documenten en beelden ....................................................................................................................................... 51
Transcriptie ........................................................................................................................................................... 52
Documenten als databronnen ................................................................................................................................ 52
Hfst 6: data-analyse ................................................................................................................................................ 53
Data-analyse: 3 centrale elementen ...................................................................................................................... 53
Hfst 7: kwaliteitsbewaking en ethiek ...................................................................................................................... 56
kwaliteitsbewaking: “Validiteit” & “betrouwbaarheid” ............................................................................................... 56
Trustworthiness (Guba & Lincoln) .......................................................................................................................... 56
EThiek .................................................................................................................................................................. 56
3
, Kwalitatieve onderzoeksmethodologie
Wat is kwalitatief onderzoek?
Vaak in artikels: onderzoek toont aan dat..
Kans-> kwantiteiten.
1. Onderzoek Algemeen
Onderzoek is alom tegenwoordig.
"de handeling van het onderzoeken, teneinde door de verzameling van gegevens tot een oplossing voor
een bep. probleem te komen, (ook) gezamenlijke nasporingen betreffende een zaak.” - Van Dale
Data dat we niet zomaar kunnen herleiden om tot getallen.
Kern: via het verzamelen gegevens trachten tot een oplossing voor een bepaald probleem te komen.
vraag is hoe?
“a systematic process of critical inquiry leading to valid propositions and conclusions that are
communicated to interested others” – McLeod (2013)
Toevoeging:
Systematisch proces: er worden stappen gevolgd die binnen een bepaalde opvatting van
wetenschap als nauwkeurig en wetenschappelijk waardevol worden beschouwd om op een
kritische manier gegevens te verzamelen en te bestuderen.
Leiden tot beweringen en conclusies die, als valide of geldig worden beschouwd.
o Niet vanzelfsprekend
bv baby die lepel laat vallen: leren iets over de fysieke en intermenselijke wereld.
Gebeurt ook niet geïsoleerd, maar wordt op een of andere manier gecommuniceerd aan anderen.
Overeenstemming wetenschapsfilosofie
o Betrouwbare kennis is doorheen de tijd verandert.
2. Kwalitatief onderzoek: Kennismaking
̶ Interview een collega student die je niet kent (iemand uit de rij voor of achter jou)
̶ Stel je voor (naam is genoeg)
̶ Vertrek van de volgende vraag:
“Hoe ben jij tot je studiekeuze gekomen?”
̶ Volg het verhaal en probeer zicht te krijgen waarom iemand voor zijn richting koos en hoe dit proces
van kiezen is verlopen
2. illustratie kwalitatief onderzoek zie ook hb p13-15
Brexit poll:
vertrekken (Leave) of blijven (Remain) per leeftijdscategorie
4
Wat is kwalitatief onderzoek? ................................................................................................................................... 4
1. Onderzoek Algemeen ...................................................................................................................................... 4
2. Kwalitatief onderzoek: Kennismaking ................................................................................................................... 4
2. illustratie kwalitatief onderzoek zie ook hb p13-15 ................................................................................................ 4
Young people about the Brexit….......................................................................................................................... 5
2. Kwalitatief onderzoek definiëren ...................................................................................................................... 6
Kwalitatief onderzoek is.. ..................................................................................................................................... 6
Denzin and Lincoln (2005) ................................................................................................................................... 6
Creswell (2013) ................................................................................................................................................... 8
De geschiedenissen van kwalitatief onderzoek in de sociale wetenschappen ....................................................... 8
Wertz, F. J. (2014). Qualitative inquiry in the history of psychology. Qualitative psychology, 1, 4-16. ................. 9
Het begin: KO zonder expliciete of erkende methodes ................................................................................... 10
Allport (1942): oproep tot expliciteren KO methodes ...................................................................................... 10
'40-'60: vertraagde ontwikkeling van KO methodologie................................................................................... 10
'60-'80: articuleren en vestigen wetenschappelijke methodes voor KO ........................................................... 10
Recente institutionalisering KO ...................................................................................................................... 10
4. eigenschappen van kwalitatief onderzoek: overzicht .......................................................................................... 10
Nadruk op inductieve benadering: data als vertrekpunt ...................................................................................... 10
Context is cruciaal (individu binnen sociaal-historische context) ......................................................................... 11
Mens als intentioneel en betekenisverlenend wezen (emic of ‘insider’ perspectief) ............................................. 12
Reflectie: de mogelijkheden van taal.................................................................................................................. 12
Taal als sleutel tot subjectieve wereld van mensen ............................................................................................ 13
Onderzoek in de leefwereld van participanten (naturalistisch) ............................................................................ 13
Nadruk op rijke beschrijving (thick description)................................................................................................... 14
Belang van de rol van de onderzoeker (reflexiviteit) ........................................................................................... 14
5. Kwantitatief en kwalitatief onderzoek ................................................................................................................. 15
Marecek: ........................................................................................................................................................... 17
VOORBEELD: ................................................................................................................................................... 17
Deel 1: achtergrond en conceptueel kader ............................................................................................................ 18
Waarom wetenschapsfilosofie? ............................................................................................................................. 18
Twee denkwijzen ................................................................................................................................................... 18
Bruner: Twee modaliteiten van denken-> opnieuw nt reduceerbaar tot mekaar .................................................. 19
Wetenschapsfilosofische paradigma’s ................................................................................................................... 20
Paradigma ............................................................................................................................................................ 20
Ontologie .............................................................................................................................................................. 20
Epistemologie ....................................................................................................................................................... 21
Grote paradigma’s................................................................................................................................................. 22
Positivisme............................................................................................................................................................ 22
Postpositivisme ..................................................................................................................................................... 23
(post-)positivisme en onderzoek ............................................................................................................................ 23
(sociaal-) constructivisme ...................................................................................................................................... 23
Kritische theorie .................................................................................................................................................... 24
Voorbeeld.............................................................................................................................................................. 25
voorbeeld “vaderschap”: ........................................................................................................................................ 25
(Post-)Positivisme ............................................................................................................................................. 25
Constructivisme................................................................................................................................................. 25
Kritische theorie ................................................................................................................................................ 25
Ponterotto (2005): Basisparadigma’s ..................................................................................................................... 26
1
,Filosofische grondslagen van kwalitatief onderzoek ............................................................................................... 26
hermeneutiek ........................................................................................................................................................ 26
Hermeneutische cirkel ........................................................................................................................................... 26
Verwerken leerstof ................................................................................................................................................ 27
DEEL 2: Het kwalitatieveonderzoeksproces .......................................................................................................... 27
Paradigma KWalitatief onderzoek: ......................................................................................................................... 28
“Onderzoekszandloper” ......................................................................................................................................... 28
Startpunt onderzoek .............................................................................................................................................. 28
1. Plaats Theorie / Literatuur in kwalitatief onderzoek......................................................................................... 28
Types theorie ........................................................................................................................................................ 29
2. middle-range theorieën .............................................................................................................................. 29
3. Publicaties-als-theorie................................................................................................................................ 29
............................................................................................................................................................................. 29
Theorie bouwen of testen: Inductie en deductie ..................................................................................................... 29
Plaats van een literatuurstudie............................................................................................................................... 30
Verplichte literatuur (zie UFora) ............................................................................................................................. 31
Voorbeeld 1 ........................................................................................................................................................... 31
Structuur artikel ..................................................................................................................................................... 31
Voorbeeld 2 ........................................................................................................................................................... 32
2. Een onderzoeksvraag formuleren .................................................................................................................. 32
Voorbeeld: Probleemstelling – Doel – vraag........................................................................................................... 33
Structuur kwalitatieve onderzoeksvraag ................................................................................................................. 33
basisElementen kwalitatieve onderzoeksvraag ...................................................................................................... 33
Aantal onderzoeksvragen ...................................................................................................................................... 33
voorbeeld .............................................................................................................................................................. 34
Eigenschappen onderzoeksvragen ........................................................................................................................ 34
Causaliteit in kwalitatieve onderzoeksvragen ......................................................................................................... 34
kwalitatieve onderzoeksvragen beoordelen ........................................................................................................... 35
Steekproeftrekken basiskenmerken ....................................................................................................................... 37
Analyse-eenheid en -niveaus ................................................................................................................................ 38
Steekproeftrekken basiskenmerken ....................................................................................................................... 38
Kort samengevat: steekproeven in KWO: .............................................................................................................. 39
Onderzoek en generalisatie ................................................................................................................................... 39
Drie modellen van generalisatie............................................................................................................................. 39
1. Statistische generalisatie ........................................................................................................................... 39
2. Analytische generalisatie ........................................................................................................................... 40
3. Transfereerbaarheid .................................................................................................................................. 41
Steekproeftrekken: technieken .............................................................................................................................. 41
Extreme of afwijkende case sampling ................................................................................................................ 42
Typische case sampling..................................................................................................................................... 42
Kritische case sampling ..................................................................................................................................... 42
Maximale variatie sampling................................................................................................................................ 42
Homogene sampling.......................................................................................................................................... 42
Doelgerichte random sampling .......................................................................................................................... 43
Gestratifieerde doelgerichte sampling ................................................................................................................ 43
Verdere aandachtspunten: ethische aspecten en haalbaarheid .............................................................................. 44
Ethische overwegingen ..................................................................................................................................... 44
Haalbaarheid: .................................................................................................................................................... 44
2
,Hfst 5: dataverzameling .......................................................................................................................................... 45
Interviews.............................................................................................................................................................. 45
Interviewvormen en -modaliteiten .......................................................................................................................... 45
Structuur van een kwalitatief interview ................................................................................................................... 46
Interviewguide ....................................................................................................................................................... 46
Voorbeeld:............................................................................................................................................................. 47
Interviewvragen ..................................................................................................................................................... 47
Een succesvolle interviewer…(Kvale, 2007) .......................................................................................................... 47
Participerende observatie ...................................................................................................................................... 48
Voorbeeld.............................................................................................................................................................. 49
Context ............................................................................................................................................................. 49
Plaats van het interview ................................................................................................................................. 49
Regristratie .................................................................................................................................................... 49
Medium ......................................................................................................................................................... 49
Tijd ................................................................................................................................................................ 49
Rust, stiltes.................................................................................................................................................... 49
Impact onderzoeker........................................................................................................................................... 49
Focusgroepinterviews ........................................................................................................................................ 50
Observaties ....................................................................................................................................................... 50
Rol van de onderzoeker..................................................................................................................................... 50
Wat en hoe observeren? ................................................................................................................................... 51
Ethiek................................................................................................................................................................ 51
Documenten en beelden ....................................................................................................................................... 51
Transcriptie ........................................................................................................................................................... 52
Documenten als databronnen ................................................................................................................................ 52
Hfst 6: data-analyse ................................................................................................................................................ 53
Data-analyse: 3 centrale elementen ...................................................................................................................... 53
Hfst 7: kwaliteitsbewaking en ethiek ...................................................................................................................... 56
kwaliteitsbewaking: “Validiteit” & “betrouwbaarheid” ............................................................................................... 56
Trustworthiness (Guba & Lincoln) .......................................................................................................................... 56
EThiek .................................................................................................................................................................. 56
3
, Kwalitatieve onderzoeksmethodologie
Wat is kwalitatief onderzoek?
Vaak in artikels: onderzoek toont aan dat..
Kans-> kwantiteiten.
1. Onderzoek Algemeen
Onderzoek is alom tegenwoordig.
"de handeling van het onderzoeken, teneinde door de verzameling van gegevens tot een oplossing voor
een bep. probleem te komen, (ook) gezamenlijke nasporingen betreffende een zaak.” - Van Dale
Data dat we niet zomaar kunnen herleiden om tot getallen.
Kern: via het verzamelen gegevens trachten tot een oplossing voor een bepaald probleem te komen.
vraag is hoe?
“a systematic process of critical inquiry leading to valid propositions and conclusions that are
communicated to interested others” – McLeod (2013)
Toevoeging:
Systematisch proces: er worden stappen gevolgd die binnen een bepaalde opvatting van
wetenschap als nauwkeurig en wetenschappelijk waardevol worden beschouwd om op een
kritische manier gegevens te verzamelen en te bestuderen.
Leiden tot beweringen en conclusies die, als valide of geldig worden beschouwd.
o Niet vanzelfsprekend
bv baby die lepel laat vallen: leren iets over de fysieke en intermenselijke wereld.
Gebeurt ook niet geïsoleerd, maar wordt op een of andere manier gecommuniceerd aan anderen.
Overeenstemming wetenschapsfilosofie
o Betrouwbare kennis is doorheen de tijd verandert.
2. Kwalitatief onderzoek: Kennismaking
̶ Interview een collega student die je niet kent (iemand uit de rij voor of achter jou)
̶ Stel je voor (naam is genoeg)
̶ Vertrek van de volgende vraag:
“Hoe ben jij tot je studiekeuze gekomen?”
̶ Volg het verhaal en probeer zicht te krijgen waarom iemand voor zijn richting koos en hoe dit proces
van kiezen is verlopen
2. illustratie kwalitatief onderzoek zie ook hb p13-15
Brexit poll:
vertrekken (Leave) of blijven (Remain) per leeftijdscategorie
4
