Samenvatting hoofdstuk 13 Hormonen
§13.1 Hormoonklieren: organen die elders in het lichaam organen en weefsels activeren. Dit doen ze
m.b.v. hormonen, een stof de afgegeven wordt aan het bloed. Deze stoffen werken alleen bij hun
doelwitorganen en weefsels. Er zijn twee types klieren:
- Exocriene klieren: zijn maken producten die in het uitwendige milieu terecht komen, bv
zweet.
- Endocriene klieren: zij maken producten die afgegeven worden aan het bloed en
weefselvloeistof, dus hormonen. Zij kunnen meerdere processen tegelijk aansturen.
Het hormoonstelsel en het zenuwstelsel werken nauw samen en voor zo’n goede organisatie is de
hypofyse nodig. Deze hormoonklier prikkelt andere hormoonklieren en activeert organen. De
hypofyse bestaat uit een hypofyseachterkwab, krijgen neurohormonen die gladde spieren en de
nieren activeren en de hypofysevoorkwab, die zelf hormonen maakt.
De hypofyse werkt samen met de hypothalamus, die er recht boven ligt. Taken van de
hypothalamus:
- De hypofysevoorkwab stimuleren met releasinghormonen, die de hypofyse aanzet om dat
hormoon af te geven aan het bloed.
- Het afgeven van inhibiting-hormonen die ervoor zorgen dat de hypofyse remt met de
hormoonproductie.
- Het produceren van neurohormonen, die in de bloedbaan van de hypofyseachterkwab
komen. Hiervoor is de hypofyse een plek van afgifte en produceert de hypothalamus.
Oestradiol: dit hormoon zorgt voor een juiste verdeling van de chromosomen tijdens de meiose en
voor de ontwikkeling van de vrouwelijke secundaire geslachtskenmerken. (89A)
BPA, wat in plastic zit, zorgt voor een verstoring van de werking van oestradiol. Hierdoor kan de
vruchtbaarheid afnemen. Bij mannen zorgt het ervoor dat zaadcellen niet goed ontwikkelt worden,
testosteron gehalte neemt af, veel sterven en mannen onvruchtbaar worden.
§13.2 GH: dit hormoon zorgt voor de groei, die indirect werkt.
CRH: komt vrij uit de hypothalamus bij stress. Dit zet ACTH in de hypofyse aan tot het stimuleren van
de bijnierschors voor verschillende hormonen. Zoals cortisol, die de glucosespiegel verhoogt.
Er zijn verschillende type hormonen:
- Hydrofobe steroidhormonen (gemaakt uit cholesterol): deze bewegen makkelijk door het
celmembraan. Een receptoreiwit in het grondplasma bindt het hormoon en vervoert het naar
de kern, waar het een gen activeert waarbij RNA ontstaat om een eiwit te maken. Dit kan een
enzym worden.
- Tyrosinehormonen en eitwithormonen: deze passeren het celmembraan niet eenvoudig. Ze
binden aan een receptormolecuul op het celmembraan. Hier activeert een G-eiwit en een
enzym. Dan bewerkt een secundaire boodschapper een reactie in de doelwitcel. Deze
tweede boodschapper geeft heel veel reacties en beweegt snel door het grondplasma.
Groeifactoren: kleine eiwitten die meerdere doelwitcellen activeren. Prostaglandinen: stoffen
gemaakt van vetzuren die buurcellen prikkelen.
Groeifactoren en prostaglandinen laten alleen buurcellen met een juiste receptor reageren.
Groeifactoren kunnen het celmembraan passeren maar prostaglandinen niet. Zij koppelen aan
§13.1 Hormoonklieren: organen die elders in het lichaam organen en weefsels activeren. Dit doen ze
m.b.v. hormonen, een stof de afgegeven wordt aan het bloed. Deze stoffen werken alleen bij hun
doelwitorganen en weefsels. Er zijn twee types klieren:
- Exocriene klieren: zijn maken producten die in het uitwendige milieu terecht komen, bv
zweet.
- Endocriene klieren: zij maken producten die afgegeven worden aan het bloed en
weefselvloeistof, dus hormonen. Zij kunnen meerdere processen tegelijk aansturen.
Het hormoonstelsel en het zenuwstelsel werken nauw samen en voor zo’n goede organisatie is de
hypofyse nodig. Deze hormoonklier prikkelt andere hormoonklieren en activeert organen. De
hypofyse bestaat uit een hypofyseachterkwab, krijgen neurohormonen die gladde spieren en de
nieren activeren en de hypofysevoorkwab, die zelf hormonen maakt.
De hypofyse werkt samen met de hypothalamus, die er recht boven ligt. Taken van de
hypothalamus:
- De hypofysevoorkwab stimuleren met releasinghormonen, die de hypofyse aanzet om dat
hormoon af te geven aan het bloed.
- Het afgeven van inhibiting-hormonen die ervoor zorgen dat de hypofyse remt met de
hormoonproductie.
- Het produceren van neurohormonen, die in de bloedbaan van de hypofyseachterkwab
komen. Hiervoor is de hypofyse een plek van afgifte en produceert de hypothalamus.
Oestradiol: dit hormoon zorgt voor een juiste verdeling van de chromosomen tijdens de meiose en
voor de ontwikkeling van de vrouwelijke secundaire geslachtskenmerken. (89A)
BPA, wat in plastic zit, zorgt voor een verstoring van de werking van oestradiol. Hierdoor kan de
vruchtbaarheid afnemen. Bij mannen zorgt het ervoor dat zaadcellen niet goed ontwikkelt worden,
testosteron gehalte neemt af, veel sterven en mannen onvruchtbaar worden.
§13.2 GH: dit hormoon zorgt voor de groei, die indirect werkt.
CRH: komt vrij uit de hypothalamus bij stress. Dit zet ACTH in de hypofyse aan tot het stimuleren van
de bijnierschors voor verschillende hormonen. Zoals cortisol, die de glucosespiegel verhoogt.
Er zijn verschillende type hormonen:
- Hydrofobe steroidhormonen (gemaakt uit cholesterol): deze bewegen makkelijk door het
celmembraan. Een receptoreiwit in het grondplasma bindt het hormoon en vervoert het naar
de kern, waar het een gen activeert waarbij RNA ontstaat om een eiwit te maken. Dit kan een
enzym worden.
- Tyrosinehormonen en eitwithormonen: deze passeren het celmembraan niet eenvoudig. Ze
binden aan een receptormolecuul op het celmembraan. Hier activeert een G-eiwit en een
enzym. Dan bewerkt een secundaire boodschapper een reactie in de doelwitcel. Deze
tweede boodschapper geeft heel veel reacties en beweegt snel door het grondplasma.
Groeifactoren: kleine eiwitten die meerdere doelwitcellen activeren. Prostaglandinen: stoffen
gemaakt van vetzuren die buurcellen prikkelen.
Groeifactoren en prostaglandinen laten alleen buurcellen met een juiste receptor reageren.
Groeifactoren kunnen het celmembraan passeren maar prostaglandinen niet. Zij koppelen aan
