E FFECTIEF COMMUNICEREN
Samenvatting
In dit document treft u de samenvatting van de module effectief
communiceren van de opleiding toegepaste psychologie welke is te volgen
bij de Leidse onderwijsinstellingen. Let op: hoofdstuk 4 en 5 (de regels van
de Nederlandse taal in een notendop I en II) worden niet samengevat. Dit
zijn regels en kunnen niet korter beschreven worden. Redekundig ontleden
is wel behandeld in een PowerPoint (Stukje Nederlands in Effectief
Communiceren
Dianne Ofman
,Inhoud
Wat is communicatie? 3
Definitie van communicatie......................................................................................6
Hoe verloopt het communicatieproces?....................................................................6
Communicatie: pijpleiding of werktekening?.........................................................7
Hoe wordt informatie uitgewisseld?..........................................................................7
De complexiteit van een boodschap......................................................................8
De relatie tussen communicatie, persoonlijkheid en gedrag.....................................9
Communicatie kan men leren................................................................................9
Digitale identiteit................................................................................................... 9
Wat is cultuur?........................................................................................................ 10
Definitie van cultuur............................................................................................ 10
Waarden en normen............................................................................................10
Cultuur en taal..................................................................................................... 11
Het ijsbergmodel.................................................................................................. 11
Waarin verschillen culturen van elkaar?.................................................................11
Cultuur modellen................................................................................................. 12
Waarin verschillen culturen van elkaar?..............................................................12
De culturele bril...................................................................................................... 13
Wat komt er binnen?............................................................................................ 13
Wat gaat eruit?.................................................................................................... 14
Afwijken van de ‘regels’.......................................................................................14
Stereotypen en vooroordelen..............................................................................14
Hoe gaan we om met stereotypen?.....................................................................15
Knelpunten in communicatie door cultuurverschillen.............................................16
Eer....................................................................................................................... 16
Hiërarchie............................................................................................................ 16
Man-vrouwverhouding.........................................................................................16
Labelen van karaktereigenschappen...................................................................16
Gastvrijheid......................................................................................................... 16
Tijd en planning................................................................................................... 17
Werk en privé...................................................................................................... 17
Slecht nieuws....................................................................................................... 17
1
, Sociaal wenselijk gedrag......................................................................................17
Omgaan met regels.............................................................................................17
Communiceren.................................................................................................... 17
De waarheid spreken versus harmonie behouden...............................................17
Beleefdheid.......................................................................................................... 17
Drijfveren: Wat brengt mensen in beweging?.........................................................18
De zes kleuren van drijfveren..............................................................................18
Het effect van drijfveren op communicatie..........................................................19
Communicatiestijlen...............................................................................................19
Actiegerichte communicatiestijl...........................................................................19
Tactiekgerichte communicatiestijl.......................................................................20
Mensgerichte communicatiestijl...........................................................................20
Ideeëngerichte communicatiestijl........................................................................20
Voorwaarden voor effectieve communicatie...........................................................20
Technische voorwaarden.....................................................................................20
Cognitieve voorwaarden......................................................................................21
Interpretatieve voorwaarden...............................................................................21
Affectieve voorwaarden.......................................................................................21
Competenties en vaardigheden voor effectieve communicatie..............................21
Communicatieve vaardigheden...........................................................................22
Intercultureel communiceren als integrale vaardigheid..........................................23
Drie stappenmodel David Pinto............................................................................24
Tot slot: basisregels in communiceren.................................................................24
Voorbereiding en planning......................................................................................25
Informatie verzamelen............................................................................................25
Een schema opstellen.......................................................................................... 25
Tekstdoelen, publiek en medium............................................................................25
Tekstdoelen......................................................................................................... 26
Beoogd publiek.................................................................................................... 27
Medium................................................................................................................... 28
Registers en connotatie.......................................................................................... 29
Registeres............................................................................................................ 29
Connotatie........................................................................................................... 29
Het schrijven van een tekst....................................................................................29
Algemene richtlijnen............................................................................................ 29
2
, Richtlijnen voor verschillende soorten teksten.....................................................29
Structuur en alinea-indeling....................................................................................31
De titel van de tekst............................................................................................ 31
De alinea.............................................................................................................. 32
De eerste alinea................................................................................................... 32
De afronding: de laatste alinea............................................................................33
Kopjes.................................................................................................................. 33
Verbindingswoorden............................................................................................33
Focus en helderheid in de tekst behouden..........................................................33
Originaliteit, enthousiasme en eenvoud...............................................................34
Vermijden van clichés, oubollig taalgebruik en jargon.........................................34
Eenheid van stijl en bondigheid...........................................................................35
Gebruik van stijlmiddelen....................................................................................35
Gebruik van drogredenen....................................................................................36
Structuurmodellen..................................................................................................39
Voor- en nadelenstructuur...................................................................................39
Probleem- en oplossingsstructuur........................................................................39
Verschijnsel- verklaringsstructuur........................................................................39
Verschijnsel- en besprekingsstructuur.................................................................39
Bewerings- en argumentenstructuur...................................................................39
Vroeger- en nustructuur.......................................................................................39
Vroeger-nu-toekomststructuur.............................................................................39
Tekstgedeelten....................................................................................................... 40
Signaalwoorden................................................................................................... 40
Functies van tekstgedeelten................................................................................40
Reviseren, analyseren en samenvatten..................................................................43
Het CCC-model.................................................................................................... 43
Reviseren............................................................................................................. 43
Analyseren........................................................................................................... 43
Samenvatten....................................................................................................... 44
Non-verbale communicatie.....................................................................................46
Vier subcategorieën.............................................................................................46
Functies van non-verbale communicatie..............................................................46
Uitstraling en lichaamstaal......................................................................................47
Uitstraling: de indruk die iemand maakt op anderen...........................................47
3
Samenvatting
In dit document treft u de samenvatting van de module effectief
communiceren van de opleiding toegepaste psychologie welke is te volgen
bij de Leidse onderwijsinstellingen. Let op: hoofdstuk 4 en 5 (de regels van
de Nederlandse taal in een notendop I en II) worden niet samengevat. Dit
zijn regels en kunnen niet korter beschreven worden. Redekundig ontleden
is wel behandeld in een PowerPoint (Stukje Nederlands in Effectief
Communiceren
Dianne Ofman
,Inhoud
Wat is communicatie? 3
Definitie van communicatie......................................................................................6
Hoe verloopt het communicatieproces?....................................................................6
Communicatie: pijpleiding of werktekening?.........................................................7
Hoe wordt informatie uitgewisseld?..........................................................................7
De complexiteit van een boodschap......................................................................8
De relatie tussen communicatie, persoonlijkheid en gedrag.....................................9
Communicatie kan men leren................................................................................9
Digitale identiteit................................................................................................... 9
Wat is cultuur?........................................................................................................ 10
Definitie van cultuur............................................................................................ 10
Waarden en normen............................................................................................10
Cultuur en taal..................................................................................................... 11
Het ijsbergmodel.................................................................................................. 11
Waarin verschillen culturen van elkaar?.................................................................11
Cultuur modellen................................................................................................. 12
Waarin verschillen culturen van elkaar?..............................................................12
De culturele bril...................................................................................................... 13
Wat komt er binnen?............................................................................................ 13
Wat gaat eruit?.................................................................................................... 14
Afwijken van de ‘regels’.......................................................................................14
Stereotypen en vooroordelen..............................................................................14
Hoe gaan we om met stereotypen?.....................................................................15
Knelpunten in communicatie door cultuurverschillen.............................................16
Eer....................................................................................................................... 16
Hiërarchie............................................................................................................ 16
Man-vrouwverhouding.........................................................................................16
Labelen van karaktereigenschappen...................................................................16
Gastvrijheid......................................................................................................... 16
Tijd en planning................................................................................................... 17
Werk en privé...................................................................................................... 17
Slecht nieuws....................................................................................................... 17
1
, Sociaal wenselijk gedrag......................................................................................17
Omgaan met regels.............................................................................................17
Communiceren.................................................................................................... 17
De waarheid spreken versus harmonie behouden...............................................17
Beleefdheid.......................................................................................................... 17
Drijfveren: Wat brengt mensen in beweging?.........................................................18
De zes kleuren van drijfveren..............................................................................18
Het effect van drijfveren op communicatie..........................................................19
Communicatiestijlen...............................................................................................19
Actiegerichte communicatiestijl...........................................................................19
Tactiekgerichte communicatiestijl.......................................................................20
Mensgerichte communicatiestijl...........................................................................20
Ideeëngerichte communicatiestijl........................................................................20
Voorwaarden voor effectieve communicatie...........................................................20
Technische voorwaarden.....................................................................................20
Cognitieve voorwaarden......................................................................................21
Interpretatieve voorwaarden...............................................................................21
Affectieve voorwaarden.......................................................................................21
Competenties en vaardigheden voor effectieve communicatie..............................21
Communicatieve vaardigheden...........................................................................22
Intercultureel communiceren als integrale vaardigheid..........................................23
Drie stappenmodel David Pinto............................................................................24
Tot slot: basisregels in communiceren.................................................................24
Voorbereiding en planning......................................................................................25
Informatie verzamelen............................................................................................25
Een schema opstellen.......................................................................................... 25
Tekstdoelen, publiek en medium............................................................................25
Tekstdoelen......................................................................................................... 26
Beoogd publiek.................................................................................................... 27
Medium................................................................................................................... 28
Registers en connotatie.......................................................................................... 29
Registeres............................................................................................................ 29
Connotatie........................................................................................................... 29
Het schrijven van een tekst....................................................................................29
Algemene richtlijnen............................................................................................ 29
2
, Richtlijnen voor verschillende soorten teksten.....................................................29
Structuur en alinea-indeling....................................................................................31
De titel van de tekst............................................................................................ 31
De alinea.............................................................................................................. 32
De eerste alinea................................................................................................... 32
De afronding: de laatste alinea............................................................................33
Kopjes.................................................................................................................. 33
Verbindingswoorden............................................................................................33
Focus en helderheid in de tekst behouden..........................................................33
Originaliteit, enthousiasme en eenvoud...............................................................34
Vermijden van clichés, oubollig taalgebruik en jargon.........................................34
Eenheid van stijl en bondigheid...........................................................................35
Gebruik van stijlmiddelen....................................................................................35
Gebruik van drogredenen....................................................................................36
Structuurmodellen..................................................................................................39
Voor- en nadelenstructuur...................................................................................39
Probleem- en oplossingsstructuur........................................................................39
Verschijnsel- verklaringsstructuur........................................................................39
Verschijnsel- en besprekingsstructuur.................................................................39
Bewerings- en argumentenstructuur...................................................................39
Vroeger- en nustructuur.......................................................................................39
Vroeger-nu-toekomststructuur.............................................................................39
Tekstgedeelten....................................................................................................... 40
Signaalwoorden................................................................................................... 40
Functies van tekstgedeelten................................................................................40
Reviseren, analyseren en samenvatten..................................................................43
Het CCC-model.................................................................................................... 43
Reviseren............................................................................................................. 43
Analyseren........................................................................................................... 43
Samenvatten....................................................................................................... 44
Non-verbale communicatie.....................................................................................46
Vier subcategorieën.............................................................................................46
Functies van non-verbale communicatie..............................................................46
Uitstraling en lichaamstaal......................................................................................47
Uitstraling: de indruk die iemand maakt op anderen...........................................47
3
