2. Historisch Overzicht en Criminologie in België
De beginjaren
Ontstaan criminologie als wetenschap: 19de E
Maar ook voordien al nadenken over criminaliteit/mensen die criminaliteit plegen
Ook voor die 19de eeuw:
Plato (427 – 347 vC)
- Oorzaak criminaliteit is hebzucht
- Nastreven van rijkdom
- Opzoek nr de oorzaak van criminaliteit
Thomas More (16de E)
- Utopia (1516)
- Door oorlogen → armoede →gewonde mensen
- Slechte landbouw, dus geen geld verdienen
- Leidt tot criminaliteit
- Stelt zware straffen in vraag
- Oorzaak criminaliteit: oorlogen, slechte landbouwomstandigheden
- Pro arbeidsdwang (cfr aanpakken van luiheid)
- Dwangarbeid verboden in Belgie, maar Thomas was hiervoor
- Criminaliteit aanpakken door mensen aan het werk te zetten
Industrialisering (Engeland, 17e E) ➔ groei proletarische klasse
• Focus op “weghalen asociale individuen” uit de maatschappij
• Ontstaan rasphuizen/tuchthuizen maar nog niet primair gericht op straf (geboorte
gevangenis als straf pas in de 18de E)
• Asociale individuen weghalen van de maatschappij en plaatsen in huizen die lijken op
gevangenissen
Ancien Régime (17de-18de E)
Gruwelijke middeleeuwen
Willekeur versus eigen logica
Jouw hand werd niet altijd afgehakt, je kon ook een geldboete krijgen, maar dat
werd minder aan het licht gebracht
Vorst, koning bepaalde criminaliteit
Straf: herstel gezag van de koning ➔ focus op vergelding ➔ focus op strafuitvoering via
voorbeeldstraffen, publieke straffen
1
,Focus op openbare straffen en lijfstraffen, wanner het gezag van de koning werd aangetast
Gericht op algemene preventie
Verlichting (18de E)
- Schandpaal → publiekelijke straffen
- Willen af van de willekeur
- Tegen absolutisme
- Reactie op willekeur Ancien Régime
- Maatschappelijke verandering (Franse Revolutie 1789)
- Aantasting maatschappij= Bestraffing vanuit de maatschappij tav lid maatschappij
- Gevangenisstraf als uitgelezen instrument
- Verdeling van de macht en het sociaal contract
- Mensbeeld en wetenschapstheorie van die tijd:
- Mens = rationeel wezen, vrije/bewuste keuze ➔afwegen kosten en baten → brengt het
meer op dan wat het kost dan gaan ze de misdaad plegen → kiezen zelf of ze het doen of
niet
• Schuldnotie staat centraal
• Daad centraal
- Straf: vergelding (sociaal contract), algemene preventie, bijzondere preventie
- Afschrikking
- Ontstaan van gevangenisstraf = humane straf
Centrale figuren binnen deze periode
John Locke (1632-1704)
- Stelt het absolutisme in vraag en verwierp het goddelijk recht van koningen en vorsten,
het feit dat ze niet aan regels gebonden zijn (dus willekeur) en dat ze geen
verantwoording moeten afleggen
- Natuurwet: niemand mag een ander schaden in leven, gezondheid, vrijheid en bezit
- Een samenleving kan werken wanneer iedereen maar een stukje van zijn/haar vrijheid
opgeeft en op de staat kan rekenen om hen – in ruil daarvoor- te beschermen tegen
degenen die “gulzig en onrechtvaardig” zijn= recht tot straffen ➔ sociaal contract
- Sociaal contract = ik als burger geef een deel af en verwacht dat ze mij gaan
beschermen van de asociale mensen door ze te straffen
- Wanneer het sociaal contract geschonden wordt, dan word je gestraft
- Iedereen is in staat om keuzes te maken op basis van eerdere ervaringen, vrije wil,
rationeel denken, kosten-baten
Charles de Montesquieu (1689-1755)
• Onze huidige democratische inrichting gebaseerd op ideeën van Locke en Montesquieu
2
, • Net zoals Locke heeft Montesquieu kritiek op het absolutisme
• 1748: “De l'Esprit des Lois”
• Trias politica, driemachtenleer, scheiding der machten
• wetgevende, uitvoerende, rechterlijke macht = Maken van de weten, uitvoeren,
handgaven in de praktijk
• De drie machten controleren elkaar en zo wordt voorkomen dat één macht de
bovenhand krijgt
• Heel wat staten baseerden hun grondwet op dit principe
- Montesquieu had ook een mening over straffen: verzet tegen folterpraktijken
- Voorstander van proportionaliteit = de ernst van jouw misdrijf moet in verhouding met
die van je straf
- Een van de eersten die de preventiegedachte op de voorgrond plaatste
➔ Ideeën die verder uitgewerkt werden door Cesare Beccaria
Cesare Beccaria (1738-1794)
• Verzette zich tegen foltering en doodstraf
• 1764: “Dei Delitti e delle pene” (On crimes and punishment)
• Criminaliteit moet duidelijk omschreven worden, net zoals de straf + straf moet
proportioneel zijn met de ernst van het misdrijf
• Feit en straf moet omschreven zijn in een wet, zodat mensen wat strafbaar is →
sociaal contract
• Onschuldig tot tegendeel bewezen is: bewijs voor strafbaar feit en enkel dan een straf
• Vertrok net zoals bij Locke bij het sociaal contract als recht tot straffen
• Rechten van de verdachte/beklaagde
4 elementen van een eerlijk systeem/criminaliteitspreventie (algemene preventie).
1. Een eerlijk proces: wanneer de verkeerde persoon gestraft wordt, zal jouw systeem niet
afschrikken
2. Proportionaliteit: ernst straf in verhouding tot ernst van het misdrijf, tegen doodstraf
3. Snelle reactie: link tussen misdrijf en straf
4. Zekerheid: pakkans en straf
Hierin zie je duidelijk principes van het strafrecht terug die linken aan de “Magna Charta” van het
strafrecht
Zijn werk: grondslagen van het Klassieke Strafrecht
3
De beginjaren
Ontstaan criminologie als wetenschap: 19de E
Maar ook voordien al nadenken over criminaliteit/mensen die criminaliteit plegen
Ook voor die 19de eeuw:
Plato (427 – 347 vC)
- Oorzaak criminaliteit is hebzucht
- Nastreven van rijkdom
- Opzoek nr de oorzaak van criminaliteit
Thomas More (16de E)
- Utopia (1516)
- Door oorlogen → armoede →gewonde mensen
- Slechte landbouw, dus geen geld verdienen
- Leidt tot criminaliteit
- Stelt zware straffen in vraag
- Oorzaak criminaliteit: oorlogen, slechte landbouwomstandigheden
- Pro arbeidsdwang (cfr aanpakken van luiheid)
- Dwangarbeid verboden in Belgie, maar Thomas was hiervoor
- Criminaliteit aanpakken door mensen aan het werk te zetten
Industrialisering (Engeland, 17e E) ➔ groei proletarische klasse
• Focus op “weghalen asociale individuen” uit de maatschappij
• Ontstaan rasphuizen/tuchthuizen maar nog niet primair gericht op straf (geboorte
gevangenis als straf pas in de 18de E)
• Asociale individuen weghalen van de maatschappij en plaatsen in huizen die lijken op
gevangenissen
Ancien Régime (17de-18de E)
Gruwelijke middeleeuwen
Willekeur versus eigen logica
Jouw hand werd niet altijd afgehakt, je kon ook een geldboete krijgen, maar dat
werd minder aan het licht gebracht
Vorst, koning bepaalde criminaliteit
Straf: herstel gezag van de koning ➔ focus op vergelding ➔ focus op strafuitvoering via
voorbeeldstraffen, publieke straffen
1
,Focus op openbare straffen en lijfstraffen, wanner het gezag van de koning werd aangetast
Gericht op algemene preventie
Verlichting (18de E)
- Schandpaal → publiekelijke straffen
- Willen af van de willekeur
- Tegen absolutisme
- Reactie op willekeur Ancien Régime
- Maatschappelijke verandering (Franse Revolutie 1789)
- Aantasting maatschappij= Bestraffing vanuit de maatschappij tav lid maatschappij
- Gevangenisstraf als uitgelezen instrument
- Verdeling van de macht en het sociaal contract
- Mensbeeld en wetenschapstheorie van die tijd:
- Mens = rationeel wezen, vrije/bewuste keuze ➔afwegen kosten en baten → brengt het
meer op dan wat het kost dan gaan ze de misdaad plegen → kiezen zelf of ze het doen of
niet
• Schuldnotie staat centraal
• Daad centraal
- Straf: vergelding (sociaal contract), algemene preventie, bijzondere preventie
- Afschrikking
- Ontstaan van gevangenisstraf = humane straf
Centrale figuren binnen deze periode
John Locke (1632-1704)
- Stelt het absolutisme in vraag en verwierp het goddelijk recht van koningen en vorsten,
het feit dat ze niet aan regels gebonden zijn (dus willekeur) en dat ze geen
verantwoording moeten afleggen
- Natuurwet: niemand mag een ander schaden in leven, gezondheid, vrijheid en bezit
- Een samenleving kan werken wanneer iedereen maar een stukje van zijn/haar vrijheid
opgeeft en op de staat kan rekenen om hen – in ruil daarvoor- te beschermen tegen
degenen die “gulzig en onrechtvaardig” zijn= recht tot straffen ➔ sociaal contract
- Sociaal contract = ik als burger geef een deel af en verwacht dat ze mij gaan
beschermen van de asociale mensen door ze te straffen
- Wanneer het sociaal contract geschonden wordt, dan word je gestraft
- Iedereen is in staat om keuzes te maken op basis van eerdere ervaringen, vrije wil,
rationeel denken, kosten-baten
Charles de Montesquieu (1689-1755)
• Onze huidige democratische inrichting gebaseerd op ideeën van Locke en Montesquieu
2
, • Net zoals Locke heeft Montesquieu kritiek op het absolutisme
• 1748: “De l'Esprit des Lois”
• Trias politica, driemachtenleer, scheiding der machten
• wetgevende, uitvoerende, rechterlijke macht = Maken van de weten, uitvoeren,
handgaven in de praktijk
• De drie machten controleren elkaar en zo wordt voorkomen dat één macht de
bovenhand krijgt
• Heel wat staten baseerden hun grondwet op dit principe
- Montesquieu had ook een mening over straffen: verzet tegen folterpraktijken
- Voorstander van proportionaliteit = de ernst van jouw misdrijf moet in verhouding met
die van je straf
- Een van de eersten die de preventiegedachte op de voorgrond plaatste
➔ Ideeën die verder uitgewerkt werden door Cesare Beccaria
Cesare Beccaria (1738-1794)
• Verzette zich tegen foltering en doodstraf
• 1764: “Dei Delitti e delle pene” (On crimes and punishment)
• Criminaliteit moet duidelijk omschreven worden, net zoals de straf + straf moet
proportioneel zijn met de ernst van het misdrijf
• Feit en straf moet omschreven zijn in een wet, zodat mensen wat strafbaar is →
sociaal contract
• Onschuldig tot tegendeel bewezen is: bewijs voor strafbaar feit en enkel dan een straf
• Vertrok net zoals bij Locke bij het sociaal contract als recht tot straffen
• Rechten van de verdachte/beklaagde
4 elementen van een eerlijk systeem/criminaliteitspreventie (algemene preventie).
1. Een eerlijk proces: wanneer de verkeerde persoon gestraft wordt, zal jouw systeem niet
afschrikken
2. Proportionaliteit: ernst straf in verhouding tot ernst van het misdrijf, tegen doodstraf
3. Snelle reactie: link tussen misdrijf en straf
4. Zekerheid: pakkans en straf
Hierin zie je duidelijk principes van het strafrecht terug die linken aan de “Magna Charta” van het
strafrecht
Zijn werk: grondslagen van het Klassieke Strafrecht
3
