Humane wetenschappen
Gerontologie
Les 1: algemene inleiding in de gerontologie
Algemene inleiding: wat is gerontologie?
= Wetenschap van het ouder worden
Bestudeert:
- profiel van de oudere persoon
- ouder worden als ontwikkelingsproces
- vergrijzing als sociaal gegeven (in europa/ buiten europa)
doelstellingen
Healty ageing Succesful ageing Productive ageing Active ageing
= gezond, Nadruk op welzijn Bijdragen aan Proces
Levenslang proces en kwaliteit van samenleving bv optimaliseren
leven vrijwilligerswerk, gezondheid,
Zo lang mogelijk zorg voor anderen participatie en
fysiek & mentaal Weinig ziekte, veiligheid
gezond blijven goed functioneren
en tevredenheid Kwaliteit van leven
verhogen
Functionele Veerkracht
mogelijkheden in Blijven meedoen in
stand houden Zelfregie = heft in sociaal, cultureel
eigen handen en economische
Bevorderen nemen activiteiten
zelfredzaamheid
Promotie &
preventie
1
,Humane wetenschappen
Gerontologie
Begripsbepaling: visie op ouder worden in de oudheid
Verschillende visies op het ouder worden van Manheimer
- de visie van Plato
o Ouder populatie verwerft nieuwe inzichten door studie
o Ze leveren een bijdrage aan de maatschappij door kennis, wijsheid,
leveseraring
o Oud worden is niet erg
- de visie van Aristoteles
o Oudere personen moeten zich terug trekken uit de maatschappij
o Aanvaarden dat je oud wordt
o Geen initiatief nemen in de samenleving
o Cumming en Henry (1961) vertalen dit in de disengagementtheorie
- de visie van Cicero
o Ouderen moeten zo lang mogelijk actief blijven
o Ouderen moeten zich actief verzetten tegen teruggang en verlies
(activiteit theorie)
- de visie van Montaigne
o Maatschappij stelt ouder worden vooral negatief voor
o Niet laten leiden door de negatieve stereotypen omtrent ouderen
Begripsbepaling: vier generaties
= Niet 1 grijze massa
1) De vooroorlogse generatie
o Gehoorzaamheid en conventionele waarden centraal
o Geconfronteerd met minstens één WO
2) De stille generatie
o Opgegroeid met dreiging van een WO
o Ruim aanwezig in vrijwilligerswerk;
3) De protestgeneratie/babyboomers
o Rebelleerden tegen het klein burgerlijk moraal/ hoe samenleving eruit
zag bv vrouwenrechten, homorechten
4) De verloren generatie
o Jeugdwerkloosheid
o Kwaliteit van leven werd belangrijk bv deden activiteiten
o Welvaart stijgt
Generatieverschillen bv gedragingen, waarden
2
,Humane wetenschappen
Gerontologie
Definiëren van de oudere populatie
= Senior versus kwetsbare oudere persoon:
- Enorme evolutie omschrijving
- Vroeger geen onderscheid in activiteit en leeftijd
- Na 1980 actieve bejaarden versus oudere bejaarden
Vroeger: geen onderscheid in leeftijd & activiteit tussen bejaarden 60+ en groep van
derde leeftijd
1980: revolutie = ‘wij willen onderscheid’
- jongbejaarden = actief en dynamisch jonggepensioneerden
- bejaarden
- hoogbejaarden
- nieuw begrip = senioren
Nu = bovenste vroeger: beneden
Frêle ouderen: hebben soms wat hulp nodig door kleine aandoeningen
Wij hebben minder verleden en nog grote toekomst -> ouderen spreken vaak over
verleden omdat ze al een heel verleden hebt, en weinig toekomst, jongen omgekeerd
Demografische verandering
- Pensioenleeftijd wordt verhoogd
- Zo lang mogelijk in eigen leefomgeving laten (hoe kunnen we in 1 e lijn zorg
thuis organiseren) -> WZC duur, personeelstekort
- Steeds meer oudere personen, steeds meer 100 jarigen vroeger zeldzaam, nu
niet meer => kanttekening: niet zo leuk iedereen rond jou verliezen, ze willen
niet altijd een groot feest
3
, Humane wetenschappen
Gerontologie
Bevolking in België stijgt, maar de mensen worden steeds ouder en meer
mensen worden 100 jaar, ook aantal kwetsbare ouderen neemt toe = dubbele
vergrijzing => enorme uitdaging voor maatschappij
o Absolute vergrijzing: meer en meer ouderen
o Relatieve vergrijzing: ouderen nemen meer en meer van de groep in ->
meer ouderen in samenleving dan werkende mensen -> probleem naar
gezondheidskosten 25-jarigen moeten meer betalen
Oorzaken
- Toename levensverwachting:
o Medische kennis en technologie neemt toe
o Toenemende welvaart
- Nataliteit:
o Dalend aantal geboortes.
o Stijging gemiddelde leeftijd eerste kind. Vroeger tussen 20 en 30 nu
meer naar de 30 waardoor je eigenlijk minder aantal kinderen kan
krijgen
- Dubbele vergrijzing:
o De oudsten ouderen nemen toe.
o Meer nood aan zorg
Vergrijzing en dubbele vergrijzing
- Rechtstreekse effecten op ouderenzorg
- Meer plaatsen creëren in residentiële ouderenzorg
- Eerstelijnszorg betaalbaar houden. Rechtstreeks toegankelijke hulp bv
thuisverpleging, ergotherapeuten, psychologen
- Wanverhouding beroepsactieve leeftijd (BAL) en gepensioneerden
➔ Ouderenafhangkelijkheidsgraad (OAG) = wanverhouding
4
Gerontologie
Les 1: algemene inleiding in de gerontologie
Algemene inleiding: wat is gerontologie?
= Wetenschap van het ouder worden
Bestudeert:
- profiel van de oudere persoon
- ouder worden als ontwikkelingsproces
- vergrijzing als sociaal gegeven (in europa/ buiten europa)
doelstellingen
Healty ageing Succesful ageing Productive ageing Active ageing
= gezond, Nadruk op welzijn Bijdragen aan Proces
Levenslang proces en kwaliteit van samenleving bv optimaliseren
leven vrijwilligerswerk, gezondheid,
Zo lang mogelijk zorg voor anderen participatie en
fysiek & mentaal Weinig ziekte, veiligheid
gezond blijven goed functioneren
en tevredenheid Kwaliteit van leven
verhogen
Functionele Veerkracht
mogelijkheden in Blijven meedoen in
stand houden Zelfregie = heft in sociaal, cultureel
eigen handen en economische
Bevorderen nemen activiteiten
zelfredzaamheid
Promotie &
preventie
1
,Humane wetenschappen
Gerontologie
Begripsbepaling: visie op ouder worden in de oudheid
Verschillende visies op het ouder worden van Manheimer
- de visie van Plato
o Ouder populatie verwerft nieuwe inzichten door studie
o Ze leveren een bijdrage aan de maatschappij door kennis, wijsheid,
leveseraring
o Oud worden is niet erg
- de visie van Aristoteles
o Oudere personen moeten zich terug trekken uit de maatschappij
o Aanvaarden dat je oud wordt
o Geen initiatief nemen in de samenleving
o Cumming en Henry (1961) vertalen dit in de disengagementtheorie
- de visie van Cicero
o Ouderen moeten zo lang mogelijk actief blijven
o Ouderen moeten zich actief verzetten tegen teruggang en verlies
(activiteit theorie)
- de visie van Montaigne
o Maatschappij stelt ouder worden vooral negatief voor
o Niet laten leiden door de negatieve stereotypen omtrent ouderen
Begripsbepaling: vier generaties
= Niet 1 grijze massa
1) De vooroorlogse generatie
o Gehoorzaamheid en conventionele waarden centraal
o Geconfronteerd met minstens één WO
2) De stille generatie
o Opgegroeid met dreiging van een WO
o Ruim aanwezig in vrijwilligerswerk;
3) De protestgeneratie/babyboomers
o Rebelleerden tegen het klein burgerlijk moraal/ hoe samenleving eruit
zag bv vrouwenrechten, homorechten
4) De verloren generatie
o Jeugdwerkloosheid
o Kwaliteit van leven werd belangrijk bv deden activiteiten
o Welvaart stijgt
Generatieverschillen bv gedragingen, waarden
2
,Humane wetenschappen
Gerontologie
Definiëren van de oudere populatie
= Senior versus kwetsbare oudere persoon:
- Enorme evolutie omschrijving
- Vroeger geen onderscheid in activiteit en leeftijd
- Na 1980 actieve bejaarden versus oudere bejaarden
Vroeger: geen onderscheid in leeftijd & activiteit tussen bejaarden 60+ en groep van
derde leeftijd
1980: revolutie = ‘wij willen onderscheid’
- jongbejaarden = actief en dynamisch jonggepensioneerden
- bejaarden
- hoogbejaarden
- nieuw begrip = senioren
Nu = bovenste vroeger: beneden
Frêle ouderen: hebben soms wat hulp nodig door kleine aandoeningen
Wij hebben minder verleden en nog grote toekomst -> ouderen spreken vaak over
verleden omdat ze al een heel verleden hebt, en weinig toekomst, jongen omgekeerd
Demografische verandering
- Pensioenleeftijd wordt verhoogd
- Zo lang mogelijk in eigen leefomgeving laten (hoe kunnen we in 1 e lijn zorg
thuis organiseren) -> WZC duur, personeelstekort
- Steeds meer oudere personen, steeds meer 100 jarigen vroeger zeldzaam, nu
niet meer => kanttekening: niet zo leuk iedereen rond jou verliezen, ze willen
niet altijd een groot feest
3
, Humane wetenschappen
Gerontologie
Bevolking in België stijgt, maar de mensen worden steeds ouder en meer
mensen worden 100 jaar, ook aantal kwetsbare ouderen neemt toe = dubbele
vergrijzing => enorme uitdaging voor maatschappij
o Absolute vergrijzing: meer en meer ouderen
o Relatieve vergrijzing: ouderen nemen meer en meer van de groep in ->
meer ouderen in samenleving dan werkende mensen -> probleem naar
gezondheidskosten 25-jarigen moeten meer betalen
Oorzaken
- Toename levensverwachting:
o Medische kennis en technologie neemt toe
o Toenemende welvaart
- Nataliteit:
o Dalend aantal geboortes.
o Stijging gemiddelde leeftijd eerste kind. Vroeger tussen 20 en 30 nu
meer naar de 30 waardoor je eigenlijk minder aantal kinderen kan
krijgen
- Dubbele vergrijzing:
o De oudsten ouderen nemen toe.
o Meer nood aan zorg
Vergrijzing en dubbele vergrijzing
- Rechtstreekse effecten op ouderenzorg
- Meer plaatsen creëren in residentiële ouderenzorg
- Eerstelijnszorg betaalbaar houden. Rechtstreeks toegankelijke hulp bv
thuisverpleging, ergotherapeuten, psychologen
- Wanverhouding beroepsactieve leeftijd (BAL) en gepensioneerden
➔ Ouderenafhangkelijkheidsgraad (OAG) = wanverhouding
4
