Samenvatting beroepsethiek

Beroepsethiek
THEMA 1: Wat is relationele ethiek? (Henk)


HEBBEN WE EEN PROBLEEM?
 Waarop moeten we ons handelen vandaag funderen?
Vroeger = christelijk fundament (genot had geen plaats, geen abortus, geen LGBTQ+,…) Mag niet meer in
de sociale sector!

Ethiek= stelt zich als filosofische discipline de vraag naar het fundament van de psychologische praktijk

Het christelijke fundament werd verleden tijd en verloor zijn kracht
4 andere fundamenten
1) Mathematisering, formalisering en wetenschappen
2) Individualisering en vermarkting
3) Een relationeel netwerk van waarden / perspectieven / meer- lagig
4) Religie & mythe

EEN FUNDAMENTEEL FILOSOFISCH-ETHISCH DEBAT
1. MATHEMATISERING, FORMALISERING & WETENSCHAPPEN (REACTIE OP VROEGER)
o We willen in dit model een fundering die wetenschappelijk is onderzocht, een fundering die
is gebaseerd op wetenschappelijke, neutrale en objectieve procedures
o Objectiviteit is een goed fundament van wat kan, mag en moet
o We zien een object en gaat dit meten en meten is weten
o Onze sector evolueert laatste tijd meer en meer naar een meetcultuur
Enorm veel
druk Mathematiseren hoeveel sessies een bepaalde cliënt nodig heeft totdat zijn probleem is
opgelost
Gesprekken met cliënten timen


Voordelen GROOT nadeel
- Wetenschappelijk verantwoord - Heel wiskundig, is dat dan
- Controleerbaar/meetbaar menselijk/humaan?
- Objectief

2. INDIVIDUALISERING EN VERMARKTING (REACTIE OP VROEGER)
o Vraag en aanbod is beste principe op een psychologische praktijk te leveren
o De markt beslist welke behandelingen blijven bestaan, niet de overheid
o Eigen verantwoordelijkheid
o Cliënt moet op de markt gaan met zijn budget en op zoek gaan naar de zorg die hij nodig
heeft  passen koopgedrag aan en onzinnige behandelingen verdwijnen
Markt heeft
De toename van privé-hospitalisatieverzekeringen. Deze werken winstgericht en richten
recht op zorg:
heel oneerlijkzich vooral op gezonde, kapitaalkrachtige klanten. Mensen met een hoog
gezondheidsrisico of een laag inkomen krijgen moeilijk toegang tot zulke
verzekeringen. Zo bepaalt de markt steeds meer wie wel en wie geen recht heeft op
zorg.




1

, Voordeel GROTE nadelen
- Nieuwe zorgenvormen en behandelingen - Geld/winst zegt wie toegang krijgt tot zorg,
(alleen populaire blijven) waardoor kwetsbare en risicogroepen
sneller worden uitgesloten en de
verantwoordelijkheid volledig bij het individu
ligt
- Eigen schuld dikke bult verhaal:
individualistisch schuldmodel
- Elk mens zelf verantwoordelijk is voor zijn
zorg, waarbij elk zicht verloren gaat op alle
andere mogelijk beïnvloedende
factoren/relaties

3. RELATIONEEL NETWERK VAN WAARDEN / PERSPECTIEVEN / MEER-LAGIG
o Het fundament waar dit model op uitrust, is onduidelijk
o Er bestaat in dit model geen éénduidig fundament, dus gaan we bepaalde normen en
waarden gaan afwegen in een complexe situatie
o We gaan in groepsverband (in dialoog) gaan uitzoeken waar iedereen belang aanhecht en
hieruit stellen we bepaalde regels op
o Het is de bedoeling dat je op een menselijke manier met deze houvast omgaat en met
goede relationeel-ethische argumenten aankomt wanneer je wil afwijken van bepaalde
regels
 OBJECTIVITEIT SPEELT WEL ROL, MAAR IS ZEKER NIET ALLEEN DAT !!!

Op een psychiatrische afdeling geldt de regel dat cliënten binnen 15 minuten na de
revalidatieoefeningen moeten terugkeren. Objectief kan men meten wie te laat is, maar
zonder rekening te houden met de context (bv. de cliënt rustte even of raakte in gesprek)
zegt die meting weinig. De relationele visie benadrukt dat pas door de betekenis en situatie
mee te nemen, kan beoordeeld worden of iemand werkelijk “fout” is.


4. RELIGIE EN MYTHE
o Hoe ga je om met je religie? Ga je deze normaliseren & totaliseren? Ga je deze dan ook
doorgeven aan je cliënt?
o God is voldoende voor het oplossen van problemen

Euthanasie wordt door het Christendom totaal afgewezen.


Relationele ethiek gaat niet totaliseren ! Relationele ethiek is dus
nooit eenzijdig. Je staat altijd in wisselwerking met de cliënt.



FILOSOFIE STELT DE VRAAG NAAR DE GROND, ETHIEK STELT DE VRAAG NAAR DE
GRONDWAARDE

Wat betekent grond?
o Leven in samenleving waar dingen kunnen,
mogen en moeten
o Gebaseerd op waarden (respect, …)
o Daar kan je nog diepere vragen op stellen (wat is
de rol van van het gezin met betrekking op
seksualiteit)
2

, o Gaan we nog dieper dan zitten we op de grondwaarde  daar stoppen de vragen


DUS ethiek baseert of fundeert zich op waarden. Deze waarden zijn niet de grondwaarde. Je kan er
namelijk altijd nog meer vragen over stellen. De grondwaarde is de waarde waar de vragen ophouden en
er geen verder antwoordt is. (eigenlijk het totalitaire denken van god)
 In het verleden was abortus onbespreekbaar, omdat de grondwaarde het leven was. Men deed
alles om het leven mogelijk te maken, het leven te redden. Maar als er bijvoorbeeld een vrouw
zich in een gevaarlijke zwangerschap bevindt en men dan abortus weigerde waarbij zij (en baby)
komt te sterven  grondwaarde klopt dan niet meer volledig. Een leven werd verloren.

 In het verleden was euthanasie onbespreekbaar, omdat de grondwaarde het leven was. Als
iemand bijvoorbeeld terminaal ziek is, zware pijnen ervaart en men kan deze niet wegnemen.
Deze persoon vraagt om te mogen sterven maar men weigert dit  wat is de levenskwaliteit van
die persoon nog?

• ONZE GRONDWAARDE FOCUS ZICH VOORAL OP RELATIES

Bijzondere jeugdzorg: 1 norm is dat jongeren geen dreadlocks mogen hebben (regels: vraagt
onderhoud, tijd, kans op luizen, …). Plots komt iemand nieuw toe waarbij het gezin een dreadlock cultuur
heeft (en kind heeft dus ook dreadlocks). Ga je diezelfde norm ook bij dit kind toepassen? Regels zijn
gemaakt om relaties te versterken (niet per se om ze te volgen) en hier werkt de regel tegen. Je zoekt
goede argumenten waarom het hier best wel kan en de normen worden niet getotaliseerd.

WELKE GRONDWAARDE FUNDEERT ONZE PSYCHOLOGISCHE PRAKTIJK
We onderscheiden twee soorten grond:
1. Totalitaire grond: onbetwistbaar, absoluut en totaal
o Totalitair, blind voor het bijzondere en objectief
o Grondwaarde is absoluut, dus het zorgt voor zekerheid en rust
 Regel kijkt niet naar bijzondere omstandigheden (abortus verboden door ‘God’)

Logopediste A begeleidt patiënten met een CVA in hun spraakrevalidatie. Op een bepaald moment valt
haar collega uit, zij deed de patiënten in het ziekenhuis terwijl logopediste A patiënten ambulant
verzorgde. Door dat ontslag stond ze nu alleen. Haar directie stond erop dat ze de ambulante
begeleiding voortzette en hier voorrang aan gaf (ten koste van de andere patiënten in het ziekenhuis).
De uiteindelijke argumentatie van de directie was financieel. Residentiële logopedie zit in de ligdagprijs,
dus die inkomsten heeft het ziekenhuis sowieso. Bij ambulante zorg is afhankelijk van de gegeven zorg.
Daardoor kreeg die voorrang. Dit is ethisch correct als economie je fundament is.

2. Relationele grond: geldt beperkt, kent twijfel, betwistbaar, onzekerheid
o Niet zuiver theoretisch of objectief
o Belang van dialoog
o Niet objectiviteit maar relevantie als waarheidsbegrip

 Waar hou je rekening mee, wat speelt er ene rol BEPAALDE CONTEXTEN MET ARGUMENTATIE
 JE HEBT ARGUMENTEN
 Niet totaliseren ZORGT ERVOOR DAT ONZE NORM EEN DOEL WORDT
 Waarom doe je iets en waarom doe je iets niet

Iedereen heeft wel een idee van wat respect is maar iedereen kan deze ook anders invullen. Zo kan
iemand uit respect in de ene casus voor en in de andere casus tegen euthanasie zijn. Pas in relatie met
de realiteit wordt duidelijk wat respect concreet betekent.




3

, We zeggen dus dat ‘RELATIE’ onze grondwaarde is. Een ethisch antwoord is een relevant verband
tussen onze achtergrond vertaalt in onze waarden en concrete context waarin een probleem zich stelt.

HET BELANG VAN RELATIONELE ETHIEK VOOR EEN PSYCHOLOGISCHE PRAKTIJK
Het belang van het overdenken van zijn grondwaarde: persoonlijk en voor een zorgorganisatie

1. Micro-laag  persoonlijk
o Wat zijn mijn waarden/fundament als psychologisch consulent? Hoe sta ik in het leven?
o Persoonlijkheid speelt grote rol
BV: je doet een huisbezoek bij een cliënt en je merkt er rommel, veel dieren, stank, zetel kapot, … Je moet
een gesprek met de cliënt voeren maar je hebt net nieuwe kleren aan. Hij nodigt je uit neer te zitten. Wat
doet dit met jou? Als dit constant op je weegt, welk impact heeft dit dan op het gesprek?

2. Meso-laag  organisatie
o Wat is de visie/filosofie van de organisatie waar ik werk? Hoe situeert deze organisatie zich
in de samenleving?
3. Macro-laag  samenleving
o Wat is de visie/filosofie waarmee een samenleving kijkt naar zorg? Het belang van de
politiek?
4. Meta-laag
o In welke visie/filosofie fundeert de micro/meso/macrolaag zich? Wat is de algemene
culturele filosofische (achter)grond waar mee men kijkt naar zorg: religie, wetenschap,
democratie en mensenrechten?

EEN RELATIONEEL ETHISCH STAPPENPLAN
 De relationele ethiek veronderstelt een dialoog (of het bepalen van wat waardig is) tussen alle
betrokkenen. Om deze dialoog te ondersteunen kan er gebruik gemaakt worden van stappenplannen. Dit
plan kan een houvast bieden voor het concreet bespreken van een ethisch probleem

Stap 1: Inventariseer wie allemaal bij de dialoog is betrokken.
Stap 2: Benoem voor elke betrokkene de voor hen relevante waarden.
Stap 3: Welke oplossingen zijn in de gegeven situatie mogelijk?
Stap 4: Aan welke waarden komen de oplossingen al dan niet tegemoet?
Stap 5: Maak vanuit de grondwaarde ‘relatie’ een gefundeerde keuze.




Kort samenvattingsoverzicht
 Christelijke verdwenen
Bv: vroeger WZC Heilig hart en nu AZ Groenige bij ziekenhuizen
 Wat komt er in de plaats?
 Cultuur= normen (mag, kan, moet)
Bv: in onze leefgroep mogen er geen dreadlocks,…
 Hoe kom je daaraan? (luizen, hygiëne,…)
 Loopbaan confrontaties CONSTANT
Bv: kind komt te laat op school (reglement) en moet bij 3x te laat strafstudie
 Wat zeg je tegen een kind met moeilijkheden?
 CONSTANT FUNDAMENTELE VRAGEN ALS PSYCHOLIGISCH CONSULENT
 Relationele manier: regels als middel om een doel te bepalen


4