Samenvatting Alles wat je nodig hebt voor tentamen Jeugdrecht

Hoorcollege aantekeningen Jeugdrecht

Hoorcollege 1 Introductie en afstamming

De afstamming is in beginsel de biologische betrekking die door de geboorte uit bepaalde ouders
ontstaat. De door de afstamming ontstane juridische betrekking wordt ook wel de familierechtelijke
betrekking genoegd. Om te kijken wie er volgens de wet familie is, moet je kijken of er
familierechtelijke betrekking bestaat. Dat doe je aan de hand van het afstammingsrecht:
- Art. 1:197 BW: kind, ouders en bloedverwanten van ouders staan in familierechtelijke
betrekking tot elkaar
- De familierechtelijke betrekking met ouders bestaat op grond van art. 1:198 BW voor de
moeder en art. 1:199 BW voor de vader.
Volgens de huidige wet kan een kind maximaal 2 juridische ouders hebben.

Family life van art. 8 EVRM ziet op de feitelijke relatie en is iets anders dan de familierechtelijke
betrekking. De feitelijke relatie en de familierechtelijke betrekking kunnen wel samengaan, maar ook
los van elkaar bestaan.  Art. 8 EVRM: volgens het EHRM moet worden gekeken naar ‘feitelijk
bestaande nauwe persoonlijke betrekkingen’ of het voornemen

EHRM: Zo is in latere rechtspraak geoordeeld dat wanneer de biologische vader geen kans heeft
gehad om family life met zijn kind te bewerkstelligen, bijvoorbeeld doordat de moeder dit
dwarsboomt, ook de intentie van de biologische vader voldoende kan zijn voor het doen ontstaan van
family life. Hierbij dienen de belangen van het kind wel vooropgesteld te worden. Hierbij betreft het
dus niet zozeer de relatie tussen ouders of de genetische band tussen ouder en kind, maar de wens
van een ouder om family life met het kind te doen ontstaan

Enkele begrippen:
- Juridische ouder: man of vrouw die in familierechtelijke betrekking tot het kind staat
- Biologische vader: man met behulp wiens genetisch materiaal het kind is ontstaan:
1. Donor: genetisch materiaal afgestaan
a. Onbekende donor: de met de moeder uit wie het kind is geboren, gehuwde of
geregistreerde vrouw is alleen van rechtswege de duomoeder van het kind als het
kind is verwekt met behulp van een anonieme donor (art. 1:198 aanhef en onder b
BW). De reden voor deze beperking is dat, wanneer het kind is verwekt door of met
behulp van het zaad van een bekende donor, deze man als biologische vader onder
omstandigheden een rol moet kunnen hebben in het leven van het kind. In dat geval
is er geen plaats om op voorhand de echtgenote van de moeder, het duo
moederschap toe te kennen.
b. Bekende donor: de bekende donor komt in ieder geval juridisch een positie toe als hij
in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind staat. Hoge Raad: van belang is dan
wat de relatie tussen de bekende donor en de moeder uit wie het kind geboren is,
wat de rol is die de bekende donor is het leven van het kind zal spelen en wat de
betrokkenheid van de donor bij het kind feitelijk is.
2. Verwekker: man heeft seks gehad met de vrouw uit wie het kind geboren is

De wet houdt rekening met het verschil tussen een verwekker en een donor, daarom is het
van belang om te weten hoe de vrouw zwanger is geraakt. Ontkenning van het door huwelijk
ontstane ouderschap en vernietiging van de door een man gedane erkenning zijn in principe
mogelijk op de grond dat de echtgenoot/erkenner niet de biologische vader is, niet op de
grond dat de echtgenoot/erkenner niet de verwekker is. Zou er verwekker hebben gestaan,
dan zou het vaderschap ook ontkend kunnen worden c.q. de erkenning vernietigd kunnen
worden in geval van kunstmatige inseminatie met eigen zaad van de vader. Bij de

, gerechtelijke vaststelling van het ouderschap van een man is uitdrukkelijk bepaald dat het
moet gaan om de verwekker of degene die als levensgezel heeft ingestemd met een daad die
de verwekking van het kind tot gevolg kan hebben gehad. Daarmee is de gerechtelijke
vaststelling van het ouderschap jegens de donor die niet de levensgezel is geweest,
uitgesloten.

- Donor met family life: bekende donor die in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind
staat
- Meemoeder of duomoeder: vrouwelijke partner van de geboortemoeder
- Instemmende levensgezel: man of vrouw die met (kunstmatige) bevruchting van de moeder
heeft ingestemd
- Sociale ouder: man of vrouw die het kind daadwerkelijk verzorgt en opvoedt (eventueel met
gezag)

De moeder van het kind is de vrouw (art. 1:198 BW):
1. Van rechtswege
a. Uit wie het kind geboren is. De draagmoeder is naar huidig recht de juridische moeder
van het kind, ook als voor bevruchting geen eigen eicel van deze vrouw is gebruikt.
b. De vrouw die op het tijdstip van de geboorte van het kind is gehuwd of geregistreerd
partnerschap heeft met de vrouw uit wie het kind is geboren, mits dit kind is verwerkt
door middel van een onbekende donor (en officiële verklaring: geen verklaring? Geen
duomoeder van rechtswege, kan wel erkennen of adopteren). Het kind kan wettelijk 2
moeders hebben, maar alleen als aan de 2 vereisten is voldaan.
2. Door rechtshandeling
a. De vrouw die het kind heeft erkend
b. De vrouw van wie het ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
c. De vrouw die het kind heeft geadopteerd

De vader van het kind is de man (art. 1:199 BW):
1. Van rechtswege
a. De man die op het tijdstip van de geboorte van het kind is gehuwd of geregistreerd
partnerschap heeft met de vrouw uit wie het kind is geboren. De wet gaat ervan uit dat
de man met wie de moeder getrouwd is of geregistreerd partnerschap heeft ten tijde van
bevalling, de vader is. Het maakt niet uit hoe de moeder zwanger is geworden. Dit kan
problemen opleveren in geval van overspel.
b. De man wie zijn huwelijk of geregistreerd partnerschap binnen 306 dagen voor de
geboorte van het kind door de dood is ontbonden (tenzij)
2. Door rechtshandeling
a. De man die het kind heeft erkend
b. De man van wie het ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
c. De man die het kind heeft geadopteerd: voor het ontstaan van een familierechtelijke
betrekking tussen 2 mannen en het kind, is steeds nodig dat het kind door beiden of een
van beiden is geadopteerd. Als het gaat om 2 vrouwen en het uit een van hen geboren
kind, is adoptie niet nodig, maar ontstaan familierechtelijke betrekkingen op grond van
het afstammingsrecht. Dit verschil vloeit voort uit het feit dat uit de relatie van 2 mannen
geen kind kan worden geboren.

Ontkenning van het ouderschap: als je de biologische ouder van het kind bent, kom je nooit meer van
het ouderschap af. Onder voorwaarden kan dat wel als je niet de biologische ouder van het kind bent
en het ouderschap door bedrog over de verwekking van de moeder is vast komen te staan.
- Ontkenning van het van rechtswege door huwelijk of geregistreerd partnerschap ontstane
vaderschap of (mee)moederschap

, - Grondslag: je bent niet de biologische ouder. Voor vaderschap staat de grondslag in art. 1:200
BW en voor het moederschap in art. 1:202a BW

Erkenning: art. 1:203 en 1:204 BW  Erkenning is een formele verklaring van een man of vrouw dat
hij of zij het kind als het zijne of hare erkent. Dit is ook mogelijk al je niet de biologische ouder bent.
Er zitten voorwaarden aan:
- Mits toestemming van de moeder (of vader: het is ook denkbaar dat niet de moeder maar de
vader toestemming geeft voor erkenning, bijvoorbeeld bij adoptie. Bij eenhoofdige adoptie
wordt de moeder die het kind heeft gebaard geen juridische moeder en kan de vader iemand
anders toestemming geven voor erkenning), en van het kind boven de 12 jaar (art. 1:204 lid 1
onder d BW).
- Geen terugwerkende kracht! Vanaf de geboorte? Dan moet je voor bevalling van de moeder
erkennen
- Erkenning kan in beginsel door iedereen. Het is geen voorwaarde dat iemand ook biologisch
ouder is
- Er bestaan mogelijkheden om erkenning te vernietigen  art. 1:205 BW voor het vaderschap
en art. 1:205a BW voor het moederschap

Vervangende toestemming voor erkenning is mogelijk: bij weigering van toestemming door de
moeder en/ of het kind, kan de erkenner de rechtbank verzoeken om vervangende toestemming. De
man die vervangende toestemming verzoekt, moet zijn biologische vaderschap bewijzen. Voldoende
is daartoe dat via DNA-onderzoek komt vast te staan dat hij de biologische vader is. De man wordt
vermoed verwekker te zijn, tegen dit vermoeden kan de moeder tegenbewijs leveren. Onder
voorwaarden:
- Art. 1:204 lid 3 BW
a. Sub a: de erkenner is de verwekker (man met wie moeder naar bed is geweest: deze man
heeft geen family life nodig voor erkenning)
b. Sub b: de erkenner is de biologische vader met family life (donor moet wel family life
hebben met het kind voor toestemming voor erkenning  nauwe band met het kind)

De erkenning zou de belangen van de moeder bij een ongestoorde verhouding met het kind
niet moeten schaden of een evenwichtige sociaalpsychologische en emotionele ontwikkeling
van het kind zou door de erkenning niet in het gedrang moeten komen. Wanneer is dit het
geval? Uitgangspunt is dat in art. 8 lid 1 EVRM besloten ligt dat een kind en zijn verwekker die
tot hem in een betrekking staat die als gezinsleven kan worden aangemerkt, in beginsel over
en weer aanspraak erop hebben dat hun relatie rechtens wordt erkend als familierechtelijke
rechtsbetrekking. De mogelijkheid van erkenning mag aan een zodanige vader slechts worden
onthouden, indien aan de vereisten gesteld in art. 8 lid 2 EVRM is voldaan. In het bijzonder
zal moeten worden nagegaan of de inbreuk op het recht op eerbiediging van het familie- en
gezinsleven (door de erkenning niet toe te laten) ‘in een democratische samenleving
noodzakelijk is’, d.w.z. dat de belangen bij weigering van de toestemming een inbreuk op het
familie- en gezinsleven rechtvaardigen. Indien ouders niet voldoende betrokken zijn, dan
voldoet de inbreuk niet aan de vereiste noodzakelijkheid. Daarenboven moet de inbreuk
evenredig zijn aan het gestelde doel. Onder andere in het licht van deze jurisprudentie is de
belangenafweging in art. 1:204 lid 3 BW opgenomen. Daarbij gaat het zowel om de belangen
van de verwekker en van de donor die in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind
staat, bij een familierechtelijke betrekking met het kind als om de belangen van het kind als
ook om die van de moeder om ongestoord de verzorging en opvoeding van het kind die zij op
zich had genomen te kunnen voortzetten. Het zal sterk van de omstandigheden van het geval.
Van schade aan de belangen van het kind is slechts sprake indien er ten gevolge van de
erkenning voor het kind reële risico’s zijn dat het wordt belemmerd in een evenwichtige
ontwikkeling. Het gaat om verwachting van toekomstige feiten en dat na een verkregen

, vervangende toestemming de erkenning onomkeerbaar is (biologische ouder). Het enkele feit
dat het kind weerslag ondervindt van de inbreuk die de erkenning maakt op het tussen hem
en de echtgenoot van zijn moeder bestaande ‘family life’ is niet voldoende om schade aan de
belangen van het kind aan te nemen. Hoge Raad: misdragingen van de man jegens de
moeder gedurende langere tijd (waarvoor de man strafrechtelijk is veroordeeld) en de zware
druk die dit op de moeder en op haar relatie met het kind heeft gelegd, kunnen de balans
doen doorslaan naar een weigering van de toestemming.
a. De verwekker heeft niet of niet tijdig kunnen erkennen: wanneer de mogelijkheid er niet
was om te erkennen, maakt de rechter een belangenafweging. De bijzondere curator
moet hier de belangen in kaart brengen. Heeft de moeder gezien alle belangen in
redelijkheid tot het verlenen van toestemming kunnen komen?

Als de verwekker niet of niet tijdig om vervangende toestemming tot erkenning heeft
kunnen vragen, bijvoorbeeld omdat hij niet wist van de geboorte of niet wist dat hij de
verwekker was, dan ligt een minder strikte maatstaf voor de hand bij de beoordeling van
de vraag of de moeder misbruik heeft gemaakt van haar bevoegdheid door toestemming
te geven tot erkenning door een ander, namelijk of de moeder in redelijkheid tot het
verlenen van toestemming aan die ander had kunnen komen gelet op de
onevenredigheid van de belangen van de verwekker bij erkenning en de daartegenover
staande belangen van de moeder, telkens in verband met de belangen van het kind.

b. De verwekker heeft wel kunnen erkennen, maar heeft dit nagelaten: de rechter kijkt
alleen of de toestemming die de moeder heeft gegeven aan een derde, alleen is gegeven
met als doel om de verwekker te schaden. Dit mag niet de enige reden zijn en in dat geval
wordt de erkenning vernietigd.

Als een verwekker of donor die ‘family life’ met het kind heeft nagelaten om vervangende
toestemming tot erkenning te vragen en de moeder intussen aan een ander toestemming
tot erkenning heeft gegeven, kan de verwekker of donor de latere erkenning alleen
aantasten met een beroep op misbruik van bevoegdheid van de moeder om toestemming
aan een ander tot die erkenning te geven. De verwekker of de donor met ‘family life’
moet dan aantonen dat de moeder toestemming tot erkenning aan de niet-verwekker
heeft gegeven met slechts het oogmerk zijn belangen te schaden. In dat geval heeft de
moeder haar bevoegdheid om toestemming te geven gebruikt voor een ander doel dan
waarvoor die bevoegdheid is gegeven en is er ook geen rechtens te respecteren belang
bij het geven van de toestemming.

Hoge Raad: een verwekker kan de gegeven toestemming tot erkenning aan een ander
niet vernietigen, behalve als blijkt dat de moeder die toestemming alleen gegeven heeft
om de verwekker te schaden.

In bepaalde gevallen wordt de erkenning door de ander als voorwaardelijk beschouwd. In de
procedure tot vervangende toestemming tot erkenning wordt dan geen rekening gehouden
met het feit dat die ander heeft erkend. Een moeder zou de rechtsgang met betrekking tot de
vervangende toestemming tot erkenning namelijk kunnen blokkeren door aan een ander die
het kind wil erkennen, toestemming tot die erkenning te geven. Met de strekking van de
regeling van de vervangende toestemming in art. 1:204 lid 3 BW is dit onverenigbaar. Daarom
moet worden aangenomen dat vanaf het moment dat een verzoek aan de moeder tot
erkenning is gedaan, welk verzoek maximaal drie maanden voorafgaande aan de indiening
van het verzoek bij de rechtbank moet zijn gedaan, en totdat op het verzoek tot vervangende
toestemming tot erkenning definitief is beslist, de moeder aan een ander slechts
voorwaardelijk toestemming tot erkenning kan verlenen. Die toestemming heeft