HOOFDSTUK 1 – WAT IS ONDERZOEK IN SOCIAAL WERK?
BASISBEGRIPPEN
WAT IS KENNIS?
= Wat je weet, informatie die je in je bezit hebt
Studie van ‘wat is kennis?’ = epistemologie
Er zijn verschillende vormen van kennis
Hoe verwerf je kennis?
Door te leren, te experimenteren, door dingen te ervaren
Door dingen te onderzoeken
Onderzoek volgens Van Dale: “nauwkeurig nazien, nagaan, nasporen”
= ook een onderzoekende houding aannemen in de praktijk.
WAT IS WETENSCHAP
= Een containerbegrip ⟶ omschreven aan de hand van 3 basisbegrippen
Systematisch verkregen, geordende en verifieerbare menselijke kennis
Het daarmee verbonden proces van kennisverwerving (= zoekproces)
De gemeenschap waarin deze kennis wordt vergaard
o Het nuanceert het idee van objectiviteit
o Binnen die gemeenschap worden er afspraken gemaakt over wat goede wetenschap is en
iedere discipline krijgt een invulling van wat wetenschap eigenlijk is
WAT IS WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK?
Wanneer we spreken van wetenschappelijk onderzoek, moet je een methode volgen ⟶ de
onderzoekscyclus (stappenplan) ⟶ een essentieel kenmerk is de systematiek en het stappenplan die je
volgt
= een zoekproces (binnen een gemeenschap) gebaseerd op denken, intuïtie en creativiteit, waarin op een
systematische manier gegevens worden verkregen,
SOCIAAL WERK VALT BINNEN DE HANDELINGSWETENSCHAP
Sociaal werk onderzoek bestudeert sociale interventies ⟶ wisselwerking tussen kennis en handelen
Het gaat over wetenschap: men wil info verzamelen op basis van een wetenschappelijk zoekproces
(begijpen)
Deze informatie is nodig en wil men inzetten om te handelen (ingrijpen) en zaken te veranderen
Wetenschap
Gebeurt systematisch en methodisch
Heeft kennisverzameling tot doel
Handeling
Gericht op begrijpen en ingrijpen
Inzicht verwerven op welke manier op de levenssituatie ingegrepen wordt en ingerepen kan worden
Beschrijvende kennis
Kennis over hoe een fenomeen of proces werkt om de onderzochte werkelijkheid te beschrijven of
verklaren om in de toekomst (hopelijk) beter te voorspellen.
Handelingskennis
Kennis om (beter) te kunnen handelen of interveniëren in de onderzochte werkelijkheid om een
probleem op te lossen of een situatie te verbeteren.
1
,DE ONDERZOEKSCYCLUS
Kennis en handelen zijn binnen
sociaal werk nauw verbonden en
beïnvloeden elkaar wederzijds.
Reflectie op praktijkervaringen leidt
tot bijsturing van handelen, terwijl
interventies nieuwe kennis opleveren.
Zo geeft bijvoorbeeld het in kaart
brengen van gezinsrelaties niet alleen
inzicht, maar vormt het ook een
interventie.
Sociaal werkonderzoek combineert
praktijkgerichtheid met theoretische
meerwaarde
VERSCHILLENDE SOORTEN KENNIS
Theoretische Theoretische kennis: Concepten, schema’s, referentiekaders die een georganiseerde
kennis kijk op de fenomenen geven en die de professional helpen om de wereld uit te leggen,
te beschrijven, te voorspellen of te controleren.
vb. Politiek systeem van Easton
Persoonlijke Een inherent of spontaan proces waarbij de sociaal werker noodzakelijkerwijze in actie
kennis schiet zonder daar meteen van bewust te zijn. De actie kan ook gebaseerd zijn in een
persoonlijk idee van ‘gezond verstand’. Zulke kennis omvat intuïtie, culturele kennis en
‘gezond verstand’
Praktijkwijsheid Dit is kennis die verworven is via de uitoefening van het beroep en door het proces van
werken met een aantal gelijkaardige cases of door kennis overheen cases te kunnen
toepassen.
Empirische kennis Dit is kennis die ontstaan is uit onderzoek, waaronder
de systematische verzameling en interpretatie van data met als doel het
documenteren en beschrijven van ervaringen, het verklaren van
gebeurtenissen, het voorspellen van toekomstige toestanden of het
evalueren van resultaten (= wetenschap).
Procedurele Dit is kennis over de organisatorische, juridische, of
kennis beleidscontext waarbinnen het sociaal werk opereert.
Al deze vormen van kennis beïnvloeden op hun beurt wat Hudson professional knowledge of professionele
kennis noemt. Dit is “de verzamelde informatie of het begrip afgeleid van theorie, onderzoek, praktijk of
ervaring die bijdragen tot het begrijpen van de sociaal werker van zijn beroep en zijn werk en die hem of
haar als gids dienen in de praktijk”.
2
, KENNIS – ONDERZOEK – WETENSCHAP
Discussies of wat we weten ook de realiteit is (=wetenschapsfilosofie)
Idee dat onze observaties en onze kennis de realiteit mee bepalen
Vaststelling dat ook ons wereldbeeld onze kijk op wetenschap bepaalt.
Paradigmawissel = Kuhn gebruikt het voorbeeld van de afbeelding in de figuur
om te illustreren hoe verschillend en incommensurabel diverse
wereldbeelden zijn: je kunt niet tegelijkertijd de eend of het konijn zien.
⟶ Er treedt voortdurend een verschuiving op wanneer je afwisselend je aandacht vestigt op
de eend of het konijn. Als wetenschapper is het echter veel moeilijker om ‘uit’ je
wereldbeeld te stappen.
Incommensurabiliteit = Er is geen gemeenschappelijke maat waardoor de dingen fundamenteel niet met
elkaar te vergelijken zijn omdat er andere kennis en visies aan ten grondslag liggen.
3
BASISBEGRIPPEN
WAT IS KENNIS?
= Wat je weet, informatie die je in je bezit hebt
Studie van ‘wat is kennis?’ = epistemologie
Er zijn verschillende vormen van kennis
Hoe verwerf je kennis?
Door te leren, te experimenteren, door dingen te ervaren
Door dingen te onderzoeken
Onderzoek volgens Van Dale: “nauwkeurig nazien, nagaan, nasporen”
= ook een onderzoekende houding aannemen in de praktijk.
WAT IS WETENSCHAP
= Een containerbegrip ⟶ omschreven aan de hand van 3 basisbegrippen
Systematisch verkregen, geordende en verifieerbare menselijke kennis
Het daarmee verbonden proces van kennisverwerving (= zoekproces)
De gemeenschap waarin deze kennis wordt vergaard
o Het nuanceert het idee van objectiviteit
o Binnen die gemeenschap worden er afspraken gemaakt over wat goede wetenschap is en
iedere discipline krijgt een invulling van wat wetenschap eigenlijk is
WAT IS WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK?
Wanneer we spreken van wetenschappelijk onderzoek, moet je een methode volgen ⟶ de
onderzoekscyclus (stappenplan) ⟶ een essentieel kenmerk is de systematiek en het stappenplan die je
volgt
= een zoekproces (binnen een gemeenschap) gebaseerd op denken, intuïtie en creativiteit, waarin op een
systematische manier gegevens worden verkregen,
SOCIAAL WERK VALT BINNEN DE HANDELINGSWETENSCHAP
Sociaal werk onderzoek bestudeert sociale interventies ⟶ wisselwerking tussen kennis en handelen
Het gaat over wetenschap: men wil info verzamelen op basis van een wetenschappelijk zoekproces
(begijpen)
Deze informatie is nodig en wil men inzetten om te handelen (ingrijpen) en zaken te veranderen
Wetenschap
Gebeurt systematisch en methodisch
Heeft kennisverzameling tot doel
Handeling
Gericht op begrijpen en ingrijpen
Inzicht verwerven op welke manier op de levenssituatie ingegrepen wordt en ingerepen kan worden
Beschrijvende kennis
Kennis over hoe een fenomeen of proces werkt om de onderzochte werkelijkheid te beschrijven of
verklaren om in de toekomst (hopelijk) beter te voorspellen.
Handelingskennis
Kennis om (beter) te kunnen handelen of interveniëren in de onderzochte werkelijkheid om een
probleem op te lossen of een situatie te verbeteren.
1
,DE ONDERZOEKSCYCLUS
Kennis en handelen zijn binnen
sociaal werk nauw verbonden en
beïnvloeden elkaar wederzijds.
Reflectie op praktijkervaringen leidt
tot bijsturing van handelen, terwijl
interventies nieuwe kennis opleveren.
Zo geeft bijvoorbeeld het in kaart
brengen van gezinsrelaties niet alleen
inzicht, maar vormt het ook een
interventie.
Sociaal werkonderzoek combineert
praktijkgerichtheid met theoretische
meerwaarde
VERSCHILLENDE SOORTEN KENNIS
Theoretische Theoretische kennis: Concepten, schema’s, referentiekaders die een georganiseerde
kennis kijk op de fenomenen geven en die de professional helpen om de wereld uit te leggen,
te beschrijven, te voorspellen of te controleren.
vb. Politiek systeem van Easton
Persoonlijke Een inherent of spontaan proces waarbij de sociaal werker noodzakelijkerwijze in actie
kennis schiet zonder daar meteen van bewust te zijn. De actie kan ook gebaseerd zijn in een
persoonlijk idee van ‘gezond verstand’. Zulke kennis omvat intuïtie, culturele kennis en
‘gezond verstand’
Praktijkwijsheid Dit is kennis die verworven is via de uitoefening van het beroep en door het proces van
werken met een aantal gelijkaardige cases of door kennis overheen cases te kunnen
toepassen.
Empirische kennis Dit is kennis die ontstaan is uit onderzoek, waaronder
de systematische verzameling en interpretatie van data met als doel het
documenteren en beschrijven van ervaringen, het verklaren van
gebeurtenissen, het voorspellen van toekomstige toestanden of het
evalueren van resultaten (= wetenschap).
Procedurele Dit is kennis over de organisatorische, juridische, of
kennis beleidscontext waarbinnen het sociaal werk opereert.
Al deze vormen van kennis beïnvloeden op hun beurt wat Hudson professional knowledge of professionele
kennis noemt. Dit is “de verzamelde informatie of het begrip afgeleid van theorie, onderzoek, praktijk of
ervaring die bijdragen tot het begrijpen van de sociaal werker van zijn beroep en zijn werk en die hem of
haar als gids dienen in de praktijk”.
2
, KENNIS – ONDERZOEK – WETENSCHAP
Discussies of wat we weten ook de realiteit is (=wetenschapsfilosofie)
Idee dat onze observaties en onze kennis de realiteit mee bepalen
Vaststelling dat ook ons wereldbeeld onze kijk op wetenschap bepaalt.
Paradigmawissel = Kuhn gebruikt het voorbeeld van de afbeelding in de figuur
om te illustreren hoe verschillend en incommensurabel diverse
wereldbeelden zijn: je kunt niet tegelijkertijd de eend of het konijn zien.
⟶ Er treedt voortdurend een verschuiving op wanneer je afwisselend je aandacht vestigt op
de eend of het konijn. Als wetenschapper is het echter veel moeilijker om ‘uit’ je
wereldbeeld te stappen.
Incommensurabiliteit = Er is geen gemeenschappelijke maat waardoor de dingen fundamenteel niet met
elkaar te vergelijken zijn omdat er andere kennis en visies aan ten grondslag liggen.
3
