Zorgtraject verworven spraak en taal: medisch deel
H1: Overzicht
Doel van dit vak is om ons:
● Vertrouwd te maken met de medische benadering ten opzichte van een aantal ziektes waar we
als logopedist mee geconfronteerd zullen worden, met als doel om goed te functioneren in een
multidisciplinair team
● Inzicht geven wanneer een symptoom van een ziekte zal optreden, bv. afasie kan een symptoom
zijn van een CVA, met als doel om ons wegwijs te maken met de holistische benadering
We behandelen verschillende letsels:
● Focale corticale letsels
○ Potentieel reversibele uitval
■ Cerebrovasculair -> overgrote deel van afatici
■ Inflammatoir (Herpes-encephalitis) -> kan ook leiden tot een afasie
■ Tumoren
○ Onomkeerbare uitval
■ Focale neurodegeneratieve aandoeningen
● Subcorticale aandoeningen
○ Basale ganglia: Ziekte van Parkinson en andere extrapyramidale aandoeningen
○ Witte stof: Multiple sclerose – vasculaire wittestofaantasting -> kan leiden tot dysfagie
en dysartrie
● Lager motorneuron lijden, neuromusculaire transmissie, spieraandoeningen
1.1 Doelstelling van CVA-behandeling
● Ischemisch letsel reduceren:
○ Het ischemisch letsel is het deel van de hersenen dat afsterft door zuurstoftekort
○ Dit moet gebeuren tijdens de acute fase (1ste tot 6de uur na het CVA)
○ Proberen om de bloedvaten weer open te krijgen met medicatie of eventueel een operatie
● Verwikkelingen voorkomen: na de acute fase -> herstellingsfase: verwikkelingen proberen te
voorkomen zoals:
○ Aspiratiepneumonie: slikproblemen kan leiden tot aspiratiepneumonie, omdat voedsel in
de luchtpijp en longen terecht kan komen
■ !! Niet door letsel veroorzaakt maar een verwikkeling
○ Diepe veneuze trombose
○ Urinaire infecties -> CVA patiënten zijn vaak bedlegerig -> gevoelig voor infecties
○ Decubitus (= doorligwonden): patiënt is immobiel -> doorligwonden door te lang te liggen
in bepaalde positie
■ voorkomen door voldoende te wisselen van ligging en snel te mobiliseren
■ samenwerking kinesitherapeut en verpleging
○ Depressie vb. bij linker-frontaal letsel is afasie frequenter
■ Relatief snel beginnen met taaloefeningen -> psychologisch gunstig effect hebben
○ -> Het paramedisch team speelt een belangrijke rol bij het voorkomen van verwikkelingen
● Functioneel herstel bevorderen -> na 3 à 6 maanden pas beginnen aan taal en spraak
○ Ook een taak van het paramedisch team
■ soms treedt er spontaan herstel op
■ vaak is therapie bevorderlijk voor het herstel van functie
○ Om de verschillende doelstellingen te behalen is er een team in het ziekenhuis die
samenwerken om CVA-patiënten te behandelen
-> Communicatie tussen de verschillende disciplines is van groot belang!
De onderliggende aandoening bepaalt mee welke problemen geassocieerd zijn met de taal- of
spraakstoornissen bij elk individu. Globale benadering van de patiënt als een geheel -> elke subdiscipline
,fixeert zich uitzonderlijk op deelsymptomen.
=> Continue communicatie met de andere betrokken paramedici en artsen = stroke – unit: als men
patiënten op dezelfde afdeling legt en paramedici en artsen expertise krijgen heeft dit voordelen:
ziekteverloop gaat beter, voordeliger voor patiënt.
1.2 Rol van de logopedist bij CVA-beleid
Taken:
● Evaluatie van slikfunctie ter preventie van aspiratiepneumonie
● Bevorderen van functioneel herstel bij afasie / dysartrie
● Teven psychologisch belang van spraakrevalidatie
Bij logopedische revalidatie dient men niet enkel P te behandelen, maar ook zijn omgeving te instrueren
hoe men op een efficiënte manier de communicatie kan optimaliseren. Vaak niet een kwestie van herstellen
van het deficit naar de premorbide toestand maar eerder van aanpassing aan de cognitieve moeilijkheden.
1.3 Basiskennis CVA
1.3.1 Acuut CVA
Dit kan aanleiding geven tot verschillende types van afasie, dysartrie, slikstoornissen en verschillende types
van apraxie.
1.3.1.1 Definitie van termen
● Hemorrhagisch CVA
○ Bloeding door een scheur in de bloedvatwand veroorzaakt een CVA
○ 15 % van alle CVA’s
● Obstructief CVA
○ Veroorzaakt door een vernauwing of afsluiting van een bloedvat
○ Leidt tot een ischemisch CVA (= tekort aan bloedtoevoer)
○ 85 % van alle CVA’s
■ Ischemie = onderbreking van de bloedtoevoer naar een deel van het lichaam
■ Trombus = een bloedklonter die zich vormt in een bloedvat en die het bloedvat laat
occluderen
■ Embool = stuk (bloedklonter, vet etc.) dat loskomt en verder wordt getransporteerd
tot het komt vast te zitten in een arterie en die arterie occludeert
, Ischemische CVA Hemorrhagisch CVA
Een plaque in de bloedvatwand kan een Bloed komt vrij in de hersenen. Dit kan
vernauwing veroorzaken, door een trombus die veroorzaakt worden door:
steeds groter wordt. Uiteindelijk kan de trombus ● Hypertensie
afbreken (= embool) en verderop een obstructie ○ kleine bloedvaten worden
veroorzaken. ○ diepe bloeding optreden in de
subcorticale kernen
● Cerebrale amyloid angiopathy
● Aneurysma: afwijking van de
bloedvatwand
● Transiënte ischemische aanval (TIA)
○ Uitvalsverschijnselen door ischemie waarbij de symptomen binnen 24 uur verdwenen zijn
○ Waarschuwing: na de eerste maanden is er een verhoogde kans op een CVA, recidief TIA of
hartinfarct
○ In eerste 3 maanden volgend op TIA
■ Risico op CVA -> 10%
■ Recidief TIA -> 12%
■ Cardiaal event -> 2.6%
■ Dood -> 1.4%
○ Er zijn een aantal factoren die de kans op een CVA na TIA verhogen:
■ Leeftijd > 60 j
■ D.M.
, ■ Duur van TIA > 10 min
1.3.1.2 Oorzaken van ischemisch CVA
1. Atherosclerose
● Meest voorkomende oorzaak van een ischemisch CVA
● = verkalking in de bloedvatwand (vasculair endotheel) -> vernauwing
● Kan een aantasting van verschillende systemen veroorzaken
● Vaak gepaard met een verkalking cardiaal of perifeer-arterieel (benen)
Oorzaken atherosclerose:
● Roken
● LDL cholesterol
● Diabetes mellitus
● Hypertensie (verhoogde bloeddruk)
● Leeftijd
● Infectie (minder belangrijk als factor)
-> Op de verkalking kan een trombose of embool ontstaan.
Diagnostiek:
Vaststellen via een radiologische opname -> een stof toedienen waarmee
men het bloed kan visualiseren
We maken onderscheid tussen:
● Stenose: vernauwing waarbij het bloed nog kan passeren bv.
draadvormige doorgang
● Occlusie: bloed kan niet meer door
Dit onderscheid is van belang bij het opstellen van een behandeling.
2. Cardiale oorzaak
● Voorkamerfibrillatie kan in combinatie met andere factoren leiden
tot een ischemisch CVA
● Hartritmestoornissen kunnen zorgen voor een cardiaal embool
○ Door het onregelmatig samentrekken van de voorkamer, is de samentrekking minder
krachtig en kunnen er turbulenties in het bloed ontstaan
○ Hierdoor kunnen klonters vormen, die dan via het hart verder naar het lichaam worden
gestuurd
○ Dit kan vast komen te zitten in een arterie in de hersenen.
Risicofactoren:
● Leeftijd
● Diabetes
● Hypertensie
● Linkerventrikelhypertrofie (vergrote ventrikel)
Behandeling:
● Medicamenteuze behandeling -> hierbij wordt bloedverdunning toegediend
3. Arteriële dissectie
Dit kan ook bij jonge mensen voorkomen en is dan ook de meest voorkomende oorzaak van CVA bij jongere
mensen.
De wand van een bloedvat bestaat uit 3 lagen:
● Intima (binnenste wand) -> bekleed met endotheel
● Media -> iets dikker en bevat spieren
H1: Overzicht
Doel van dit vak is om ons:
● Vertrouwd te maken met de medische benadering ten opzichte van een aantal ziektes waar we
als logopedist mee geconfronteerd zullen worden, met als doel om goed te functioneren in een
multidisciplinair team
● Inzicht geven wanneer een symptoom van een ziekte zal optreden, bv. afasie kan een symptoom
zijn van een CVA, met als doel om ons wegwijs te maken met de holistische benadering
We behandelen verschillende letsels:
● Focale corticale letsels
○ Potentieel reversibele uitval
■ Cerebrovasculair -> overgrote deel van afatici
■ Inflammatoir (Herpes-encephalitis) -> kan ook leiden tot een afasie
■ Tumoren
○ Onomkeerbare uitval
■ Focale neurodegeneratieve aandoeningen
● Subcorticale aandoeningen
○ Basale ganglia: Ziekte van Parkinson en andere extrapyramidale aandoeningen
○ Witte stof: Multiple sclerose – vasculaire wittestofaantasting -> kan leiden tot dysfagie
en dysartrie
● Lager motorneuron lijden, neuromusculaire transmissie, spieraandoeningen
1.1 Doelstelling van CVA-behandeling
● Ischemisch letsel reduceren:
○ Het ischemisch letsel is het deel van de hersenen dat afsterft door zuurstoftekort
○ Dit moet gebeuren tijdens de acute fase (1ste tot 6de uur na het CVA)
○ Proberen om de bloedvaten weer open te krijgen met medicatie of eventueel een operatie
● Verwikkelingen voorkomen: na de acute fase -> herstellingsfase: verwikkelingen proberen te
voorkomen zoals:
○ Aspiratiepneumonie: slikproblemen kan leiden tot aspiratiepneumonie, omdat voedsel in
de luchtpijp en longen terecht kan komen
■ !! Niet door letsel veroorzaakt maar een verwikkeling
○ Diepe veneuze trombose
○ Urinaire infecties -> CVA patiënten zijn vaak bedlegerig -> gevoelig voor infecties
○ Decubitus (= doorligwonden): patiënt is immobiel -> doorligwonden door te lang te liggen
in bepaalde positie
■ voorkomen door voldoende te wisselen van ligging en snel te mobiliseren
■ samenwerking kinesitherapeut en verpleging
○ Depressie vb. bij linker-frontaal letsel is afasie frequenter
■ Relatief snel beginnen met taaloefeningen -> psychologisch gunstig effect hebben
○ -> Het paramedisch team speelt een belangrijke rol bij het voorkomen van verwikkelingen
● Functioneel herstel bevorderen -> na 3 à 6 maanden pas beginnen aan taal en spraak
○ Ook een taak van het paramedisch team
■ soms treedt er spontaan herstel op
■ vaak is therapie bevorderlijk voor het herstel van functie
○ Om de verschillende doelstellingen te behalen is er een team in het ziekenhuis die
samenwerken om CVA-patiënten te behandelen
-> Communicatie tussen de verschillende disciplines is van groot belang!
De onderliggende aandoening bepaalt mee welke problemen geassocieerd zijn met de taal- of
spraakstoornissen bij elk individu. Globale benadering van de patiënt als een geheel -> elke subdiscipline
,fixeert zich uitzonderlijk op deelsymptomen.
=> Continue communicatie met de andere betrokken paramedici en artsen = stroke – unit: als men
patiënten op dezelfde afdeling legt en paramedici en artsen expertise krijgen heeft dit voordelen:
ziekteverloop gaat beter, voordeliger voor patiënt.
1.2 Rol van de logopedist bij CVA-beleid
Taken:
● Evaluatie van slikfunctie ter preventie van aspiratiepneumonie
● Bevorderen van functioneel herstel bij afasie / dysartrie
● Teven psychologisch belang van spraakrevalidatie
Bij logopedische revalidatie dient men niet enkel P te behandelen, maar ook zijn omgeving te instrueren
hoe men op een efficiënte manier de communicatie kan optimaliseren. Vaak niet een kwestie van herstellen
van het deficit naar de premorbide toestand maar eerder van aanpassing aan de cognitieve moeilijkheden.
1.3 Basiskennis CVA
1.3.1 Acuut CVA
Dit kan aanleiding geven tot verschillende types van afasie, dysartrie, slikstoornissen en verschillende types
van apraxie.
1.3.1.1 Definitie van termen
● Hemorrhagisch CVA
○ Bloeding door een scheur in de bloedvatwand veroorzaakt een CVA
○ 15 % van alle CVA’s
● Obstructief CVA
○ Veroorzaakt door een vernauwing of afsluiting van een bloedvat
○ Leidt tot een ischemisch CVA (= tekort aan bloedtoevoer)
○ 85 % van alle CVA’s
■ Ischemie = onderbreking van de bloedtoevoer naar een deel van het lichaam
■ Trombus = een bloedklonter die zich vormt in een bloedvat en die het bloedvat laat
occluderen
■ Embool = stuk (bloedklonter, vet etc.) dat loskomt en verder wordt getransporteerd
tot het komt vast te zitten in een arterie en die arterie occludeert
, Ischemische CVA Hemorrhagisch CVA
Een plaque in de bloedvatwand kan een Bloed komt vrij in de hersenen. Dit kan
vernauwing veroorzaken, door een trombus die veroorzaakt worden door:
steeds groter wordt. Uiteindelijk kan de trombus ● Hypertensie
afbreken (= embool) en verderop een obstructie ○ kleine bloedvaten worden
veroorzaken. ○ diepe bloeding optreden in de
subcorticale kernen
● Cerebrale amyloid angiopathy
● Aneurysma: afwijking van de
bloedvatwand
● Transiënte ischemische aanval (TIA)
○ Uitvalsverschijnselen door ischemie waarbij de symptomen binnen 24 uur verdwenen zijn
○ Waarschuwing: na de eerste maanden is er een verhoogde kans op een CVA, recidief TIA of
hartinfarct
○ In eerste 3 maanden volgend op TIA
■ Risico op CVA -> 10%
■ Recidief TIA -> 12%
■ Cardiaal event -> 2.6%
■ Dood -> 1.4%
○ Er zijn een aantal factoren die de kans op een CVA na TIA verhogen:
■ Leeftijd > 60 j
■ D.M.
, ■ Duur van TIA > 10 min
1.3.1.2 Oorzaken van ischemisch CVA
1. Atherosclerose
● Meest voorkomende oorzaak van een ischemisch CVA
● = verkalking in de bloedvatwand (vasculair endotheel) -> vernauwing
● Kan een aantasting van verschillende systemen veroorzaken
● Vaak gepaard met een verkalking cardiaal of perifeer-arterieel (benen)
Oorzaken atherosclerose:
● Roken
● LDL cholesterol
● Diabetes mellitus
● Hypertensie (verhoogde bloeddruk)
● Leeftijd
● Infectie (minder belangrijk als factor)
-> Op de verkalking kan een trombose of embool ontstaan.
Diagnostiek:
Vaststellen via een radiologische opname -> een stof toedienen waarmee
men het bloed kan visualiseren
We maken onderscheid tussen:
● Stenose: vernauwing waarbij het bloed nog kan passeren bv.
draadvormige doorgang
● Occlusie: bloed kan niet meer door
Dit onderscheid is van belang bij het opstellen van een behandeling.
2. Cardiale oorzaak
● Voorkamerfibrillatie kan in combinatie met andere factoren leiden
tot een ischemisch CVA
● Hartritmestoornissen kunnen zorgen voor een cardiaal embool
○ Door het onregelmatig samentrekken van de voorkamer, is de samentrekking minder
krachtig en kunnen er turbulenties in het bloed ontstaan
○ Hierdoor kunnen klonters vormen, die dan via het hart verder naar het lichaam worden
gestuurd
○ Dit kan vast komen te zitten in een arterie in de hersenen.
Risicofactoren:
● Leeftijd
● Diabetes
● Hypertensie
● Linkerventrikelhypertrofie (vergrote ventrikel)
Behandeling:
● Medicamenteuze behandeling -> hierbij wordt bloedverdunning toegediend
3. Arteriële dissectie
Dit kan ook bij jonge mensen voorkomen en is dan ook de meest voorkomende oorzaak van CVA bij jongere
mensen.
De wand van een bloedvat bestaat uit 3 lagen:
● Intima (binnenste wand) -> bekleed met endotheel
● Media -> iets dikker en bevat spieren
