Anatomie en fysiologie van
de spraak
1. Supraglottale systeem: articulatie
a. neus
b. keel
c. mond
2. Glottale systeem: fonatie = stemgeving
a. larynx met de stembanden
b. trachea
3. Infraglottale systeem: initiatie van luchtstroom, energie voor spreken
a. longen
b. bronchi
● Primaire functie: vitale functies -> zuurstofvoorziening, slikken, kauwen, …
○ gasuitwisseling: afvalstoffen uit bloed halen en uit lichaam brengen
● Secundaire functie: spreken
○ Spreken = de uitgeademde luchtstroom genereert trillingen ter hoogte van de
stembanden, waardoor het basis-stemgeluid ontstaat
○ De articulatie (mond, keel, lippen, …) modificeert het basisgeluid tot de
verschillende spraakklanken
H1: Ademhaling
Deel 1: structuur van het ademhalingsstelsel
Primaire taak = gasuitwisseling tussen bloed en omgevingslucht
-> longen verversen de lucht in de longen: O2 in het bloed en CO2 afvoeren
Spraak: luchtstroom en luchtdruk gebruiken en aanpassen als energiebron voor de spraak
● Ingressief stemgeluid: inademing aanwenden
● Egressief stemgeluid: luchtstroom brengt de stembanden of hoger gelegen structuren
aan het trillen, spraak tijdens expiratie
1.1 De borstkas (de thorax)
= omhulsel van de borstholte waarin de longen en het hart zich bevinden (niet enkel
ribbenkast)
1.1.1 Onderdelen
Het skelet: heel stevig -> bescherming organen
● wervels = vertebrae
○ cervicaal - lordose (7)
○ thoracaal - kyfose (12)
○ lumbaal - lordose (5)
● 12 ribben: benig en kraakbenig
○ 7 ware ribben: wervels en sternum
○ 3 valse ribben: wervel en ribben erboven
○ 2 zwevende ribben: niet vast aan sternum -> enkel wervelkolom
○ kraakbeen zorgt voor elasticiteit
● gewrichten en ligamenten
● sacrum = heiligbeen
● staartbeen
, 2
● sternum = borstbeen
○ manubrium
○ corpus
○ processus xiphoideus
● Schoudergordel en armen
○ clavicula = sleutelbeen
○ scapula = schouderblad
De spieren:
● m. intercostalis: hermetisch afsluiten van thorax
● diafragma: primaire ademhalingsspier
● rugspieren
Buikwand en buikinhoud: buikingewanden zijn niet samendrukbaar (vloeistof) dus bewegen
mee met het diafragma tijdens de ademhaling
Toepassing: Heimlich Maneuver
● Vuist maken en in maag zetten en heel snel naar uzelf toe trekken
○ enorme druk op abdominale organen
○ in buik geduwd
○ diafragma naar boven geduwd = longen platduwen
○ eten uit luchtpijp duwen
1.1.2 Bewegingen
● Verticaal
○ inademen: diafragma omlaag en ribben omhoog
○ uitademen: diafragma omhoog en ribben omlaag
● Transversaal: uitzetten ribbenkast
○ omhoog bewegen van de onderste ribben -> laterale expansie
● Anteroposterieur
○ omhoog bewegen van bovenste ribben samen met het sternum ->
voor-achterwaartse expansie
1.1.3 Ruststand
Passieve krachten zorgen ervoor dat de borstkaswand naar een neutrale stand neigt.
● zwaartekracht
● gewrichten en het kraakbeen van de ribben: terugveren naar een ruststand na de torsie
● buikorganen: tegenkracht uitoefenen op de compressie
1.2 De longen
1.2.1 Structuur
● Trachea:
○ 20-tal kraakbeenringen
○ heel flexibel -> hals draaien + stijfheid geven
○ achterkant = pars membranacea (uitzetten kraakbeen)
● 2 hoofdbronchi = asymmetrisch (door hart)
● bronchioli
● terminale bronchiolen
○ verste kanalen waar lucht langs gaat
○ eindigen in longblaasjes/alveolen
■ O2/CO2 uitwisseling
■ veel bloedvaten
● Pleura = dubbel membraan rond longen -> longen en thorax bewegen als 1 geheel
○ parietaal: borstvlies
○ visceraal: longvlies
, 3
○ pleurale ruimte = gevuld met pleuravocht
1.2.2 Ruststand
Elastisch vezels rond de alveoli en oppervlakte spanning van de vloeistoflaag in de alveoli
Ruststand ligt op 40% van de vitale capaciteit = de totale longcapaciteit min het residueel
volume.
Toepassing: pneumothorax = loskomen van de pleura (parietaal en visceraal)
● vb. Messteek in thorax = disruptie van 2 vliezen
○ Lucht ertussen
○ Long los van borstholte -> platvallen van long
○ Geen ademhaling meer mogelijk
■ drain die terug vacuüm zal zuigen
○ Soms ook bij heel grote mensen bij extreme beweging
Relaxatiecurve: gevolg van de
bewegingen van longen en de borstkas
1.2.3 Inademingsspieren
Het diafragma of middenrif
● primaire inspiratoire spier
● vast aan de onderste ribben, het borstbeen en de wervelkolom
, 4
● 3 openingen: vena cava, oesophagus en aorta
● scheidt de borstholte van de buikholte
○ diafragma en buikinhoud bewegen als 1 geheel
○ vloeistof in abdomen in niet samendrukbaar
● contractie -> middenrif beweegt omlaag en ribben worden omhoog getrokken (laterale
en verticale expansie van het thorax volume)
De m. intercostales externi
● reeks spieren tussen ribben
● forser dan de interni
● lopen loodrecht op de vezelrichting van de interni
● ontbreken tegen het het sternum
● contractie: de ribben dichter bijeen brengen en door hefboomwerking samen naar
omhoog
De accessoire inademingsspieren
-> hulp bij heel diepe, zeer krachtige of geforceerde inspiratie (beperkte bijdrage)
● borst- en schouderspieren: heffende werking op de ribben
○ m. pectoralis major: sternum - bovenarm
● hals- en nekspieren: heffende werking op de ribben
○ m. sternocleidomastoideus: mastoid - sternum en clavicula
○ m. scaleni: halswervels - bovenste ribben
● rugspieren: wervelkolom - ribben
Toepassing: COPD of rokerslongen
● Gasuitwisseling loopt slecht
● Dieper en sneller moeten inademen
● Handen op knieën = fixatie arm zodat pectoralis spieren ook gebruikt kunnen worden
voor ademhaling
● Nekspieren ook samentrekken
● Op rand van decompensatie = ademnood bijna
1.2.4 Uitademingsspieren
-> enkel nodig voor een diepe of geforceerde uitademing, uitademen is grotendeels een passief
fenomeen
Spieren van de buikwand
Verlopen van de onderste ribben en het borstbeen naar de beenderen van het bekken
-> Druk op buikingewanden gaat het diafragma omhoog en de onderste ribben omlaag.
● m. rectus abdominis
○ borstkas naar pubis trekken
● m. obliquus abdominis (externus en internus)
○ draaien en buigen van de romp
● m. transversus abdominis
○ spieren samentrekken en romp stabiel houden
De m. intercostales interni
● ontbreken paravertebraal
● ribben naar elkaar en naar beneden bewegen
Rugspieren
● ribben neerwaarts bewegen
1.2.5 In- en uitademing, volumes
● Het rustvolume ligt op 40% van de VC
de spraak
1. Supraglottale systeem: articulatie
a. neus
b. keel
c. mond
2. Glottale systeem: fonatie = stemgeving
a. larynx met de stembanden
b. trachea
3. Infraglottale systeem: initiatie van luchtstroom, energie voor spreken
a. longen
b. bronchi
● Primaire functie: vitale functies -> zuurstofvoorziening, slikken, kauwen, …
○ gasuitwisseling: afvalstoffen uit bloed halen en uit lichaam brengen
● Secundaire functie: spreken
○ Spreken = de uitgeademde luchtstroom genereert trillingen ter hoogte van de
stembanden, waardoor het basis-stemgeluid ontstaat
○ De articulatie (mond, keel, lippen, …) modificeert het basisgeluid tot de
verschillende spraakklanken
H1: Ademhaling
Deel 1: structuur van het ademhalingsstelsel
Primaire taak = gasuitwisseling tussen bloed en omgevingslucht
-> longen verversen de lucht in de longen: O2 in het bloed en CO2 afvoeren
Spraak: luchtstroom en luchtdruk gebruiken en aanpassen als energiebron voor de spraak
● Ingressief stemgeluid: inademing aanwenden
● Egressief stemgeluid: luchtstroom brengt de stembanden of hoger gelegen structuren
aan het trillen, spraak tijdens expiratie
1.1 De borstkas (de thorax)
= omhulsel van de borstholte waarin de longen en het hart zich bevinden (niet enkel
ribbenkast)
1.1.1 Onderdelen
Het skelet: heel stevig -> bescherming organen
● wervels = vertebrae
○ cervicaal - lordose (7)
○ thoracaal - kyfose (12)
○ lumbaal - lordose (5)
● 12 ribben: benig en kraakbenig
○ 7 ware ribben: wervels en sternum
○ 3 valse ribben: wervel en ribben erboven
○ 2 zwevende ribben: niet vast aan sternum -> enkel wervelkolom
○ kraakbeen zorgt voor elasticiteit
● gewrichten en ligamenten
● sacrum = heiligbeen
● staartbeen
, 2
● sternum = borstbeen
○ manubrium
○ corpus
○ processus xiphoideus
● Schoudergordel en armen
○ clavicula = sleutelbeen
○ scapula = schouderblad
De spieren:
● m. intercostalis: hermetisch afsluiten van thorax
● diafragma: primaire ademhalingsspier
● rugspieren
Buikwand en buikinhoud: buikingewanden zijn niet samendrukbaar (vloeistof) dus bewegen
mee met het diafragma tijdens de ademhaling
Toepassing: Heimlich Maneuver
● Vuist maken en in maag zetten en heel snel naar uzelf toe trekken
○ enorme druk op abdominale organen
○ in buik geduwd
○ diafragma naar boven geduwd = longen platduwen
○ eten uit luchtpijp duwen
1.1.2 Bewegingen
● Verticaal
○ inademen: diafragma omlaag en ribben omhoog
○ uitademen: diafragma omhoog en ribben omlaag
● Transversaal: uitzetten ribbenkast
○ omhoog bewegen van de onderste ribben -> laterale expansie
● Anteroposterieur
○ omhoog bewegen van bovenste ribben samen met het sternum ->
voor-achterwaartse expansie
1.1.3 Ruststand
Passieve krachten zorgen ervoor dat de borstkaswand naar een neutrale stand neigt.
● zwaartekracht
● gewrichten en het kraakbeen van de ribben: terugveren naar een ruststand na de torsie
● buikorganen: tegenkracht uitoefenen op de compressie
1.2 De longen
1.2.1 Structuur
● Trachea:
○ 20-tal kraakbeenringen
○ heel flexibel -> hals draaien + stijfheid geven
○ achterkant = pars membranacea (uitzetten kraakbeen)
● 2 hoofdbronchi = asymmetrisch (door hart)
● bronchioli
● terminale bronchiolen
○ verste kanalen waar lucht langs gaat
○ eindigen in longblaasjes/alveolen
■ O2/CO2 uitwisseling
■ veel bloedvaten
● Pleura = dubbel membraan rond longen -> longen en thorax bewegen als 1 geheel
○ parietaal: borstvlies
○ visceraal: longvlies
, 3
○ pleurale ruimte = gevuld met pleuravocht
1.2.2 Ruststand
Elastisch vezels rond de alveoli en oppervlakte spanning van de vloeistoflaag in de alveoli
Ruststand ligt op 40% van de vitale capaciteit = de totale longcapaciteit min het residueel
volume.
Toepassing: pneumothorax = loskomen van de pleura (parietaal en visceraal)
● vb. Messteek in thorax = disruptie van 2 vliezen
○ Lucht ertussen
○ Long los van borstholte -> platvallen van long
○ Geen ademhaling meer mogelijk
■ drain die terug vacuüm zal zuigen
○ Soms ook bij heel grote mensen bij extreme beweging
Relaxatiecurve: gevolg van de
bewegingen van longen en de borstkas
1.2.3 Inademingsspieren
Het diafragma of middenrif
● primaire inspiratoire spier
● vast aan de onderste ribben, het borstbeen en de wervelkolom
, 4
● 3 openingen: vena cava, oesophagus en aorta
● scheidt de borstholte van de buikholte
○ diafragma en buikinhoud bewegen als 1 geheel
○ vloeistof in abdomen in niet samendrukbaar
● contractie -> middenrif beweegt omlaag en ribben worden omhoog getrokken (laterale
en verticale expansie van het thorax volume)
De m. intercostales externi
● reeks spieren tussen ribben
● forser dan de interni
● lopen loodrecht op de vezelrichting van de interni
● ontbreken tegen het het sternum
● contractie: de ribben dichter bijeen brengen en door hefboomwerking samen naar
omhoog
De accessoire inademingsspieren
-> hulp bij heel diepe, zeer krachtige of geforceerde inspiratie (beperkte bijdrage)
● borst- en schouderspieren: heffende werking op de ribben
○ m. pectoralis major: sternum - bovenarm
● hals- en nekspieren: heffende werking op de ribben
○ m. sternocleidomastoideus: mastoid - sternum en clavicula
○ m. scaleni: halswervels - bovenste ribben
● rugspieren: wervelkolom - ribben
Toepassing: COPD of rokerslongen
● Gasuitwisseling loopt slecht
● Dieper en sneller moeten inademen
● Handen op knieën = fixatie arm zodat pectoralis spieren ook gebruikt kunnen worden
voor ademhaling
● Nekspieren ook samentrekken
● Op rand van decompensatie = ademnood bijna
1.2.4 Uitademingsspieren
-> enkel nodig voor een diepe of geforceerde uitademing, uitademen is grotendeels een passief
fenomeen
Spieren van de buikwand
Verlopen van de onderste ribben en het borstbeen naar de beenderen van het bekken
-> Druk op buikingewanden gaat het diafragma omhoog en de onderste ribben omlaag.
● m. rectus abdominis
○ borstkas naar pubis trekken
● m. obliquus abdominis (externus en internus)
○ draaien en buigen van de romp
● m. transversus abdominis
○ spieren samentrekken en romp stabiel houden
De m. intercostales interni
● ontbreken paravertebraal
● ribben naar elkaar en naar beneden bewegen
Rugspieren
● ribben neerwaarts bewegen
1.2.5 In- en uitademing, volumes
● Het rustvolume ligt op 40% van de VC
