Psychopathologie
THEMA 1: Introductie
WAT IS AFWIJKEND GEDRAG?
- Paarse pijl = psychopathologie
Psychopathologie
1. Psyche = ziel
2. Pathos = lijden
De psychopathologie houdt zich bezig met afwijkende emoties,
gedragingen en gedachten. Ze proberen erachter te komen wat er
aan de hand is, en waarom men dat doet.
Ze beschrijven psychische stoornissen, oorzaken en de behandeling.
Psychiatrie
= Medisch specialisme gericht op diagnostiek en behandeling van psychische stoornissen
Klinische psychologie
= Beschrijving, oorzaken en behandeling van psychische stoornissen en bevordering van het psychische
welbevinden
Psychische stoornis
= Geheel van afwijkende emoties, gedachten of gedragingen met storing in het functioneren en persoonlijk
lijden
Stigma!
- Iemand met een psychisch probleem is niet persé afwijkend!
Referentiekader: eigen gevoelens, observaties en gedachten spelen ook rol in hoe je met mensen
omgaat, hoe je hen gaat behandelen en begeleiden. Dus: heel belangrijk van zicht te hebben op hoe
jezelf in elkaar steekt want zo kan je beter behandelen en begeleiden.
HOE NOEMEN EN DEFINIËREN WE AFWIJKEND GEDRAG?
- De termen psychiatrische en mentale gebruiken we niet sluiten vooral aan bij het medische
model
- Wij kijken breder, via het BPS-model en gebruiken de term psychische stoornis
Wanneer stoornis? Diagnostisch criterium bepaalde symptomen, kenmerken moeten voldoen aan
bepaalde voorwaarden alvorens beschouwd als afwijkend en horend bij bepaalde stoornis
CRITERIA VOOR AFWIJKEND GEDRAG
!!! Religieuze, morele, maatschappelijke oordelen DUS omgeving is een belangrijke invloed hoe mensen
kijken naar afwijkend gedrag
1. Uitzonderlijk gedrag
‘dingen die er niet zijn en dingen horen die er niet zijn’ wordt in de Westerse cultuur als
afwijkend beschouwd (uitzondering: religieuze ervaringen)
In andere culturen kan het dus zijn dat ‘stemmen horen’ wel als normaal wordt beschouwd
! Uitzonderlijkheid op zichzelf wordt niet beschouwd als afwijkend gedrag
Vb: record halen van iets
1
, 2. Sociaal afwijkend gedrag (samenlevingen hebben normen van gedrag die acceptabel zijn in een bepaalde context)
Cultuurafhankelijk
Sociale normen
Vb: veel tattoos
Generatie afhankelijk
Vb: homoseksualiteit
! Als mensen niet voldoen aan de sociale norm, bestempel je ze rapper als geestelijk gestoord
3. Foute perceptie/interpretatie van de realiteit
Hallucineren en wanen beschouwen wij als psychische stoornis
Religie (geloven bijvoorbeeld dat ze met God kunnen praten)
4. Emotioneel lijden
Persoonlijk lijden als gevolg van problematische emoties
Vb: angst, depressie
! Angst en depressies kunnen ook normale reacties zijn, wanneer je wordt bedreigd of een dierbare kwijt
geraakt afwezigheid van heftige emoties zou dan net afwijkend zijn
Heftige emoties zijn dus ALLEEN afwijkend als het lange tijd na de aanleiding nog altijd
heftig aanwezig is
5. Ongepast of contraproductief gedrag
Gedrag dat niet bevredigend is, maar onprettig voelt beschouwen we vaak als afwijkend
Vb: continu checken of je de deur hebt toe gedaan gedrag is contraproductief voor persoon
Vb: blijven alcohol misbruiken, terwijl je weet dat het negatieve gevolgen heeft
6. Gevaar
Gedrag dat gevaar oplevert voor jezelf en de ander, vinden we afwijkend
Sociale context van belang
Vb: Soldaten die zich tijdens de oorlog opofferden en de vijand aanvielen vonden we normaal
Vb: Mensen die zelfmoord willen plegen vinden we afwijkend
Extreme gevallen van gewelddadig gedrag roept afkeer op
Vb: aanslagen in Brussel
Afwijkend gedrag is dus op meerdere manieren definieerbaar
Pas op! in bepaald opzicht afwijkend zijn ≠ geheel afwijkend zijn!
CULTURELE ASPECTEN VAN AFWIJKEND GEDRAG
Wat precies verschilt allemaal van cultuur tot cultuur?
Gezondheid en ziekte
Afwijkend gedrag
Terminologie
Voorbeeldjes
Westerlingen China
Depressie psychologische symptomen Depressie fysieke en somatische symptomen
(somberheid, schuldgevoelens,…) (hoofdpijn, vermoeidheid,…)
Westerlingen Aboriginals (Australië)
Angst job te verliezen Angst boze geesten
WAT IS DE TENDENS OMHEEN DE GESCHIEDENIS TOT NU?
VROEGER NU
2
, - Duivel, hekserij, geesten - Psychiatrische instellingen die ontwikkeld
- Mensen met afwijkend gedrag niet helpen, zijn om de gepaste zorg te geven aan
maar laten verdwijnen uit de maatschappij mensen die psychisch lijden
HEDENDAAGSE TRENDS
1) Nadruk op eigen kracht, empowerment, psychiatrische patiënten krijgen actieve rol in eigen herstel
en maatschappelijke participatie
2) Destigmatiserend werk en taboedoorbrekend
EVIDENCE-BASED MEDICINE
= Streven naar gebruik maken van best beschikbare bewijs bij maken van keuze voor behandelen van de
patiënt
Behandelprotocollen
- Zoals mutualiteiten
- Zorg en kwaliteit verbeteren
Zorgt ook voor spanningsveld de dag van vandaag
Gebrek aan bewijs ≠ gebrek aan effectiviteit
o Voor een bepaalde problematiek mag je maar zoveel keer gaan en dan krijg je
geen financiële steun meer
Vb: je mag maar 4 x naar psycholoog gaan, daarom is het probleem nog niet
opgelost
THEMA 2: Visies op afwijkend gedrag en behandelmethoden
INLEIDING
- Psychische stoornissen hebben vaak een verschillende oorzaak en een verschillend gevolg
Het is belangrijk om je altijd 3 vragen te stellen
1) Wat zijn de oorzaken?
2) Wat zijn de gevolgen?
3) Hoe gaat de patiënt en omgeving om met de stoornis?
Een psychische stoornis is vaak het resultaat van:
- Het levensverhaal van de patiënt
- Karakteristieken van de ziekte op zich
- Sociaal-relationele en fysieke omgeving (context waarin de stoornis zich afspeelt)
- Houding, visie, kennis, vaardigheden van behandelaar
BIOLOGISCH PERSPECTIEF
Biologische invloed groeit
Reden:
- Meer succesvolle medicijnen voor psychische aandoeningen
- Betere technieken om hersenfuncties en andere lichamelijke processen te meten
Dit zorgt voor toename van biologische kennis over oorzaken van afwijkend gedrag
o Genetica
o Functioneren van zenuwstelsel/neurotransmitters
Functies van neurotransmitters en verband met afwijkend gedrag
3
, NEUROSTRANSMITTER FUNCTIE VERBAND MET AFWIJKEND
GEDRAG
Acetylcholine Reguleert spiercontracties van Alzheimerpatiënten hebben vaal
herinneringen een lager acetylcholine gehalte
Dopamine Reguleert spiercontracties en Overvloed van dopamine speelt
mentale processen die te maken in de hersenen een rol bij het
hebben met leren, herinneringen ontstaan van schizofrenie
en emoties
Norepinefrine Reguleert mentale processen die Onbalans norepinefrine gehalte
te maken hebben met leren en kan zorgen voor
herinneringen stemmingsstoornissen als
depressie
Serotine Reguleert stemming, verzading Onregelmatigheden in serotine
en slaap gehalte kan zorgen voor
depressie en eetstoornissen
De oorzaak van deze verstoringen en de exacte mechanismen zijn onbekend. Dit kan alleen
behandeld worden met medicatie.
EVALUATIE VAN BIOLOGISCHE PERSPECTIEVEN
Wat is het verband tussen psychische stoornissen en biologische ‘defecten’ (verstoorde werking
neurotransmitters of onderliggende afwijkingen in de hersenen)?
Bij de meeste psychische stoornissen is er een interactie tussen biologische factoren en
omgevingsfactoren
Genen zorgen voor biologische kwetsbaarheid, maar is op zich niet voldoende voor het
ontwikkelen van een stoornis, vandaar dat ook omgeving een rol speelt
Nature en nurture verhaal
HET PSYCHOLOGISCH PERSPECTIEF
Er werden meerdere modellen opgesteld die te maken hebben met het psychologische perspectief. De
bekendste zijn: psychodynamische, humanistische, cognitieve model.
PSYCHODYNAMISCHE MODELLEN FREUD
Freud zijn werk van de psychoanalyse levert tot op de dag
van vandaag veel hulp in de psychologie
Uitgangspunten:
Psychologische problemen aangestuurd door
onbewuste motieven en conflicten die terug te voeren
zijn naar onze kindertijd
Onbewuste conflicten door primitieve seksuele en
agressieve instincten en behoefte om deze uit ons
bewustzijn te krijgen
Reden: als we ons bewust zijn van onze basale driften zou
ons bewuste OVERPOELD zijn door angst
Wat is voor Freud abnormale gedragspatronen?
• Abnormaal gedrag = symptoom van psychologisch
conflict (= bewust van lichamelijk symptoom, maar niet van het onbewuste psychologische conflict)
Persoonlijkheid: (zie afbeelding)
4
THEMA 1: Introductie
WAT IS AFWIJKEND GEDRAG?
- Paarse pijl = psychopathologie
Psychopathologie
1. Psyche = ziel
2. Pathos = lijden
De psychopathologie houdt zich bezig met afwijkende emoties,
gedragingen en gedachten. Ze proberen erachter te komen wat er
aan de hand is, en waarom men dat doet.
Ze beschrijven psychische stoornissen, oorzaken en de behandeling.
Psychiatrie
= Medisch specialisme gericht op diagnostiek en behandeling van psychische stoornissen
Klinische psychologie
= Beschrijving, oorzaken en behandeling van psychische stoornissen en bevordering van het psychische
welbevinden
Psychische stoornis
= Geheel van afwijkende emoties, gedachten of gedragingen met storing in het functioneren en persoonlijk
lijden
Stigma!
- Iemand met een psychisch probleem is niet persé afwijkend!
Referentiekader: eigen gevoelens, observaties en gedachten spelen ook rol in hoe je met mensen
omgaat, hoe je hen gaat behandelen en begeleiden. Dus: heel belangrijk van zicht te hebben op hoe
jezelf in elkaar steekt want zo kan je beter behandelen en begeleiden.
HOE NOEMEN EN DEFINIËREN WE AFWIJKEND GEDRAG?
- De termen psychiatrische en mentale gebruiken we niet sluiten vooral aan bij het medische
model
- Wij kijken breder, via het BPS-model en gebruiken de term psychische stoornis
Wanneer stoornis? Diagnostisch criterium bepaalde symptomen, kenmerken moeten voldoen aan
bepaalde voorwaarden alvorens beschouwd als afwijkend en horend bij bepaalde stoornis
CRITERIA VOOR AFWIJKEND GEDRAG
!!! Religieuze, morele, maatschappelijke oordelen DUS omgeving is een belangrijke invloed hoe mensen
kijken naar afwijkend gedrag
1. Uitzonderlijk gedrag
‘dingen die er niet zijn en dingen horen die er niet zijn’ wordt in de Westerse cultuur als
afwijkend beschouwd (uitzondering: religieuze ervaringen)
In andere culturen kan het dus zijn dat ‘stemmen horen’ wel als normaal wordt beschouwd
! Uitzonderlijkheid op zichzelf wordt niet beschouwd als afwijkend gedrag
Vb: record halen van iets
1
, 2. Sociaal afwijkend gedrag (samenlevingen hebben normen van gedrag die acceptabel zijn in een bepaalde context)
Cultuurafhankelijk
Sociale normen
Vb: veel tattoos
Generatie afhankelijk
Vb: homoseksualiteit
! Als mensen niet voldoen aan de sociale norm, bestempel je ze rapper als geestelijk gestoord
3. Foute perceptie/interpretatie van de realiteit
Hallucineren en wanen beschouwen wij als psychische stoornis
Religie (geloven bijvoorbeeld dat ze met God kunnen praten)
4. Emotioneel lijden
Persoonlijk lijden als gevolg van problematische emoties
Vb: angst, depressie
! Angst en depressies kunnen ook normale reacties zijn, wanneer je wordt bedreigd of een dierbare kwijt
geraakt afwezigheid van heftige emoties zou dan net afwijkend zijn
Heftige emoties zijn dus ALLEEN afwijkend als het lange tijd na de aanleiding nog altijd
heftig aanwezig is
5. Ongepast of contraproductief gedrag
Gedrag dat niet bevredigend is, maar onprettig voelt beschouwen we vaak als afwijkend
Vb: continu checken of je de deur hebt toe gedaan gedrag is contraproductief voor persoon
Vb: blijven alcohol misbruiken, terwijl je weet dat het negatieve gevolgen heeft
6. Gevaar
Gedrag dat gevaar oplevert voor jezelf en de ander, vinden we afwijkend
Sociale context van belang
Vb: Soldaten die zich tijdens de oorlog opofferden en de vijand aanvielen vonden we normaal
Vb: Mensen die zelfmoord willen plegen vinden we afwijkend
Extreme gevallen van gewelddadig gedrag roept afkeer op
Vb: aanslagen in Brussel
Afwijkend gedrag is dus op meerdere manieren definieerbaar
Pas op! in bepaald opzicht afwijkend zijn ≠ geheel afwijkend zijn!
CULTURELE ASPECTEN VAN AFWIJKEND GEDRAG
Wat precies verschilt allemaal van cultuur tot cultuur?
Gezondheid en ziekte
Afwijkend gedrag
Terminologie
Voorbeeldjes
Westerlingen China
Depressie psychologische symptomen Depressie fysieke en somatische symptomen
(somberheid, schuldgevoelens,…) (hoofdpijn, vermoeidheid,…)
Westerlingen Aboriginals (Australië)
Angst job te verliezen Angst boze geesten
WAT IS DE TENDENS OMHEEN DE GESCHIEDENIS TOT NU?
VROEGER NU
2
, - Duivel, hekserij, geesten - Psychiatrische instellingen die ontwikkeld
- Mensen met afwijkend gedrag niet helpen, zijn om de gepaste zorg te geven aan
maar laten verdwijnen uit de maatschappij mensen die psychisch lijden
HEDENDAAGSE TRENDS
1) Nadruk op eigen kracht, empowerment, psychiatrische patiënten krijgen actieve rol in eigen herstel
en maatschappelijke participatie
2) Destigmatiserend werk en taboedoorbrekend
EVIDENCE-BASED MEDICINE
= Streven naar gebruik maken van best beschikbare bewijs bij maken van keuze voor behandelen van de
patiënt
Behandelprotocollen
- Zoals mutualiteiten
- Zorg en kwaliteit verbeteren
Zorgt ook voor spanningsveld de dag van vandaag
Gebrek aan bewijs ≠ gebrek aan effectiviteit
o Voor een bepaalde problematiek mag je maar zoveel keer gaan en dan krijg je
geen financiële steun meer
Vb: je mag maar 4 x naar psycholoog gaan, daarom is het probleem nog niet
opgelost
THEMA 2: Visies op afwijkend gedrag en behandelmethoden
INLEIDING
- Psychische stoornissen hebben vaak een verschillende oorzaak en een verschillend gevolg
Het is belangrijk om je altijd 3 vragen te stellen
1) Wat zijn de oorzaken?
2) Wat zijn de gevolgen?
3) Hoe gaat de patiënt en omgeving om met de stoornis?
Een psychische stoornis is vaak het resultaat van:
- Het levensverhaal van de patiënt
- Karakteristieken van de ziekte op zich
- Sociaal-relationele en fysieke omgeving (context waarin de stoornis zich afspeelt)
- Houding, visie, kennis, vaardigheden van behandelaar
BIOLOGISCH PERSPECTIEF
Biologische invloed groeit
Reden:
- Meer succesvolle medicijnen voor psychische aandoeningen
- Betere technieken om hersenfuncties en andere lichamelijke processen te meten
Dit zorgt voor toename van biologische kennis over oorzaken van afwijkend gedrag
o Genetica
o Functioneren van zenuwstelsel/neurotransmitters
Functies van neurotransmitters en verband met afwijkend gedrag
3
, NEUROSTRANSMITTER FUNCTIE VERBAND MET AFWIJKEND
GEDRAG
Acetylcholine Reguleert spiercontracties van Alzheimerpatiënten hebben vaal
herinneringen een lager acetylcholine gehalte
Dopamine Reguleert spiercontracties en Overvloed van dopamine speelt
mentale processen die te maken in de hersenen een rol bij het
hebben met leren, herinneringen ontstaan van schizofrenie
en emoties
Norepinefrine Reguleert mentale processen die Onbalans norepinefrine gehalte
te maken hebben met leren en kan zorgen voor
herinneringen stemmingsstoornissen als
depressie
Serotine Reguleert stemming, verzading Onregelmatigheden in serotine
en slaap gehalte kan zorgen voor
depressie en eetstoornissen
De oorzaak van deze verstoringen en de exacte mechanismen zijn onbekend. Dit kan alleen
behandeld worden met medicatie.
EVALUATIE VAN BIOLOGISCHE PERSPECTIEVEN
Wat is het verband tussen psychische stoornissen en biologische ‘defecten’ (verstoorde werking
neurotransmitters of onderliggende afwijkingen in de hersenen)?
Bij de meeste psychische stoornissen is er een interactie tussen biologische factoren en
omgevingsfactoren
Genen zorgen voor biologische kwetsbaarheid, maar is op zich niet voldoende voor het
ontwikkelen van een stoornis, vandaar dat ook omgeving een rol speelt
Nature en nurture verhaal
HET PSYCHOLOGISCH PERSPECTIEF
Er werden meerdere modellen opgesteld die te maken hebben met het psychologische perspectief. De
bekendste zijn: psychodynamische, humanistische, cognitieve model.
PSYCHODYNAMISCHE MODELLEN FREUD
Freud zijn werk van de psychoanalyse levert tot op de dag
van vandaag veel hulp in de psychologie
Uitgangspunten:
Psychologische problemen aangestuurd door
onbewuste motieven en conflicten die terug te voeren
zijn naar onze kindertijd
Onbewuste conflicten door primitieve seksuele en
agressieve instincten en behoefte om deze uit ons
bewustzijn te krijgen
Reden: als we ons bewust zijn van onze basale driften zou
ons bewuste OVERPOELD zijn door angst
Wat is voor Freud abnormale gedragspatronen?
• Abnormaal gedrag = symptoom van psychologisch
conflict (= bewust van lichamelijk symptoom, maar niet van het onbewuste psychologische conflict)
Persoonlijkheid: (zie afbeelding)
4
