SAMENVATTING BASISBOEK OPVOEDING 100

SAMENVATTING BASISBOEK
OPVOEDING
100%


Samenvatting: boek "Basisboek opvoeding", Malschaert &
Traas (6e druk)

Hoofdstuk 1 Wat is opvoeding eigenlijk?


1.1. Inleiding

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op een aantal begrippen
en vragen die te maken hebben met de opvoeding.
Daarnaast wordt er ingegaan op de invloed die de
maatschappij uitoefent op de opvoeding en wat de
voorwaarden hiervoor zijn. De opvoeding is de
verantwoordelijkheid van de opvoeders van het kind, de
maatschappij kan hierbij een rol spelen wanneer de
kinderen hieraan toevertrouwd worden. In dit hoofdstuk
worden deze aspecten aan de hand van voorbeelden uit
de praktijk besproken.
1.2 Is opvoeding nodig?

Aan de hand van voorbeelden met betrekking tot kinderen
die in de wildernis zijn opgegroeid stelt men de vraag of
opvoeding nodig is. Kennelijk vindt men van wel, dit
omdat men zich overal ter wereld het lot van kinderen die
op straat leven aantrekt en probeert hen enige opvoeding
aan te bieden.
Daarnaast ontstaat de vraag of men zich kan onttrekken
aan opvoeding. Men is van mening dat dit niet tot de
mogelijkheden behoort. Je kunt je niet onttrekken aan het
opvoeden van kinderen. Het enige wat je kunt doen is een
kind slecht, goed of onverantwoord opvoeden. Verder stelt
men aan de kaak of er een verschil is in het opvoeden en
het verzorgen van een kind. Dit is wel het geval. Er is
onderzoek hiernaar geweest en bij één van die
onderzoeken heeft men onderzocht hoe het is om een
kind alleen lichamelijke verzorging te bieden. De effecten
hiervan op de ontwikkeling van het kind waren
desastreus. Men komt tot de conclusie dat het niet
opvoeden van een kind niet bestaat. Je bent altijd aan het
opvoeden als je in contact komt met een kind. Dit kun je

SAMENVATTING BASISBOEK OPVOEDING 100% 1/40

, SAMENVATTING BASISBOEK
OPVOEDING
goed of verkeerd doen. Een kind is op opvoeding
aangewezen.

1.3 Opvoedingsmilieu; opvoedingsomstandigheden

De maatschappij bemoeit zich op verschillende manieren
met de opvoeding van kinderen. Als men vindt dat het
niet goed gaat of niet volgens de norm dan probeert men
in te grijpen om grip te krijgen op de situatie. Dit doet
men door ouders die hun kinderen aan school onttrekken
of kinderen die het vertikken om naar school te gaan aan
te spreken op de leerplicht die er geldt. Dit omdat ieder
kind recht heeft op educatie. Daarnaast bemoeit de
maatschappij zich met de opvoeding door als er gevaar
dreigt voor een kind in de vorm van mishandeling of
misbruik, men ingrijpt via kinderbeschermingsinstanties.
Het belang van het kind in dit soort situaties is vaak
moeilijk in te schatten en uiteindelijk te bepalen.
Hieruit blijkt maar weer dat opvoeding in connectie staat
met de overheid en de politiek. Het gaat dan niet alleen
om de wetgeving maar ook om hoe men het financiert. De
overheid bepaalt veel wat met de opvoeding van kinderen
te maken heeft: van wanneer er sprake is van onrecht
tegenover een kind tot de leeftijd waarop een kind naar
school dient te gaan.
Een belangrijk deel van de opvoeding komt neer op het
gezin (=primaire opvoedingsmilieu). De meeste kinderen
groeien op in een normaal gezin en daarom is juist de
invloed die het gezin op het kind heeft van belang. Dit
doet men door ook de mogelijkheden en problemen die er
kunnen spelen goed te onderzoeken. Tegenwoordig
ontwikkelt de maatschappij zich in een stroomversnelling;
het is van belang om te onderzoeken wat dit voor het kind
betekent. Rollen van ouders veranderen en het is niet
meer gebruikelijk dat alleen de vader de kost verdient.
Moeders dragen tegenwoordig ook bij en dit kan invloed
hebben op de rolverdeling in het gezin en de positie van
de gezinsleden. Kinderen krijgen steeds meer een stem in
het gezin en beslissen ook mee met de ouders. Niet alleen
de rollen in het gezin hebben invloed op het kind,
tegenwoordig zijn er steeds meer echtscheidingen en deze
kunnen van grote invloed zijn op het kind. Ze worden dan
op jonge leeftijd al geconfronteerd met moeilijkheden en
plichten die niet passen bij hun leeftijd.
1
SAMENVATTING BASISBOEK OPVOEDING 100% 2/40

, Naast het gezin speelt de school waar het kind op zit een
kritische rol. (= secundaire opvoedingsmilieu). Hier
ontwikkelen kinderen zich voor een groot deel van hun
leven. Ze leren er waarden en normen en er wordt hun
geleerd om te gaan met het sociale aspect van het leven.
Er worden hoge eisen gesteld aan leerkrachten. Ze zijn er
niet alleen voor het leren van maar hebben een grote rol
in de opvoeding.

Naast het gezin en de school speelt de buurt ook een grote
rol in de opvoeding (tertiaire opvoedingsmilieu). Door met
andere kinderen om te gaan leren de kinderen zich te
socialiseren. Ze worden erdoor beïnvloed in hun denkwijze
en ze identificeren zich ermee. Daarnaast worden kinderen
ook beïnvloed door bijvoorbeeld de muziek waar ze naar
luisteren. Ze ontwikkelen hun eigen cultuur waarin ze ook
soms kleding hebben die hierbij past of een politieke
voorkeur die past bij hun cultuur. Door deze ontwikkelde
cultuur maakt de jeugd zich steeds meer los van het
ouderlijk gezag en ontwikkelt een eigen identiteit. In
tegenstelling tot hun ouders durven jeugdigen meer
omdat ze nog niet het gevoel hebben veel te verliezen te
hebben. Hoewel jeugdigen veel uitproberen, nemen ze
deels de bestaande cultuur over, waardoor deze meegaat
in de volgende generatie.

Het vierde opvoedingsmilieu wordt gevormd door de
multimediale wereld.

1.4 Opvoedingsdoelen

Veelal is men zonder het te weten bezig met het
opvoeden. Als men er bewust de tijd voor neemt om
erover na te denken komt men tot de conclusie dat men
het met een bedoeling doet. Al zeggen ouders soms dat
ze zich niet met de opvoeding bemoeien, ze doen dit op
hun eigen manier. Hiermee willen ze zeggen dat ze het
kind vrij willen laten om zich te ontplooien. Opvoeders
leren hun kinderen om te voldoen aan de maatstaven van
de maatschappij. Ze leren hun om voor zichzelf op te

SAMENVATTING BASISBOEK OPVOEDING 100%

, komen maar ook tegelijk zich bewust te zijn van hun
omgeving en rekening te houden met de mensen om zich
heen. Ze leren de kinderen om hun eigen ik te laten zien
maar ook dat ze zich moeten houden aan de regels van de
maatschappij waarin ze leven. Ze leren zich te
verantwoorden voor wat ze doen of wat ze juist niet doen.
Opvoeding is intentioneel -> de opvoeder wil er iets mee
bereiken.

1.5 Opvoedingsvoorwaarden

Opvoedingsvoorwaarden zijn condities die door de ouders
van het kind worden gecreëerd om het kind te kunnen
opvoeden. Wanneer deze voorwaarden worden gebruikt
om doelen in de opvoeding te kunnen bereiken noemen
we het middel binnen de opvoeding. De opvoeding bestaat
ten eerste uit een relatie waarin sprake is van wederzijds
respect van beide partijen. Deze onderscheidt zich van alle
andere relaties die er kunnen bestaan omdat in deze
relatie de verantwoordelijkheden niet gelijk zijn verdeeld.
Het uitgangspunt is dat de opvoeders de meeste
verantwoordelijkheid hebben. Naarmate het kind ouder
wordt, raakt dit meer in balans. Wel kan het zo zijn dat de
opvoeder er niet klaar voor is om ouder wordende kind
meer verantwoordelijkheid toe te kennen of het ermee te
delen.
Ten tweede bieden opvoeders het kind zo veel veiligheid
als maar kan. Dit doen ze met betrekking tot het klaar
staan voor het kind zodat het kind bij hen terecht kan met
eventuele problemen of zorgen. Ze bieden het kind ook
veiligheid door het kind structuur te bieden.
Een derde voorwaarde is het bieden van uitdaging aan het
kind. Dit doen ze door het kind te stimuleren in het
ondernemen van activiteiten en het kind hierbij de ruimte
te geven die het nodig heeft. Het kind leert hierbij risico’s
te nemen en negatieve aspecten van het leven te leren
kennen en te leren hiermee om te gaan. Ten slotte is het
van belang om “echt” te zijn tegenover het kind. Dit doet
men door eerlijk te zijn. Dit is van belang omdat er
tegenwoordig veel onechte relaties bestaan waarin men
niet weet wat de bedoelingen zijn en of ze authentiek zijn.


2

SAMENVATTING BASISBOEK OPVOEDING 100%