SWK 6: Gezinspedagogiek college 1A: Maatschappelijke invloeden op opvoeden
Superdiversiteit en intersectionaliteit
Superdiversiteit
- Veelheid aan dimensies en mengvormen
- Onderlinge interacties en veranderingen
- Creolisering = het feit dat je dingen overneemt van elkaars cultuur
Intersectionaliteit
- Koppeling aan machtsverhoudingen: wie zijn eigenlijk de mensen met een profiel
waarmee je bevoorrecht bent, en wie zijn de mensen die benadeeld zijn?
- Persoonlijk en maatschappelijk niveau
Intersectioneel denken betekent dat je beseft dat mensen niet maar één identiteit of ervaring
hebben, maar dat meerdere kenmerken tegelijk invloed hebben op hoe iemand de wereld
ervaart — en hoe de wereld op die persoon reageert.
Je kunt iemand niet begrijpen door maar naar één aspect te kijken, zoals:
- Alleen leeftijd
- Alleen gender
- Alleen cultuur
Je moet kijken naar hoe deze aspecten samenkomen
Wat betekent dit voor de pedagoog?
Belang van
- Contextueel denken
- Individuele benadering en maatwerk
- Reflexiviteit: als je iets doet (bijv beschouwen van gezinnen) dat je automatisch ook
kritisch op jezelf reflecteert.
-Voorbeeld: Als je zegt vrouwen moeten niet zoveel zeuren, nagaan of het wel klopt
wat je zegt.
Armoede
Kenmerken van armoede
- Relatief: het gaat niet om hoeveel je hebt maar om hoeveel je hebt ten opzichte van
een ander.
- Meerdimensionaal: het gaan om meer dan alleen maar hoeveel geld je hebt, maar
ook om hoeveel kansen je hebt, opleidingsniveau etc.
- Gradueel: je kan een beetje arm zijn, heel erg arm etc.
- Tijdsduur: als je op een dag geen geld hebt omdat je een auto moest kopen, ben je
tijdelijk arm, maar het gaat erom dat je een lange tijd structureel geen geld hebt.
Theoretische dimensies
Sociaal-culturele uitsluiting Economisch-structurele uitsluiting
Sociale participatie Materiële deprivatie
- Sociale netwerken - Financiële tekorten (relatief)
- Contacten - Overige producten
- Sociale betrokkenheid
Normatieve integratie Toegang tot sociale grondrechten
- Naleven van regels - Onderwijs
- Normen en waarden hanteren - Gezondheidszorg
- Leefomgeving
,Bourdieu’s veldtheorie
Typen kapitaal
- Economisch kapitaal: alles wat in geld uit te drukken is.
- Sociaal kapitaal: mate waarin iemand over voordelige sociale connecties beschikt, én
competenties om deze te onderhouden.
- Cultureel kapitaal: beheersing van culturele competenties die eigen zijn aan hogere
sociale posities. Bekendheid met de dominante cultuur: kennis en ‘snappen’, bezit,
formele waardering.
Sociaal kapitaal
- Bonding: veel mensen kennen en goede band hebben met mensen die uit jouw groep
komen/op jou lijken. Dezelfde maatschappelijke achtergrond delen. Vluchtelingen die
connecties met elkaar hebben.
- Bridging: mensen kennen uit andere groepen, die een brug kunnen vormen. Een
vluchteling heeft bijvoorbeeld connecties met Nederlanders.
- Linking: de mate waarin jij een sociaal netwerk hebt die jou in contact kunnen
brengen met mensen die niet op jou lijken. Links naar andere kringen
Opbrengsten van sociaal kapitaal
- Informatie
- Invloed
- Sociale accreditatie
- Sociale identiteit
De capability methode
De capability-benadering gaat niet over wat iemand heeft, maar over wat iemand kán doen
en kán worden.
Middelen mogelijkheden functie
(HvA, 2023)
,SWK 6 Gezinspedagogiek college 1B: Ouderschap, de dagelijkse praktijk
Ouderschap
- Is een van de grootste transities in het leven, een onomkeerbare levensgebeurtenis
(life-event)
- Is een existentiële verandering (raakt je gehele mens-zijn) die ouders kwetsbaar
maakt
- Is een biologische en emotionele gebeurtenis met grote psychologische betekenis
(beïnvloedt je gedrag en geest).
- Is ook een heel natuurlijke gebeurtenis.
Ouderschap
- Is een nieuwe identiteit die het hele familiesysteem beïnvloedt
- Is meer dan alleen opvoederschap
- Naast het ouderschap heb je ook het partnerschap
- Je draagt zorg voor de (geestelijke) gezondheid van je gezin
- Je organiseert en plant zorg, werk, vrije tijd, sociale contacten en financiën.
Ouderschap is een proces dat in de loop van de tijd verandert en zich ontwikkelt.
Waarom is er belangstelling voor ouderschap?
- Eerder werd het fenomeen ouderschap weinig bestudeerd. Pionier op dit gebied is
ouderbegeleider, gezinstherapeut en oprichter van het tijdschrift ouderschap en
ouderbegeleiding: Dr. Alice van der Pas.
- Belangstelling voor de aard en het verloop van ouderschap leert zorgvuldig en
genuanceerd kijken als er zich problemen voordoen
- Het normaliseert (i.p.v. problematiseert) ons denken en handelen als professional (als
pedagoog en leraar).
- We zijn geneigd snel te oordelen over gedrag van de ander, zeker als er kinderen in
het spel zijn.
Casus: alleenstaande moeder met dochter van 8 maanden
Een alleenstaande moeder loopt op crisismomenten volledig in paniek (ze heeft waanachtige
beelden) de Riagg-jeugdafdeling binnen en vraagt: ‘gaat het nog wel goed met mijn kind?’
- Scenario 1: (psychiatrisch perspectief): moeder decompenseert – gezien haar jeugd
kan het niet anders enz.
- Scenario 2: (ouderschapsperspectief): moeder overvraagt door ouderschap twijfelt
aan haar eigen capaciteit enz.
Alice bedoelt: niet problematiseren, maar normaliseren.
Alice van der Pas wil aandacht voor het ouderschap zelf
- Zij wil de kwaliteit van ouderschap niet afmeten aan het wel of niet goed functioneren
van een kind
- Bovendien is, zoals we weten uit jaar 1, de relatie tussen opvoeden en de
ontwikkeling van het kind niet lineair maar complex.
, Transactioneel ontwikkelingsmodel
Bronfenbrenner’s Ecologische systeemtheorie (HvA, 2025)
Superdiversiteit en intersectionaliteit
Superdiversiteit
- Veelheid aan dimensies en mengvormen
- Onderlinge interacties en veranderingen
- Creolisering = het feit dat je dingen overneemt van elkaars cultuur
Intersectionaliteit
- Koppeling aan machtsverhoudingen: wie zijn eigenlijk de mensen met een profiel
waarmee je bevoorrecht bent, en wie zijn de mensen die benadeeld zijn?
- Persoonlijk en maatschappelijk niveau
Intersectioneel denken betekent dat je beseft dat mensen niet maar één identiteit of ervaring
hebben, maar dat meerdere kenmerken tegelijk invloed hebben op hoe iemand de wereld
ervaart — en hoe de wereld op die persoon reageert.
Je kunt iemand niet begrijpen door maar naar één aspect te kijken, zoals:
- Alleen leeftijd
- Alleen gender
- Alleen cultuur
Je moet kijken naar hoe deze aspecten samenkomen
Wat betekent dit voor de pedagoog?
Belang van
- Contextueel denken
- Individuele benadering en maatwerk
- Reflexiviteit: als je iets doet (bijv beschouwen van gezinnen) dat je automatisch ook
kritisch op jezelf reflecteert.
-Voorbeeld: Als je zegt vrouwen moeten niet zoveel zeuren, nagaan of het wel klopt
wat je zegt.
Armoede
Kenmerken van armoede
- Relatief: het gaat niet om hoeveel je hebt maar om hoeveel je hebt ten opzichte van
een ander.
- Meerdimensionaal: het gaan om meer dan alleen maar hoeveel geld je hebt, maar
ook om hoeveel kansen je hebt, opleidingsniveau etc.
- Gradueel: je kan een beetje arm zijn, heel erg arm etc.
- Tijdsduur: als je op een dag geen geld hebt omdat je een auto moest kopen, ben je
tijdelijk arm, maar het gaat erom dat je een lange tijd structureel geen geld hebt.
Theoretische dimensies
Sociaal-culturele uitsluiting Economisch-structurele uitsluiting
Sociale participatie Materiële deprivatie
- Sociale netwerken - Financiële tekorten (relatief)
- Contacten - Overige producten
- Sociale betrokkenheid
Normatieve integratie Toegang tot sociale grondrechten
- Naleven van regels - Onderwijs
- Normen en waarden hanteren - Gezondheidszorg
- Leefomgeving
,Bourdieu’s veldtheorie
Typen kapitaal
- Economisch kapitaal: alles wat in geld uit te drukken is.
- Sociaal kapitaal: mate waarin iemand over voordelige sociale connecties beschikt, én
competenties om deze te onderhouden.
- Cultureel kapitaal: beheersing van culturele competenties die eigen zijn aan hogere
sociale posities. Bekendheid met de dominante cultuur: kennis en ‘snappen’, bezit,
formele waardering.
Sociaal kapitaal
- Bonding: veel mensen kennen en goede band hebben met mensen die uit jouw groep
komen/op jou lijken. Dezelfde maatschappelijke achtergrond delen. Vluchtelingen die
connecties met elkaar hebben.
- Bridging: mensen kennen uit andere groepen, die een brug kunnen vormen. Een
vluchteling heeft bijvoorbeeld connecties met Nederlanders.
- Linking: de mate waarin jij een sociaal netwerk hebt die jou in contact kunnen
brengen met mensen die niet op jou lijken. Links naar andere kringen
Opbrengsten van sociaal kapitaal
- Informatie
- Invloed
- Sociale accreditatie
- Sociale identiteit
De capability methode
De capability-benadering gaat niet over wat iemand heeft, maar over wat iemand kán doen
en kán worden.
Middelen mogelijkheden functie
(HvA, 2023)
,SWK 6 Gezinspedagogiek college 1B: Ouderschap, de dagelijkse praktijk
Ouderschap
- Is een van de grootste transities in het leven, een onomkeerbare levensgebeurtenis
(life-event)
- Is een existentiële verandering (raakt je gehele mens-zijn) die ouders kwetsbaar
maakt
- Is een biologische en emotionele gebeurtenis met grote psychologische betekenis
(beïnvloedt je gedrag en geest).
- Is ook een heel natuurlijke gebeurtenis.
Ouderschap
- Is een nieuwe identiteit die het hele familiesysteem beïnvloedt
- Is meer dan alleen opvoederschap
- Naast het ouderschap heb je ook het partnerschap
- Je draagt zorg voor de (geestelijke) gezondheid van je gezin
- Je organiseert en plant zorg, werk, vrije tijd, sociale contacten en financiën.
Ouderschap is een proces dat in de loop van de tijd verandert en zich ontwikkelt.
Waarom is er belangstelling voor ouderschap?
- Eerder werd het fenomeen ouderschap weinig bestudeerd. Pionier op dit gebied is
ouderbegeleider, gezinstherapeut en oprichter van het tijdschrift ouderschap en
ouderbegeleiding: Dr. Alice van der Pas.
- Belangstelling voor de aard en het verloop van ouderschap leert zorgvuldig en
genuanceerd kijken als er zich problemen voordoen
- Het normaliseert (i.p.v. problematiseert) ons denken en handelen als professional (als
pedagoog en leraar).
- We zijn geneigd snel te oordelen over gedrag van de ander, zeker als er kinderen in
het spel zijn.
Casus: alleenstaande moeder met dochter van 8 maanden
Een alleenstaande moeder loopt op crisismomenten volledig in paniek (ze heeft waanachtige
beelden) de Riagg-jeugdafdeling binnen en vraagt: ‘gaat het nog wel goed met mijn kind?’
- Scenario 1: (psychiatrisch perspectief): moeder decompenseert – gezien haar jeugd
kan het niet anders enz.
- Scenario 2: (ouderschapsperspectief): moeder overvraagt door ouderschap twijfelt
aan haar eigen capaciteit enz.
Alice bedoelt: niet problematiseren, maar normaliseren.
Alice van der Pas wil aandacht voor het ouderschap zelf
- Zij wil de kwaliteit van ouderschap niet afmeten aan het wel of niet goed functioneren
van een kind
- Bovendien is, zoals we weten uit jaar 1, de relatie tussen opvoeden en de
ontwikkeling van het kind niet lineair maar complex.
, Transactioneel ontwikkelingsmodel
Bronfenbrenner’s Ecologische systeemtheorie (HvA, 2025)
