BESTUURSRECHT
Gitte Dekens
UGENT 2024-2025
Liesbeth Todts
,BESTUURSRECHT
DEEL I: BESTUURSRECHT: BEGRIP, INDELING, KENMERKEN EN BRONNEN
DEFINITIE BESTUURSRECHT
Privaatrecht: tussen private personen (ook rechtspersonen)
Voorbeeld: arbeidsrecht, handelsrecht
Publiekrecht: relatie tussen privé persoon en overheid in de ruime zin (bestuur, wetgever, hoven en
rechtbanken)
Voorbeeld: bestuursrecht, staatsrecht
Tussencategorie: intellectuele eigendomsrechten
Definitie bestuursrecht → “Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van
de organen die noch tot de wetgevende, noch tot de rechterlijke macht behoren.”
Organieke betekenis: organen van uitvoerende macht
Functionele betekenis: ‘besturen’ in de zin van een werkwoord (functie → iets uitvoeren)
! niet het volledige bestuursrecht wordt omvat met deze definitie
° correctie op organieke betekenis
Want: grondwet verwijst vooral naar Koning en regering, maar er zijn er veel meer zoals FOD’s,
openbare instellingen (NMBS, Bpost), lokale besturen (gemeenten en provincies)
° correctie op functionele betekenis
Besturen die ook regels kunnen maken: normatieve, regelgevende bevoegdheid → uitvaardigen van
reglementen (= verordeningen) → wetgeving in materiële zin
+ niveau van de geschillenbeslechting → Gas-boete
+ ook wetgevende en rechterlijke macht kunnen soms handelingen stellen die zuiver bestuurlijke
handelingen zijn
Vb.: tuchtbeslissing (wetgevende vergadering wilt personeelslid gaan sanctioneren)
ONDERSCHEID ALGEMEEN - BIJZONDER BESTUURSRECHT
1) Algemeen bestuursrecht
= geheel van globale bestuursrecht
Alle figuren, regels, principes uit globale bestuursrecht (zowel werking, organisatie,
instrumenten waarover bestuur beschikt, rechtsbescherming zoals algemene beginselen
behoorlijk bestuur)
2) Bijzonder bestuursrecht
= verzamelnaam voor alle bijzondere regelingen (rechtstakken)
Bijzonder omdat ze eigen, specifieke termen gaan gebruiken
Vb.: omgevingsrecht (ander deel vak)
KENMERKEN BESTUURSRECHT
1) Autonomie/ eigenheid van denken
Bestuursrecht was vroeger verzamelnaam voor afwijkingen die er bestonden op privaatrecht
Zowel in positieve zin → bevoorrechte positie voor bestuur om doelstellingen te bereiken →
beschikken over mandaat om eenzijdige rechtshandelingen op te leggen
Als ook in negatieve zin → verplichtingen naleven die niet gelden voor private personen →
motiveringsplicht + kan medecontractant niet zelf kiezen
Geëvolueerd tot eigen rechtstak
, ! nuanceringen
Laatste jaren: privatisering bestuursrecht → lijnen privaat/ publiekrecht vervagen =
wisselwerking
Voorbeeld: nieuwe weg en er staat huis op die weg → overheid heeft grond rond jouw huis
nodig → onteigening (typisch bestuurlijke rechtshandeling)
Bestuur kan ook koop-verkoop sluiten = zal eerder voor deze kiezen
PPS: publiek-private samenwerking
+ er wordt verwacht dat bestuur op gelijke voet als burger zal optreden = horizontaal
bestuur/ contractualisering bestuursrecht/ onderhandelend bestuur
Vb.: inspraak en participatie → burger op actieve wijze betrokken bij besluitvorming en
bestuur
2) Meergelaagdheid
Fragmentering (= Belgisch bestuursrecht: zowel Vlaams, Waals als Brussels bestuursrecht
Oorzaak: diverse staatshervormingen
Vb.: VREG (Vlaamse regulator) = bevoegdheidsverdeling (energie)
Harmonisering op Europees niveau: Belgisch bestuursrecht gaat steeds meer over naar
Europees bestuursrecht
Uitingen:
Pijler 1: veel EU-regels die gaan beïnvloeden op niveau bestuursrecht van de lidstaten
Pijler 2: gelijkheid en transparantiebeginsel = Europees bestuursrecht
Pijler 3: invloed Raad van Europa, EHRM zoals artikel 6 EVRM
BRONNEN BESTUURSRECHT
! geen algemene wet bestuursrecht
2 delen: de ‘wortels’ = metaprincipes en waarden
Daarnaast: formele bronnen = bronnen positief bestuursrecht
1) Wortels bestuursrecht
Categorie I: metaconstitutionele principes
3 soorten:
- Principe van de scheiding der machten
Inrichting/ organisatie rechterlijke orde van bestuurszaken (bekijken)
Bestuursrechters mogen zich niet inlaten met bestuur zelf → mogen daar louter uitspraak
over doen
- Rechtsstaatbeginsel
Overheid is ook gebonden aan de regels, wetten, grondwet, decreten
Administratieve overheid mag niet willekeurig gaan uitvoeren → legaliteitsbeginsel →
wettelijke basis nodig voor elk optreden
We kunnen bestuur voor de rechtbank slepen
- Democratiebeginsel
Burger zou zeggenschap moeten hebben in uitoefening van staatsgezag
Vb.: principe van politieke controle en ministeriële verantwoordelijkheid
Ook de fundamentele rechten en vrijheden respecteren
+ openbaarheid (inkijken documenten)
, Categorie II: beginselen good governance
Beginselen van goed bestuur
! hebben op zich geen juridische waarde → zal je niet kunnen beroepen in rechterlijk geding
Enkele belangrijke:
- Rekenschapsbeginsel
Bestuur moet verantwoording afleggen
- Effectiviteitsbeginsel
Bestuur moet proberen slagen om doelstellingen van algemeen belang uit te voeren →
middelen nodig
- Participatiebeginsel
Burger moeten op continue wijze betrokken worden
- Transparantiebeginsel
‘open overheid’: burger moet bijna kunnen kijken op vingers van bestuur
- Integriteitsbeginsel
Bestuur moet handelen in algemeen belang (niet in eigen belang, maar ook niet voor
kennissen)
Op onbevooroordeelde wijze en zonder belangenvermenging
2) Formele bronnen bestuursrecht
! in handboek: billijkheid (vaak moeilijk toepasbaar, weinig ruimte in theorie)
Wel een toepassing: theorie van de ombudsman → als burgers het niet eens zijn met bestuur,
ombudsman kan gaan kijken naar rechtvaardigheid van beslissing
Die houdt dan rekening met billijkheid
- Internationaal recht en supranationaal recht
Vb.: recht eerlijk proces (EVRM), vreemdelingenrecht
- Grondwet
Veel fundamentele rechten en vrijheden + toegewezen bevoegdheden uitvoerende
macht (enkel bevoegdheden die expliciet zijn toegekend) + curatieve rechtsbescherming
(rechtsmachtsverdeling gewone rechter – bestuursrechter)
- Bijzondere wetten
BWHI (kennen) → 8 augustus 1980
- Wetten, decreten, ordonnanties
- Beginselen behoorlijk bestuur
Zaken die zo essentieel zijn die we beschouwen als algemeen
Specifiek voor bestuur: beginselen van behoorlijk bestuur
! ongeschreven, maar veel beginselen kennen wel verankering in de regelgeving
Vb.: proportionaliteitsbeginsel → in de gas-wetten
In de andere richting: beginselen van behoorlijk burgerschap
- Reglementen en besluiten
Synoniem reglement: verordening → regels die uitgaan van bestuur, maar algemene
draagwijdte hebben (gelden voor iedereen), zonder dat het gaan om wetgeving in
eigenlijke zin → MATERIELE ZIN
Gitte Dekens
UGENT 2024-2025
Liesbeth Todts
,BESTUURSRECHT
DEEL I: BESTUURSRECHT: BEGRIP, INDELING, KENMERKEN EN BRONNEN
DEFINITIE BESTUURSRECHT
Privaatrecht: tussen private personen (ook rechtspersonen)
Voorbeeld: arbeidsrecht, handelsrecht
Publiekrecht: relatie tussen privé persoon en overheid in de ruime zin (bestuur, wetgever, hoven en
rechtbanken)
Voorbeeld: bestuursrecht, staatsrecht
Tussencategorie: intellectuele eigendomsrechten
Definitie bestuursrecht → “Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van
de organen die noch tot de wetgevende, noch tot de rechterlijke macht behoren.”
Organieke betekenis: organen van uitvoerende macht
Functionele betekenis: ‘besturen’ in de zin van een werkwoord (functie → iets uitvoeren)
! niet het volledige bestuursrecht wordt omvat met deze definitie
° correctie op organieke betekenis
Want: grondwet verwijst vooral naar Koning en regering, maar er zijn er veel meer zoals FOD’s,
openbare instellingen (NMBS, Bpost), lokale besturen (gemeenten en provincies)
° correctie op functionele betekenis
Besturen die ook regels kunnen maken: normatieve, regelgevende bevoegdheid → uitvaardigen van
reglementen (= verordeningen) → wetgeving in materiële zin
+ niveau van de geschillenbeslechting → Gas-boete
+ ook wetgevende en rechterlijke macht kunnen soms handelingen stellen die zuiver bestuurlijke
handelingen zijn
Vb.: tuchtbeslissing (wetgevende vergadering wilt personeelslid gaan sanctioneren)
ONDERSCHEID ALGEMEEN - BIJZONDER BESTUURSRECHT
1) Algemeen bestuursrecht
= geheel van globale bestuursrecht
Alle figuren, regels, principes uit globale bestuursrecht (zowel werking, organisatie,
instrumenten waarover bestuur beschikt, rechtsbescherming zoals algemene beginselen
behoorlijk bestuur)
2) Bijzonder bestuursrecht
= verzamelnaam voor alle bijzondere regelingen (rechtstakken)
Bijzonder omdat ze eigen, specifieke termen gaan gebruiken
Vb.: omgevingsrecht (ander deel vak)
KENMERKEN BESTUURSRECHT
1) Autonomie/ eigenheid van denken
Bestuursrecht was vroeger verzamelnaam voor afwijkingen die er bestonden op privaatrecht
Zowel in positieve zin → bevoorrechte positie voor bestuur om doelstellingen te bereiken →
beschikken over mandaat om eenzijdige rechtshandelingen op te leggen
Als ook in negatieve zin → verplichtingen naleven die niet gelden voor private personen →
motiveringsplicht + kan medecontractant niet zelf kiezen
Geëvolueerd tot eigen rechtstak
, ! nuanceringen
Laatste jaren: privatisering bestuursrecht → lijnen privaat/ publiekrecht vervagen =
wisselwerking
Voorbeeld: nieuwe weg en er staat huis op die weg → overheid heeft grond rond jouw huis
nodig → onteigening (typisch bestuurlijke rechtshandeling)
Bestuur kan ook koop-verkoop sluiten = zal eerder voor deze kiezen
PPS: publiek-private samenwerking
+ er wordt verwacht dat bestuur op gelijke voet als burger zal optreden = horizontaal
bestuur/ contractualisering bestuursrecht/ onderhandelend bestuur
Vb.: inspraak en participatie → burger op actieve wijze betrokken bij besluitvorming en
bestuur
2) Meergelaagdheid
Fragmentering (= Belgisch bestuursrecht: zowel Vlaams, Waals als Brussels bestuursrecht
Oorzaak: diverse staatshervormingen
Vb.: VREG (Vlaamse regulator) = bevoegdheidsverdeling (energie)
Harmonisering op Europees niveau: Belgisch bestuursrecht gaat steeds meer over naar
Europees bestuursrecht
Uitingen:
Pijler 1: veel EU-regels die gaan beïnvloeden op niveau bestuursrecht van de lidstaten
Pijler 2: gelijkheid en transparantiebeginsel = Europees bestuursrecht
Pijler 3: invloed Raad van Europa, EHRM zoals artikel 6 EVRM
BRONNEN BESTUURSRECHT
! geen algemene wet bestuursrecht
2 delen: de ‘wortels’ = metaprincipes en waarden
Daarnaast: formele bronnen = bronnen positief bestuursrecht
1) Wortels bestuursrecht
Categorie I: metaconstitutionele principes
3 soorten:
- Principe van de scheiding der machten
Inrichting/ organisatie rechterlijke orde van bestuurszaken (bekijken)
Bestuursrechters mogen zich niet inlaten met bestuur zelf → mogen daar louter uitspraak
over doen
- Rechtsstaatbeginsel
Overheid is ook gebonden aan de regels, wetten, grondwet, decreten
Administratieve overheid mag niet willekeurig gaan uitvoeren → legaliteitsbeginsel →
wettelijke basis nodig voor elk optreden
We kunnen bestuur voor de rechtbank slepen
- Democratiebeginsel
Burger zou zeggenschap moeten hebben in uitoefening van staatsgezag
Vb.: principe van politieke controle en ministeriële verantwoordelijkheid
Ook de fundamentele rechten en vrijheden respecteren
+ openbaarheid (inkijken documenten)
, Categorie II: beginselen good governance
Beginselen van goed bestuur
! hebben op zich geen juridische waarde → zal je niet kunnen beroepen in rechterlijk geding
Enkele belangrijke:
- Rekenschapsbeginsel
Bestuur moet verantwoording afleggen
- Effectiviteitsbeginsel
Bestuur moet proberen slagen om doelstellingen van algemeen belang uit te voeren →
middelen nodig
- Participatiebeginsel
Burger moeten op continue wijze betrokken worden
- Transparantiebeginsel
‘open overheid’: burger moet bijna kunnen kijken op vingers van bestuur
- Integriteitsbeginsel
Bestuur moet handelen in algemeen belang (niet in eigen belang, maar ook niet voor
kennissen)
Op onbevooroordeelde wijze en zonder belangenvermenging
2) Formele bronnen bestuursrecht
! in handboek: billijkheid (vaak moeilijk toepasbaar, weinig ruimte in theorie)
Wel een toepassing: theorie van de ombudsman → als burgers het niet eens zijn met bestuur,
ombudsman kan gaan kijken naar rechtvaardigheid van beslissing
Die houdt dan rekening met billijkheid
- Internationaal recht en supranationaal recht
Vb.: recht eerlijk proces (EVRM), vreemdelingenrecht
- Grondwet
Veel fundamentele rechten en vrijheden + toegewezen bevoegdheden uitvoerende
macht (enkel bevoegdheden die expliciet zijn toegekend) + curatieve rechtsbescherming
(rechtsmachtsverdeling gewone rechter – bestuursrechter)
- Bijzondere wetten
BWHI (kennen) → 8 augustus 1980
- Wetten, decreten, ordonnanties
- Beginselen behoorlijk bestuur
Zaken die zo essentieel zijn die we beschouwen als algemeen
Specifiek voor bestuur: beginselen van behoorlijk bestuur
! ongeschreven, maar veel beginselen kennen wel verankering in de regelgeving
Vb.: proportionaliteitsbeginsel → in de gas-wetten
In de andere richting: beginselen van behoorlijk burgerschap
- Reglementen en besluiten
Synoniem reglement: verordening → regels die uitgaan van bestuur, maar algemene
draagwijdte hebben (gelden voor iedereen), zonder dat het gaan om wetgeving in
eigenlijke zin → MATERIELE ZIN
