Training en gedragsbegeleiding
Hoofdstuk 1: Leerprocessen bij dieren
Leren= Proces waarbij organisme gedrag aanpast als resultaat van ervaring (interactie met
omgeving)
Belangrijke rol:
- Bewuste training leerproces heel duidelijk zichtbaar
- Alledaagse situaties
Leerproces niet altijd bewust (kat reageert op geluid van blikopener) verloopt subtiel maar
beïnvloed het gedrag. Vooral bij jonge dieren (pup angstig op stofzuiger niet meer, soms bang
worden)
Belangrijk dat dieren hun gedrag aanpassen door interactie met hun omgeving, zonder dat er atlijd
een bewuste intentie is om hen iets te leren.
Niet associatief leren/ 1-event leren
- Habituatie:
Proces waarbij een dier geleidelijk minder en minder gaat reageren op een stimulus die
vaak wordt herhaald. (mens- huis op drukke straat).
Filteren omgevingsinformatie repetitieve, onbelangrijke
signalen negeren- aandacht naar belangrijke signalen
(relevante vs niet relevante)
o Aplysia californica: Zeeslak met eenvoudig
zenuwstelsel
Terugtrekreflex van kieuw wanneer sifon
aangeraakt
Terugtrekken verminderd en stopt wanneer sifon
herhaaldelijk aanraken.
- Sensitisatie:
Proces waarbij een dier meer en meer gaat reageren op een
stimulus die regelmatig herhaald/ sterkere respons na intense/
irriterende stimulus. (hond-geweerschot)
Habituatie Sensitisatie
Het dier geleidelijk minder reageren op Dier steeds meer reageren op stimulus die
stimulus die regelmatig herhaald wordt regelmatig herhaald wordt
Exploratisch of latent leren
- Leert eigenschappen van omgeving te exploreren. Aanvankelijk niet zichtbaar dat dieren
leren, wordt later duidelijk
Herhaling van experiment cijfertjes volgen tot bijna
geen fouten meer DAN een wand gaan wegnemen
Lopen gewoon voorbij
Nadien nemen ze een shortcut
,Sociaal leren
- Nabootsen of imitatie: observator neemt gedragspatroon over nieuw gedrag (apen vuur)
- Sociale facilitatie: Individu in groep voert bepaald gedrag uit kans
verhoogt dat andere individuen kort nadien hetzelfde gedrag
vertonen. (Geen nieuw gedrag) (herkauwen koeien)
Bv: eetgedrag hond (door andere honden beïnvloed om te eten.)
Positive social modelling Negative social modelling
Een dier verliest sneller vrees voor stimulus De angst wordt bevorderd bij observator
door soortgenoot de stimulus te zien door vrees bij soortgenoot te zien.
benaderen of manipuleren zonder vrees. Vb. Anderen dieren zien schrikken vlucht
Vb. Waterbak paard
- Local enhancement:
Gedrag van een dier trekt de aandacht van ander dier naar specifieke plaats/ stimulus
nieuw gedrag door trial and error
Inzichtelijk leren
- Plots nieuwe respons
- Individu ontwikkelt nieuw gedrag of oplossing voor probleem door
inzicht/ nadenken ->Verschilt van 1000-den trials and errors
- Studie van chimpansees: voedsel bekomen via hulpmiddelen
Kritiek: Schiller 48 Chimp elk 2 stokken om in elkaar pasten
o 32 chimp pasten stokken in elkaar binnen het uur
o 19 van de 20 adulten pasten stokken in elkaar binnen 5 min.
Associatief leren
Associatie hier legt associatie tussen 2 zaken/ leert het verband.
Indien dit aangeleerd wordt/ is dier is geconditioneerd.
Klassieke Conditionering
eten onvoorwaardelijke stimulus(OS)
OCS: ongeconditioneerde stimulus
Speekselen Ongeconditioneerde respons
(OCR)
Bel neutrale stimulus
Bel geconditioneerde stimulus (CS)
Speekselen geconditioneerde
respons (CR)
Ongeconditioneerde reactie geconditioneerde reactie
- Vaak vegetatieve reflex (gladde spieren-klieren): speekselsecretie,
hartritme, bloeddruk, pilo-erectie…
- Soms via gestreepte spieren: vermijden van onaangename prikkel
- Afbeelding: Watson en little Albert
, Persoon die pijnlijke ervaring bij tandarts angstig bij zien gebouw tandarts
OCS-OCR: pijnlijke stimulus angst
Neutrale stimulus: tandartsengebouw
Associatie: neutrale stimulus (gebouw)- OCS (pijnlijke stimulus) Gebouw (CS) angst (CR)
Aanzetten van melkmachine veroorzaakt toeschieten van de melk
Samenhang OCS-OCR: tactiele prikkel toeschieten melk
Neutrale stimulus: melkmachine
Associatie neutrale stimulus (melkmachine)- OCS(tactiele prikkel)
melkmachine (CS) toeschieten melk (CR)
Pavloviaanse conditioneringswetten
- Contiguïteit in de tijd
Waarop je de 2 prikkels gaat aanbieden
Associatie enkel mogelijks als ze kort op elkaar
aangebonden worden VS en OS max enkele seconden
van elkaar gescheiden.
Rescola-Wagner model: Contingentie
o Mate waarin de VS de OS aankondigt is belangrijker dan het samengaan in de tijd
om associatie te realiseren is een betrouwbare predictie noodzakelijk
- Vergeten: VS niet meer presenteren band tss VS en VR wordt vergeten
o Vb: Bel niet meer luiden band tss bel en speekselen gaat verloren terug bel
luiden geen speekselen.
- (Experimentele) extinctie: Geleidelijke verdwijning van VR door associatie tss VS en OS te
elimineren. Door VS zonder OS VR verdwijnt geleidelijk
VB: eigenaar wil enthousiasme van hond verminderen bellen aan de deur zonder deur te
openen vermindering van anticiperende gedragingen negeren van deurbel
Associatie VS-OS verdwijnt echter niet helemaal
o Disinhibitie: tijdens extinctiefase nieuwe stimulus samen met VS VR
o Renewal: Extinctie in andere omgeving dan conditionering
Vb. 1. Conditionering in woonkamer: associatie tussen krant en pijnlijke stimulus
ineen duiken hond
2. extinctie in de keuken: krant nemen zonder pijnlijke stimulus hond reageert
niet meer op de krant
3. krant boven halen in de woonkamer: ineen duiken hond (renewal) C0NTEXT!!!
- Generalisatie: VR treedt ook op na stimulus die lijkt op de VS
Vb1: hond vlucht (OR) na pijnlijke injectie (OS) associatie tss injectie en witte kiel
dierenarts (VS) hond vlucht bij zien van arts met witte jas (VR) (PAVLOV)
Generalisatie: hond vlucht ook voor alle mensen die witte kleding (witte sweater, wit t-
shirt,…) dragen
Vb2: Bang voor ratten bang voor alle andere harige pluizige zaken
- Discriminatie: Dier maakt onderscheid tussen stimuli
2 gelijkaardige, maar niet identieke stimuli (VS1 en VS2)- VS1 associëren met OS VR na
VS1 maar niet na VS2
o Vb: hond reageert opgewonden bij geluid van deurbel maar niet bij geluid van
telefoon
, Taste Aversion Learning
Garcia: onderoek naar effecten van radiatie
- Radiatie (1keer/week) nausea bij ratten en geen water drinken in radiatiekamer, wel in
thuiskooi
- Ratten in radiatiekamer zonder radiatie drinken nog niet
- Plastic flessen in radiatiekamer- glazen flessen in thuiskooi smaak water-associatie met
nausea
Ratten: associëren smaak van water met nausea drinken geen water meer
Ratten: 3 neutrale stimuli: lichtflitsen (visueel), zoemer (akoestisch), water met
sacharine (smaak)
X-stralen of inspuiten 1u later ziek vermijden water met
sacharine
o Smaakprikkels worden makkelijker geassocieerd met
ziekteverschijnselen
Elektrische shock vermijden lichtflitsen en zoemer
o Visuele en akoestische prikkels voorspellen gemakkelijker een
elektrische schok
Wolf valt schaap aan -> krijgt dood schaap+ Lithiumchloride (nausea) schaap
jaagt wolf weg
Operante conditionering
Dier legt een verband tussen een gedrag en het gevolg op dit gedrag
Puzzle box dier voert allerhande gedragingen uit
Per toeval gewenste respons uitgevoerd
Deur open + voedsel
TRIAL AND ERROR
Ieder gedrag dat in een welbepaalde situatie aanleiding geeft tot een beloning heeft meer kans
op te treden wanneer zich dezelfde situatie opnieuw voordoet.
Ieder gedrag dat in een welbepaalde situatie aanleiding geeft tot iets onaangenaams heeft
minder kans op te treden in een gelijkaardige situatie
relatie straffen en belonen?
Zoemer auditief
Lamp visueel
Hefboom respons Voedselbakje-drinknippel
Rooster elektrische schokken
Verbinding tussen een respons (hefboom drukken) en een prikkel (voedsel)= operant
Gedrag wordt beloond of gestraft
- Beloning (Reinforcement) dier vertoont tendens dit gedrag meer uit te voeren)
- Straf (punischment) dier vertoont tendens dit gedrag minder uit te voeren
4 mogelijkheden
- Positieve beloning R+
Respons wordt gevolgd door een aangename stimulus
Uitvoeren van gedrag in aanwezigheid van dicriminatieve
stimulus—> beloning
Hoofdstuk 1: Leerprocessen bij dieren
Leren= Proces waarbij organisme gedrag aanpast als resultaat van ervaring (interactie met
omgeving)
Belangrijke rol:
- Bewuste training leerproces heel duidelijk zichtbaar
- Alledaagse situaties
Leerproces niet altijd bewust (kat reageert op geluid van blikopener) verloopt subtiel maar
beïnvloed het gedrag. Vooral bij jonge dieren (pup angstig op stofzuiger niet meer, soms bang
worden)
Belangrijk dat dieren hun gedrag aanpassen door interactie met hun omgeving, zonder dat er atlijd
een bewuste intentie is om hen iets te leren.
Niet associatief leren/ 1-event leren
- Habituatie:
Proces waarbij een dier geleidelijk minder en minder gaat reageren op een stimulus die
vaak wordt herhaald. (mens- huis op drukke straat).
Filteren omgevingsinformatie repetitieve, onbelangrijke
signalen negeren- aandacht naar belangrijke signalen
(relevante vs niet relevante)
o Aplysia californica: Zeeslak met eenvoudig
zenuwstelsel
Terugtrekreflex van kieuw wanneer sifon
aangeraakt
Terugtrekken verminderd en stopt wanneer sifon
herhaaldelijk aanraken.
- Sensitisatie:
Proces waarbij een dier meer en meer gaat reageren op een
stimulus die regelmatig herhaald/ sterkere respons na intense/
irriterende stimulus. (hond-geweerschot)
Habituatie Sensitisatie
Het dier geleidelijk minder reageren op Dier steeds meer reageren op stimulus die
stimulus die regelmatig herhaald wordt regelmatig herhaald wordt
Exploratisch of latent leren
- Leert eigenschappen van omgeving te exploreren. Aanvankelijk niet zichtbaar dat dieren
leren, wordt later duidelijk
Herhaling van experiment cijfertjes volgen tot bijna
geen fouten meer DAN een wand gaan wegnemen
Lopen gewoon voorbij
Nadien nemen ze een shortcut
,Sociaal leren
- Nabootsen of imitatie: observator neemt gedragspatroon over nieuw gedrag (apen vuur)
- Sociale facilitatie: Individu in groep voert bepaald gedrag uit kans
verhoogt dat andere individuen kort nadien hetzelfde gedrag
vertonen. (Geen nieuw gedrag) (herkauwen koeien)
Bv: eetgedrag hond (door andere honden beïnvloed om te eten.)
Positive social modelling Negative social modelling
Een dier verliest sneller vrees voor stimulus De angst wordt bevorderd bij observator
door soortgenoot de stimulus te zien door vrees bij soortgenoot te zien.
benaderen of manipuleren zonder vrees. Vb. Anderen dieren zien schrikken vlucht
Vb. Waterbak paard
- Local enhancement:
Gedrag van een dier trekt de aandacht van ander dier naar specifieke plaats/ stimulus
nieuw gedrag door trial and error
Inzichtelijk leren
- Plots nieuwe respons
- Individu ontwikkelt nieuw gedrag of oplossing voor probleem door
inzicht/ nadenken ->Verschilt van 1000-den trials and errors
- Studie van chimpansees: voedsel bekomen via hulpmiddelen
Kritiek: Schiller 48 Chimp elk 2 stokken om in elkaar pasten
o 32 chimp pasten stokken in elkaar binnen het uur
o 19 van de 20 adulten pasten stokken in elkaar binnen 5 min.
Associatief leren
Associatie hier legt associatie tussen 2 zaken/ leert het verband.
Indien dit aangeleerd wordt/ is dier is geconditioneerd.
Klassieke Conditionering
eten onvoorwaardelijke stimulus(OS)
OCS: ongeconditioneerde stimulus
Speekselen Ongeconditioneerde respons
(OCR)
Bel neutrale stimulus
Bel geconditioneerde stimulus (CS)
Speekselen geconditioneerde
respons (CR)
Ongeconditioneerde reactie geconditioneerde reactie
- Vaak vegetatieve reflex (gladde spieren-klieren): speekselsecretie,
hartritme, bloeddruk, pilo-erectie…
- Soms via gestreepte spieren: vermijden van onaangename prikkel
- Afbeelding: Watson en little Albert
, Persoon die pijnlijke ervaring bij tandarts angstig bij zien gebouw tandarts
OCS-OCR: pijnlijke stimulus angst
Neutrale stimulus: tandartsengebouw
Associatie: neutrale stimulus (gebouw)- OCS (pijnlijke stimulus) Gebouw (CS) angst (CR)
Aanzetten van melkmachine veroorzaakt toeschieten van de melk
Samenhang OCS-OCR: tactiele prikkel toeschieten melk
Neutrale stimulus: melkmachine
Associatie neutrale stimulus (melkmachine)- OCS(tactiele prikkel)
melkmachine (CS) toeschieten melk (CR)
Pavloviaanse conditioneringswetten
- Contiguïteit in de tijd
Waarop je de 2 prikkels gaat aanbieden
Associatie enkel mogelijks als ze kort op elkaar
aangebonden worden VS en OS max enkele seconden
van elkaar gescheiden.
Rescola-Wagner model: Contingentie
o Mate waarin de VS de OS aankondigt is belangrijker dan het samengaan in de tijd
om associatie te realiseren is een betrouwbare predictie noodzakelijk
- Vergeten: VS niet meer presenteren band tss VS en VR wordt vergeten
o Vb: Bel niet meer luiden band tss bel en speekselen gaat verloren terug bel
luiden geen speekselen.
- (Experimentele) extinctie: Geleidelijke verdwijning van VR door associatie tss VS en OS te
elimineren. Door VS zonder OS VR verdwijnt geleidelijk
VB: eigenaar wil enthousiasme van hond verminderen bellen aan de deur zonder deur te
openen vermindering van anticiperende gedragingen negeren van deurbel
Associatie VS-OS verdwijnt echter niet helemaal
o Disinhibitie: tijdens extinctiefase nieuwe stimulus samen met VS VR
o Renewal: Extinctie in andere omgeving dan conditionering
Vb. 1. Conditionering in woonkamer: associatie tussen krant en pijnlijke stimulus
ineen duiken hond
2. extinctie in de keuken: krant nemen zonder pijnlijke stimulus hond reageert
niet meer op de krant
3. krant boven halen in de woonkamer: ineen duiken hond (renewal) C0NTEXT!!!
- Generalisatie: VR treedt ook op na stimulus die lijkt op de VS
Vb1: hond vlucht (OR) na pijnlijke injectie (OS) associatie tss injectie en witte kiel
dierenarts (VS) hond vlucht bij zien van arts met witte jas (VR) (PAVLOV)
Generalisatie: hond vlucht ook voor alle mensen die witte kleding (witte sweater, wit t-
shirt,…) dragen
Vb2: Bang voor ratten bang voor alle andere harige pluizige zaken
- Discriminatie: Dier maakt onderscheid tussen stimuli
2 gelijkaardige, maar niet identieke stimuli (VS1 en VS2)- VS1 associëren met OS VR na
VS1 maar niet na VS2
o Vb: hond reageert opgewonden bij geluid van deurbel maar niet bij geluid van
telefoon
, Taste Aversion Learning
Garcia: onderoek naar effecten van radiatie
- Radiatie (1keer/week) nausea bij ratten en geen water drinken in radiatiekamer, wel in
thuiskooi
- Ratten in radiatiekamer zonder radiatie drinken nog niet
- Plastic flessen in radiatiekamer- glazen flessen in thuiskooi smaak water-associatie met
nausea
Ratten: associëren smaak van water met nausea drinken geen water meer
Ratten: 3 neutrale stimuli: lichtflitsen (visueel), zoemer (akoestisch), water met
sacharine (smaak)
X-stralen of inspuiten 1u later ziek vermijden water met
sacharine
o Smaakprikkels worden makkelijker geassocieerd met
ziekteverschijnselen
Elektrische shock vermijden lichtflitsen en zoemer
o Visuele en akoestische prikkels voorspellen gemakkelijker een
elektrische schok
Wolf valt schaap aan -> krijgt dood schaap+ Lithiumchloride (nausea) schaap
jaagt wolf weg
Operante conditionering
Dier legt een verband tussen een gedrag en het gevolg op dit gedrag
Puzzle box dier voert allerhande gedragingen uit
Per toeval gewenste respons uitgevoerd
Deur open + voedsel
TRIAL AND ERROR
Ieder gedrag dat in een welbepaalde situatie aanleiding geeft tot een beloning heeft meer kans
op te treden wanneer zich dezelfde situatie opnieuw voordoet.
Ieder gedrag dat in een welbepaalde situatie aanleiding geeft tot iets onaangenaams heeft
minder kans op te treden in een gelijkaardige situatie
relatie straffen en belonen?
Zoemer auditief
Lamp visueel
Hefboom respons Voedselbakje-drinknippel
Rooster elektrische schokken
Verbinding tussen een respons (hefboom drukken) en een prikkel (voedsel)= operant
Gedrag wordt beloond of gestraft
- Beloning (Reinforcement) dier vertoont tendens dit gedrag meer uit te voeren)
- Straf (punischment) dier vertoont tendens dit gedrag minder uit te voeren
4 mogelijkheden
- Positieve beloning R+
Respons wordt gevolgd door een aangename stimulus
Uitvoeren van gedrag in aanwezigheid van dicriminatieve
stimulus—> beloning
