H3 Parlementaire democratie
§3.1 Wat is democratie?
3.1.1 Wereld bedekt met staten
Voor politiek heb je een land/staat nodig
• 1648: Vrede van Münster (Vrede van Westfalen
Soevereiniteit --> Wanneer een staat duidelijk, begrensd gebied het hoogste gezag uitoefent en het
geweldsmonopolie heeft.
• Thomas Hobbes: Soevereine staat met soeverein vorst is nodig om 'oorlog van allen tegen
allen' te voorkomen.
3.1.2 Het belang van politiek
Politiek --> Het maken van keuzes waaraan allen in een staat zijn gebonden.
De politiek maakt overheidsbeleid en voert dit beleid uit om maatschappelijke problemen op te
lossen.
Dilemma
Efficiënt besturen <--> Maximale participatie
Wil je daadkrachtig kunnen besturen, of de burger meer invloed geven in het democratische
besluitvormingsproces?
Daadkrachtig besturen en maximale participatie gaan moeilijk samen.
Als je met meer mensen rekening wil houden is het moeilijker efficiënt en daadkrachtig te besturen.
3.1.3 Democratie
• De Griekse oudheid kent de eerste van van een directe democratie.
Volksvertegenwoordigers -> zie powerpoint
Representatieve democratie
• Nederland kent een representatieve democratie –-> Het volk kiest de
volksvertegenwoordigers die met een zekere regelmaat bij verkiezingen aan de bevolking
verantwoording moeten afleggen.
• Voordelen:
o Er hoeft niet door de hele bevolking over elk onderwerp gestemd te worden.
o Verschillende instituties controleren elkaar (trias politica)
Kenmerken parlementaire democratie:
, • Burgers hebben politieke grondrechten
• Rechten en minderheden worden gerespecteerd
• Er is individuele vrijheid
• Er is een machtenscheiding
• Bevolking kiest volksvertegenwoordigers
• Regering en het parlement maken samen wetten. Parlement neemt wetten bij meerderheid
aan.
• Verkiezingen zijn eerlijk, vrij en geheim
• Er bestaat persvrijheid
Andere kenmerken democratie
• Er is individuele vrijheid
• Er gelden politieke grondrechten
• Politie en leger hebben beperkte bevoegdheden
• De rechtspraak is onafhankelijk
• Er is persvrijheid
Parlementair stelsel
• Gekozen parlement is hoogste orgaan.
• Uitvoerende macht wordt gekozen door parlement en moet verantwoording afleggen aan
parlement.
• Staatshoofd is meestal niet gekozen en heeft beperkte macht.
Presidentieel stelsel
• Volk kiest parlement én president
• President heeft veel politieke macht
• President is hoofd van de regering en kan ministers benoemen en ontslaan
• Om macht te beperken heeft de president meestal niet het ontbindingsrecht: het recht om
het parlement te ontbinden.
Democratie en de grondwet
In de grondwet zijn vastgelegd:
• De taken en bevoegdheden van de drie machten
• Politieke grondrechten
• Regels voor politieke besluitvorming
• Media zijn vrij en de overheid moet ervoor zorgen dat ze over de juiste informatie beschikt.
Kenmerken autoritair regime
• Een machtenscheiding ontbreekt
• Geen onafhankelijke rechters
• Grondrechten worden niet gerespecteerd
• Er bestaat geen vrije pers
• Oppositiepartijen zijn verboden
• Het leger heeft een belangrijke politieke rol
• Er is sprake van verkiezingsfraude, manipulatie en geweld.
§3.1 Wat is democratie?
3.1.1 Wereld bedekt met staten
Voor politiek heb je een land/staat nodig
• 1648: Vrede van Münster (Vrede van Westfalen
Soevereiniteit --> Wanneer een staat duidelijk, begrensd gebied het hoogste gezag uitoefent en het
geweldsmonopolie heeft.
• Thomas Hobbes: Soevereine staat met soeverein vorst is nodig om 'oorlog van allen tegen
allen' te voorkomen.
3.1.2 Het belang van politiek
Politiek --> Het maken van keuzes waaraan allen in een staat zijn gebonden.
De politiek maakt overheidsbeleid en voert dit beleid uit om maatschappelijke problemen op te
lossen.
Dilemma
Efficiënt besturen <--> Maximale participatie
Wil je daadkrachtig kunnen besturen, of de burger meer invloed geven in het democratische
besluitvormingsproces?
Daadkrachtig besturen en maximale participatie gaan moeilijk samen.
Als je met meer mensen rekening wil houden is het moeilijker efficiënt en daadkrachtig te besturen.
3.1.3 Democratie
• De Griekse oudheid kent de eerste van van een directe democratie.
Volksvertegenwoordigers -> zie powerpoint
Representatieve democratie
• Nederland kent een representatieve democratie –-> Het volk kiest de
volksvertegenwoordigers die met een zekere regelmaat bij verkiezingen aan de bevolking
verantwoording moeten afleggen.
• Voordelen:
o Er hoeft niet door de hele bevolking over elk onderwerp gestemd te worden.
o Verschillende instituties controleren elkaar (trias politica)
Kenmerken parlementaire democratie:
, • Burgers hebben politieke grondrechten
• Rechten en minderheden worden gerespecteerd
• Er is individuele vrijheid
• Er is een machtenscheiding
• Bevolking kiest volksvertegenwoordigers
• Regering en het parlement maken samen wetten. Parlement neemt wetten bij meerderheid
aan.
• Verkiezingen zijn eerlijk, vrij en geheim
• Er bestaat persvrijheid
Andere kenmerken democratie
• Er is individuele vrijheid
• Er gelden politieke grondrechten
• Politie en leger hebben beperkte bevoegdheden
• De rechtspraak is onafhankelijk
• Er is persvrijheid
Parlementair stelsel
• Gekozen parlement is hoogste orgaan.
• Uitvoerende macht wordt gekozen door parlement en moet verantwoording afleggen aan
parlement.
• Staatshoofd is meestal niet gekozen en heeft beperkte macht.
Presidentieel stelsel
• Volk kiest parlement én president
• President heeft veel politieke macht
• President is hoofd van de regering en kan ministers benoemen en ontslaan
• Om macht te beperken heeft de president meestal niet het ontbindingsrecht: het recht om
het parlement te ontbinden.
Democratie en de grondwet
In de grondwet zijn vastgelegd:
• De taken en bevoegdheden van de drie machten
• Politieke grondrechten
• Regels voor politieke besluitvorming
• Media zijn vrij en de overheid moet ervoor zorgen dat ze over de juiste informatie beschikt.
Kenmerken autoritair regime
• Een machtenscheiding ontbreekt
• Geen onafhankelijke rechters
• Grondrechten worden niet gerespecteerd
• Er bestaat geen vrije pers
• Oppositiepartijen zijn verboden
• Het leger heeft een belangrijke politieke rol
• Er is sprake van verkiezingsfraude, manipulatie en geweld.
