LOKALE POLITIEK
LES 1: WAT IS LOKALE POLITIEK?
1.1. Wat is ‘lokale’ politiek?
Wat associeer je met ‘lokale politiek’?
Wat maakt ‘lokale’ politiek anders dan bv. ‘nationale’ politiek?
- De verschillende diensten die in een lokaal bestuur aanwezig zijn
o Het administratief bestuur van de gemeente of van de stad
o Het politieke bestuur van de gemeente of van de stad
= de verkozenen
Wat is lokale politiek?
- We zien een verplaatsing van de politiek
o Het feit dat politiek NIET LOUTER meer in politieke instituties
plaatsvindt
MAAR ook bij niet-statelijke actoren zodat het middenveld,
de privésector, de burger… ook betrokken wordt
o De actoren die voor die verplaatsing hebben gezorgd vormen een
enorme uitdaging
Verplaatsing van de (lokale) politiek
o Politiek op het lokale niveau wordt gekenmerkt door de kenmerken
1. Nabijheid
2. Vertrouwen
3. Tevredenheid
- 1. Nabijheid de gemeente of de stad staat het dichtst bij de burger
o Wat is het belang van het lokale niveau?
Globalisering/glocalisering → tendens van ‘think global, act
local’
Veel maatschappelijke uitdagingen spelen ook op lokaal
niveau (bv. migratie, klimaat…)
DUS we mogen de bijdrage van burgers of het politiek
bestuur op lokaal niveau NIET onder- of overschatten
, o Belang van steden ~ verstedelijking
In 2025 woont 2/3 van wereldbevolking in stedelijke omgeving
In Europa is dit nu al het geval
- 2. Vertrouwen in politiek en beleid
o Dia 9: vergelijking van vertrouwen in politiek en beleid in
verschillende OESO-landen
De ambtenarij zal in heel veel landen het hoogst gewaardeerd
worden
In België zal het vertrouwen in de lokale overheid hoger zijn
dan in de nationale overheid
- 3. Tevredenheid over het beleid
o Dia 10-11: de lokale overheid staat opnieuw bovenaan
Gevolgd door de provinciale overheid
Lokale politiek in Vlaanderen: uniformiteit/diversiteit
- In België zijn er 566 gemeenten
o 285 in Vlaanderen
o 262 in Wallonië
o 19 in Brussel
o De laatste jaren werden veel fusieoperaties doorgevoerd waardoor
het aantal gemeenten verminderde
- De gemiddelde bevolkingsdichtheid (inwoners/km 2) in België is 385
o In het Vlaams gewest 504
o In het Waals Gewest 219
o In het Brussels-Hoofdstedelijk-Gewest 7.723
o De laatste jaren steeg het gemiddelde aantal
- De kleinste gemeente in België is Herstappe (Limburg) met 76 inwonersVeel verschil
- De grootste gemeente in België Antwerpen is (Antwerpen) met 556.138in grootte
van lokale
inwoners
besturen
1.2. ‘Lokale’ politiek in Europa
De meest eenvoudige opdeling…
- Noordelijke bestuurstraditie: grote gemeenten + ruime autonomie
- <-> Zuidelijke bestuurstraditie: kleine gemeenten + strikt toezicht
o Hier zien we veel cumulatie (political localism)
, <-> Vlaanderen: cumulverbod voor provincielaadsleden (NIET
in het Waals/Vlaams parlement
Evolutie: we zien dat het onderscheid tussen de noordelijke en de
zuidelijke bestuurstraditie vervaagt door hervormingen aan het lokaal
bestuur (bv. fusies)
Lokale politiek in Europa
- Nederland kent een permanent proces van gemeentefusies
o Daardoor schuift het gemiddelde aantal inwoners vaak op naar
30.000 inwoners
MAAR hierdoor komt de nabijheid in het gedrag!
Daarom moet men afwegingen maken tussen
o 1. Vormen van efficiëntie in beleidsvorming
o 2. De democratische legitimiteit in het
structureren van de gemeenten
- Fusies in Vlaanderen: zie beleidsnota 2024-2029 binnenlands bestuur en
stedenbeleid
o Er wordt een fusiebonus ter beschikking gesteld door de Vlaamse
overheid
Waarbij er een soort van schuldovername is van max. 50
miljoen euro per fusietraject
o “Zo’n fusie, dat is een politiek bloedbad.”
WANT het aantal mandaten en functies moet herdacht worden
Daarom voorziet de Vlaamse overheid een zekere vorm
van ondersteuning
o VOKA stelt dat er meer fusies nodig zijn
Vooral voor gemeenten met minder dan 10.000 inwoners
dit zou tot meer efficiëntie leiden
MAAR dit is niet gebeurd
Lokale politiek in Vlaanderen: cumulatie
- Zien we een nationalisatie van de gemeentepolitiek of net een lokalisatie
van de ‘nationale’ politiek?
o ‘Lokaal’ gaat zowel over de gemeentes als over de provincies
- Cumulatie stijgt doorheen de tijd en kent bij elk parlement een
gelijkaardige groei
o Bv. Veel volksvertegenwoordigers hebben een lokaal mandaat
o Bracht mei 2019 verandering?
, - België is cumul-koploper in Europa
o Frankrijk staat gekend als het typevoorbeeld van de zuidelijke
bestuurstraditie
MAAR eigenlijk is België een beter voorbeeld omdat het
Frankrijk nog overklast op vlak van cumulatie
1.3. Situering provincies
Situering van provincies
- In België zijn er 5 Vlaamse en 5 Waalse provincies
- Ondanks de uniforme regeling van het lokale bestuur, zijn er toch veel
verschillen tussen de verschillende provincies (bv. qua inwonersaantal en
bevolkingsdichtheid)
o Meer dan een verdubbeling van de uitgaven in Waalse provincies is
te verklaren door de politieke keuzes die gemaakt worden
WANT het beleid die Waalse provincies voeren, zetten veel
meer in op bv. onderwijs, gezondheidsinstellingen…
= grotere uitgave per inwoner
- Uitgaven per inwoner = exploitatie-uitgaven van gemeenten
o Gemiddeld zullen gemeenten tien keer meer uitgeven per inwoner
dan provincies
Wat is provinciale politiek? Wat associeer je met ‘de provincie’?
- Provinciale politiek wordt vooral gekenmerkt voor provinciaal onderwijs,
uitleendiensten, het rampenplan…
- Beleidsdomeinen zoals mobiliteit, landbouw, ruimtelijke ordening…
Dienstverlening gaat OOK naar andere organisaties, NIET ENKEL naar
burgers
- Persoonsgebonden bevoegdheden hebben provincies moeten afstaan
o Daardoor zijn ze heel vaak bezig met het helpen van lokale besturen
om hun diensten te digitaliseren (na fusieoperaties)
Provincies in een breder perspectief (binnen Europa)
- Het provinciale niveau bestaat NIET ALLEEN in België
LES 1: WAT IS LOKALE POLITIEK?
1.1. Wat is ‘lokale’ politiek?
Wat associeer je met ‘lokale politiek’?
Wat maakt ‘lokale’ politiek anders dan bv. ‘nationale’ politiek?
- De verschillende diensten die in een lokaal bestuur aanwezig zijn
o Het administratief bestuur van de gemeente of van de stad
o Het politieke bestuur van de gemeente of van de stad
= de verkozenen
Wat is lokale politiek?
- We zien een verplaatsing van de politiek
o Het feit dat politiek NIET LOUTER meer in politieke instituties
plaatsvindt
MAAR ook bij niet-statelijke actoren zodat het middenveld,
de privésector, de burger… ook betrokken wordt
o De actoren die voor die verplaatsing hebben gezorgd vormen een
enorme uitdaging
Verplaatsing van de (lokale) politiek
o Politiek op het lokale niveau wordt gekenmerkt door de kenmerken
1. Nabijheid
2. Vertrouwen
3. Tevredenheid
- 1. Nabijheid de gemeente of de stad staat het dichtst bij de burger
o Wat is het belang van het lokale niveau?
Globalisering/glocalisering → tendens van ‘think global, act
local’
Veel maatschappelijke uitdagingen spelen ook op lokaal
niveau (bv. migratie, klimaat…)
DUS we mogen de bijdrage van burgers of het politiek
bestuur op lokaal niveau NIET onder- of overschatten
, o Belang van steden ~ verstedelijking
In 2025 woont 2/3 van wereldbevolking in stedelijke omgeving
In Europa is dit nu al het geval
- 2. Vertrouwen in politiek en beleid
o Dia 9: vergelijking van vertrouwen in politiek en beleid in
verschillende OESO-landen
De ambtenarij zal in heel veel landen het hoogst gewaardeerd
worden
In België zal het vertrouwen in de lokale overheid hoger zijn
dan in de nationale overheid
- 3. Tevredenheid over het beleid
o Dia 10-11: de lokale overheid staat opnieuw bovenaan
Gevolgd door de provinciale overheid
Lokale politiek in Vlaanderen: uniformiteit/diversiteit
- In België zijn er 566 gemeenten
o 285 in Vlaanderen
o 262 in Wallonië
o 19 in Brussel
o De laatste jaren werden veel fusieoperaties doorgevoerd waardoor
het aantal gemeenten verminderde
- De gemiddelde bevolkingsdichtheid (inwoners/km 2) in België is 385
o In het Vlaams gewest 504
o In het Waals Gewest 219
o In het Brussels-Hoofdstedelijk-Gewest 7.723
o De laatste jaren steeg het gemiddelde aantal
- De kleinste gemeente in België is Herstappe (Limburg) met 76 inwonersVeel verschil
- De grootste gemeente in België Antwerpen is (Antwerpen) met 556.138in grootte
van lokale
inwoners
besturen
1.2. ‘Lokale’ politiek in Europa
De meest eenvoudige opdeling…
- Noordelijke bestuurstraditie: grote gemeenten + ruime autonomie
- <-> Zuidelijke bestuurstraditie: kleine gemeenten + strikt toezicht
o Hier zien we veel cumulatie (political localism)
, <-> Vlaanderen: cumulverbod voor provincielaadsleden (NIET
in het Waals/Vlaams parlement
Evolutie: we zien dat het onderscheid tussen de noordelijke en de
zuidelijke bestuurstraditie vervaagt door hervormingen aan het lokaal
bestuur (bv. fusies)
Lokale politiek in Europa
- Nederland kent een permanent proces van gemeentefusies
o Daardoor schuift het gemiddelde aantal inwoners vaak op naar
30.000 inwoners
MAAR hierdoor komt de nabijheid in het gedrag!
Daarom moet men afwegingen maken tussen
o 1. Vormen van efficiëntie in beleidsvorming
o 2. De democratische legitimiteit in het
structureren van de gemeenten
- Fusies in Vlaanderen: zie beleidsnota 2024-2029 binnenlands bestuur en
stedenbeleid
o Er wordt een fusiebonus ter beschikking gesteld door de Vlaamse
overheid
Waarbij er een soort van schuldovername is van max. 50
miljoen euro per fusietraject
o “Zo’n fusie, dat is een politiek bloedbad.”
WANT het aantal mandaten en functies moet herdacht worden
Daarom voorziet de Vlaamse overheid een zekere vorm
van ondersteuning
o VOKA stelt dat er meer fusies nodig zijn
Vooral voor gemeenten met minder dan 10.000 inwoners
dit zou tot meer efficiëntie leiden
MAAR dit is niet gebeurd
Lokale politiek in Vlaanderen: cumulatie
- Zien we een nationalisatie van de gemeentepolitiek of net een lokalisatie
van de ‘nationale’ politiek?
o ‘Lokaal’ gaat zowel over de gemeentes als over de provincies
- Cumulatie stijgt doorheen de tijd en kent bij elk parlement een
gelijkaardige groei
o Bv. Veel volksvertegenwoordigers hebben een lokaal mandaat
o Bracht mei 2019 verandering?
, - België is cumul-koploper in Europa
o Frankrijk staat gekend als het typevoorbeeld van de zuidelijke
bestuurstraditie
MAAR eigenlijk is België een beter voorbeeld omdat het
Frankrijk nog overklast op vlak van cumulatie
1.3. Situering provincies
Situering van provincies
- In België zijn er 5 Vlaamse en 5 Waalse provincies
- Ondanks de uniforme regeling van het lokale bestuur, zijn er toch veel
verschillen tussen de verschillende provincies (bv. qua inwonersaantal en
bevolkingsdichtheid)
o Meer dan een verdubbeling van de uitgaven in Waalse provincies is
te verklaren door de politieke keuzes die gemaakt worden
WANT het beleid die Waalse provincies voeren, zetten veel
meer in op bv. onderwijs, gezondheidsinstellingen…
= grotere uitgave per inwoner
- Uitgaven per inwoner = exploitatie-uitgaven van gemeenten
o Gemiddeld zullen gemeenten tien keer meer uitgeven per inwoner
dan provincies
Wat is provinciale politiek? Wat associeer je met ‘de provincie’?
- Provinciale politiek wordt vooral gekenmerkt voor provinciaal onderwijs,
uitleendiensten, het rampenplan…
- Beleidsdomeinen zoals mobiliteit, landbouw, ruimtelijke ordening…
Dienstverlening gaat OOK naar andere organisaties, NIET ENKEL naar
burgers
- Persoonsgebonden bevoegdheden hebben provincies moeten afstaan
o Daardoor zijn ze heel vaak bezig met het helpen van lokale besturen
om hun diensten te digitaliseren (na fusieoperaties)
Provincies in een breder perspectief (binnen Europa)
- Het provinciale niveau bestaat NIET ALLEEN in België
