werkveldverkenning 1
, leerpad 1: inleidende begrippen
1. Interventieniveaus
1.1 Individu (social case work)
Deze interventies richten zich op individuen of gezinnen met een concreet probleem. De
hulp vertrekt altijd vanuit de vragen en noden van de cliënt en zoekt samen met die
persoon naar een oplossing. Andere diensten of het sociaal netwerk kunnen betrokken
worden, maar de cliënt blijft het start- en eindpunt. Belangrijk is dat er emancipatorisch
gewerkt wordt: de cliënt wordt actief betrokken en zijn of haar zelfredzaamheid en
handelingsvermogen worden versterkt.
1.2 Groep of gemeenschap (social group work)
Deze vertrekken niet alleen van het individu, maar ook van de groep of gemeenschap
waartoe iemand behoort. Ze richten zich op problemen die mensen delen omdat ze tot een
bepaalde groep behoren, zoals vrouwen, jongeren, ouderen, mensen met een
migratieachtergrond of mensen met een verslaving. Er wordt gewerkt MET groepen en
communities, waarbij men kijkt naar de maatschappelijke oorzaken van problemen. Door
die aan te pakken, wil men ook de individuele situatie verbeteren. Het versterken van het
sociale weefsel, groepsvorming en solidariteit is hierbij belangrijk, met als doel een
democratische en inclusieve samenleving. Deze interventies zijn emancipatorisch en
participatief en sluiten aan bij samenlevingsopbouw/opbouwwerk. Ze richten zich niet
alleen op mensen, maar ook op structuren en systemen zoals regels, organisaties en in- en
uitsluiting, om zo duurzame maatschappelijke verbeteringen te realiseren.
1.3 Organisatie
Deze richt zich niet op individuen of doelgroepen, maar op het sociaal werkveld zelf,
overheden en organisaties. Het gaat bijvoorbeeld om koepelorganisaties, steunpunten,
kenniscentra en overheidsdiensten. Deze organisaties ondersteunen sociaal werkers door
kennis te delen, beleidskaders uit te leggen en uitwisseling tussen collega’s mogelijk te
maken. Hun “doelgroep” zijn dus vooral sociaalwerkpraktijken. Tegelijk proberen ze via
beleid en maatschappelijke acties ook structurele problemen aan te pakken. Samenwerken
met andere organisaties hoort bij sociaal werk, maar valt niet onder deze interventiesoort.
1
, leerpad 1: inleidende begrippen
2. Lijnszorg
Het sociaal werk is ingedeeld in verschillende lijnen, die tonen hoe toegankelijk hulp is.
Hoe lager de lijn, hoe makkelijker bereikbaar. Hoe hoger de lijn, hoe gespecialiseerder en
minder toegankelijk de hulp.
● Nulde lijn: zeer laagdrempelig en zeer toegankelijk. Hulp uit het eigen netwerk, zoals
vrijwilligerswerk, zelfhulp en mantelzorg (zorg door familie, partner of buur).
● Eerste lijn: vrij toegankelijk, maar meestal
met afspraak. huisartsen, psychologen,
welzijnswerkers.
● Tweede lijn: enkel met doorverwijzing.
Meer gespecialiseerde hulp.
● Derde lijn: zeer gespecialiseerde zorg,
niet vrij toegankelijk en vaak intramuraal
(in een instelling).
1. individu
- 0e lijn: zelfhulp en mantelzorgers (niet professioneel, niet vergoed)
- 1e lijn: rechtstreeks toegankelijk (OCMW, huisarts, …)
- 2e lijn: onrechtstreeks toegankelijk (wnr je doorverwezen bent) →
wachtlijsten
- 3e lijn: onrechtstreeks toegankelijke zorg (residentieel) →
wachtlijsten
2. specifieke groep (belangengroepen)
3. organisatie, of voor overheid (zoals eerstelijnszone, netwerkorganisaties)
3. Aanbod zorg
De meeste vorm van hulp of zorg wordt ambulant aangeboden, de belanghebbende gaat
op consultatie, voor een heel beperkte duur. Er is ook semi-residentiële hulp en zorg.
Hierbij gaat het om hulp waarbij er in de meeste gevallen geen overnachting of verblijf aan
vast hangt, maar wel intensiever hulp en zorg nodig is. Residentiële zorg is zorg en hulp
die dag- én nachtopvang aanbiedt. De betrokkene verblijft tijdelijk of permanent in de
voorziening, dit omdat het niet haalbaar meer is om thuis te wonen. De hulp en zorg wordt
‘intramuraal’ aangeboden en vindt dus plaats binnen de muren van een voorziening.
2
, leerpad 1: inleidende begrippen
Oefening leerpad
Denk aan je eigen ervaringen en/of die van je netwerk van familie en vrienden. Met welke
Sociaal Werk organisaties kwam jij, jouw vriend(in) en/of familielid reeds in contact (zonder
in detail te treden wie er juist beroep op deed)? Beantwoord volgende vragen. Doe dit voor
2 Sociaal Werk organisaties waarmee jij of een vriend/ familielid in contact kwam.
SITUATIE 1
1. Beschrijf kort waarom die persoon op de SWorganisatie beroep deed: schets m.a.w.
kort de context van de zorg of hulp.
→ Ik had moeite met school, kon me niet echt focussen en mijn punten
waren niet zo goed door problemen thuis die invloed hadden op mijn
mentale gezondheid. Er was nood aan een oplossing.
2. Benoem de organisatie. Wees concreet over het wat en waar. Vb. OCMW Brugge
→ Ik deed een beroep op het CLB (centrum voor leerlingenbegeleiding) in
Deinze, waar we samen zochten naar een concrete oplossing voor het
schoolprobleem. Dit gratis centrum is er namelijk voor alle vragen over
en rond school, maar ook over psychisch welzijn en alles wat ermee te
maken heeft.
3. Op welke lijn bevindt de organisatie zich volgens jou? Licht toe.
→ De eerste lijn, aangezien het gaat over persoonlijke hulp en het zeer
laagdrempelig is. Maar je moet er wel een afspraak voor maken.
4. Ging het om ambulante, semi residentiële of residentiële zorg volgens jou? Verklaar.
→ Ambulant, er is hier sprake van een consultatie van beperkte duur.
3
, leerpad 1: inleidende begrippen
1. Interventieniveaus
1.1 Individu (social case work)
Deze interventies richten zich op individuen of gezinnen met een concreet probleem. De
hulp vertrekt altijd vanuit de vragen en noden van de cliënt en zoekt samen met die
persoon naar een oplossing. Andere diensten of het sociaal netwerk kunnen betrokken
worden, maar de cliënt blijft het start- en eindpunt. Belangrijk is dat er emancipatorisch
gewerkt wordt: de cliënt wordt actief betrokken en zijn of haar zelfredzaamheid en
handelingsvermogen worden versterkt.
1.2 Groep of gemeenschap (social group work)
Deze vertrekken niet alleen van het individu, maar ook van de groep of gemeenschap
waartoe iemand behoort. Ze richten zich op problemen die mensen delen omdat ze tot een
bepaalde groep behoren, zoals vrouwen, jongeren, ouderen, mensen met een
migratieachtergrond of mensen met een verslaving. Er wordt gewerkt MET groepen en
communities, waarbij men kijkt naar de maatschappelijke oorzaken van problemen. Door
die aan te pakken, wil men ook de individuele situatie verbeteren. Het versterken van het
sociale weefsel, groepsvorming en solidariteit is hierbij belangrijk, met als doel een
democratische en inclusieve samenleving. Deze interventies zijn emancipatorisch en
participatief en sluiten aan bij samenlevingsopbouw/opbouwwerk. Ze richten zich niet
alleen op mensen, maar ook op structuren en systemen zoals regels, organisaties en in- en
uitsluiting, om zo duurzame maatschappelijke verbeteringen te realiseren.
1.3 Organisatie
Deze richt zich niet op individuen of doelgroepen, maar op het sociaal werkveld zelf,
overheden en organisaties. Het gaat bijvoorbeeld om koepelorganisaties, steunpunten,
kenniscentra en overheidsdiensten. Deze organisaties ondersteunen sociaal werkers door
kennis te delen, beleidskaders uit te leggen en uitwisseling tussen collega’s mogelijk te
maken. Hun “doelgroep” zijn dus vooral sociaalwerkpraktijken. Tegelijk proberen ze via
beleid en maatschappelijke acties ook structurele problemen aan te pakken. Samenwerken
met andere organisaties hoort bij sociaal werk, maar valt niet onder deze interventiesoort.
1
, leerpad 1: inleidende begrippen
2. Lijnszorg
Het sociaal werk is ingedeeld in verschillende lijnen, die tonen hoe toegankelijk hulp is.
Hoe lager de lijn, hoe makkelijker bereikbaar. Hoe hoger de lijn, hoe gespecialiseerder en
minder toegankelijk de hulp.
● Nulde lijn: zeer laagdrempelig en zeer toegankelijk. Hulp uit het eigen netwerk, zoals
vrijwilligerswerk, zelfhulp en mantelzorg (zorg door familie, partner of buur).
● Eerste lijn: vrij toegankelijk, maar meestal
met afspraak. huisartsen, psychologen,
welzijnswerkers.
● Tweede lijn: enkel met doorverwijzing.
Meer gespecialiseerde hulp.
● Derde lijn: zeer gespecialiseerde zorg,
niet vrij toegankelijk en vaak intramuraal
(in een instelling).
1. individu
- 0e lijn: zelfhulp en mantelzorgers (niet professioneel, niet vergoed)
- 1e lijn: rechtstreeks toegankelijk (OCMW, huisarts, …)
- 2e lijn: onrechtstreeks toegankelijk (wnr je doorverwezen bent) →
wachtlijsten
- 3e lijn: onrechtstreeks toegankelijke zorg (residentieel) →
wachtlijsten
2. specifieke groep (belangengroepen)
3. organisatie, of voor overheid (zoals eerstelijnszone, netwerkorganisaties)
3. Aanbod zorg
De meeste vorm van hulp of zorg wordt ambulant aangeboden, de belanghebbende gaat
op consultatie, voor een heel beperkte duur. Er is ook semi-residentiële hulp en zorg.
Hierbij gaat het om hulp waarbij er in de meeste gevallen geen overnachting of verblijf aan
vast hangt, maar wel intensiever hulp en zorg nodig is. Residentiële zorg is zorg en hulp
die dag- én nachtopvang aanbiedt. De betrokkene verblijft tijdelijk of permanent in de
voorziening, dit omdat het niet haalbaar meer is om thuis te wonen. De hulp en zorg wordt
‘intramuraal’ aangeboden en vindt dus plaats binnen de muren van een voorziening.
2
, leerpad 1: inleidende begrippen
Oefening leerpad
Denk aan je eigen ervaringen en/of die van je netwerk van familie en vrienden. Met welke
Sociaal Werk organisaties kwam jij, jouw vriend(in) en/of familielid reeds in contact (zonder
in detail te treden wie er juist beroep op deed)? Beantwoord volgende vragen. Doe dit voor
2 Sociaal Werk organisaties waarmee jij of een vriend/ familielid in contact kwam.
SITUATIE 1
1. Beschrijf kort waarom die persoon op de SWorganisatie beroep deed: schets m.a.w.
kort de context van de zorg of hulp.
→ Ik had moeite met school, kon me niet echt focussen en mijn punten
waren niet zo goed door problemen thuis die invloed hadden op mijn
mentale gezondheid. Er was nood aan een oplossing.
2. Benoem de organisatie. Wees concreet over het wat en waar. Vb. OCMW Brugge
→ Ik deed een beroep op het CLB (centrum voor leerlingenbegeleiding) in
Deinze, waar we samen zochten naar een concrete oplossing voor het
schoolprobleem. Dit gratis centrum is er namelijk voor alle vragen over
en rond school, maar ook over psychisch welzijn en alles wat ermee te
maken heeft.
3. Op welke lijn bevindt de organisatie zich volgens jou? Licht toe.
→ De eerste lijn, aangezien het gaat over persoonlijke hulp en het zeer
laagdrempelig is. Maar je moet er wel een afspraak voor maken.
4. Ging het om ambulante, semi residentiële of residentiële zorg volgens jou? Verklaar.
→ Ambulant, er is hier sprake van een consultatie van beperkte duur.
3
