Recht: Deel 1: H1 – H2
WAT IS RECHT?
• Recht is zaak van alle burgers
• Recht is voor iedereen belangrijk, niet alleen voor juristen.
• Iedereen wordt met recht geconfronteerd
• Iedereen komt in contact met wetten in het dagelijks leven (bv.
verkeer, werk, aankopen, belastingen…).
• Iedereen wordt geacht de wet te kennen
• Recht ≠ moraal
• Moraal is iets dat heel individueel en subjectief
is (=jouw persoonlijke gevoel van goed of fout)
• Overspel was vroeger strafbaar maar enkel voor vrouwen en niet
voor mannen (dus heel moraal en geen gelijke rechtsregel)
• Recht is objectief (voor iedereen dezelfde), algemeen,
weerspiegeling
• Recht ≠ godsdienstige regels
•
In België en andere westerse landen is er scheiding tussen
kerk en staat.
• Vb. in sommige religies is het huwelijk een religieuze plicht, maar in
België is het huwelijk vooral een wettelijke regeling. (bij andere
samenlevingen wel het geval maar bij ons niet)
Vb. examenvraag: In welke situatie wordt het begrip juist gebruikt?
• Een geheel van algemeen geldende normatieve regels
1. Het zijn algemeen geldende regels (voor iedereen):
• Verbodsbepalingen
• Gebodsbepalingen (=je moet iets doen bv.
belastingen betalen)
• Normen die toelating bevatten (bv. Je mag
een café openen als je een vergunning hebt)
• Organieke regels (=regels die bepalen hoe
instellingen werken)
2. Soorten recht:
• Dwingend recht (=je mag niet afwijken bv. je mag
een minderjarige niet laten werken in de fabriek, zelfs niet als
hij dat zelf wil)
• Aanvullend recht (= je mag afwijken, als je dat
goed afspreekt bv. regels over huur als je niets anders
afgesproken hebt)
• In het contractenrecht staat bv.: "De huurder betaalt
elke maand op de eerste dag van de maand." Maar als jij
en de verhuurder iets anders afspreken, geldt wat
jullie afspreken in plaats van wat er in de wet staat
• Normen kunnen verschillende karakter
hebben naargelang ze geformuleerd zijn
(ze kunnen verschillende toon hebben)
3. Algemene vs. Individuele normen:
• Algemene normen (= geldt voor iedereen)
r
, • Individuele normen (=geldt voor een specifieke
persoon of groep)
• Normen die de ordening van het
maatschappelijke leven beogen
• Rechtsnormen zijn eigenlijk de regels die ervoor zorgen
dat de samenleving goed werkt.
• Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde
normen
• Ze worden gemaakt en uitgevoerd door de staat (in
systeem van staat)
• Afdwingbare normen = Als rechtsregels niet worden
nageleefd, worden er sancties opgelegd (door de rechtbank)
• Afdwingbaar = de staat kan je verplichten om een regel na
te leven
• Als iemand de regels overtreedt, kan de rechter of politie ingrijpen.
• Vb.: Als je je huur niet betaalt, kan de verhuurder via de rechter
afdwingen dat je betaalt of vertrekt.
1. ALGEMENE INLEIDING
➢ Gebodsbepaling – Verbodsbepaling
- Gebodsbepaling = de wet verplicht je iets
te doen Vb.: Je moet je belastingaangifte
indienen.
- Verbodsbepaling = de wet verbiedt iets
➢ Normen die toelating bevatten – organieke regels
- Toelatingsnormen = dingen die mogen, mits aan voorwaarden
voldaan is - Vb.: Je mag een bedrijf starten als je een btw-
nummer hebt.
- Organieke regels = regels over de organisatie van het rechtssysteem
zelf
Vb.: Wie doet wat? Hoeveel rechters zijn er? Welke bevoegdheden hebben ze?
o Organieke regels: organisatie van onze
rechtssysteem, welke figuren zijn er, hoeveel zijn er,
bevoegdheden, hoeveel advocaten, zijn ze verplicht,…
o Handtekening rechter vergeten = fout
Als een rechter geen handtekening zet op een vonnis, is dat een
procedurefout. Dat valt onder organieke regels, want het gaat over hoe
het recht werkt. Zulke fouten kunnen maken dat een uitspraak ongeldig wordt (heel
belangrijk voor de rechtsstaat)!
➢ Dwingend recht van openbare orde: beschermt de
goede zeden en is ter bescherming van de zwakken
Recht is toepassing voor iedereen zonder afwijking dwingend recht
Iedereen moet naleven bijna zonder uitzondering
- Dwingend recht = je moet je eraan houden, je mag er niet van
afwijken, ook niet met een overeenkomst.
- Van openbare orde = regels die de goede zeden (morele normen) en
zwakken is positief, die moeten worden beschermd tegen bepaalde zaken.
o Bv.: huurders, consumenten bij bv online aankopen…
r
, ➢ Aanvullend recht
- Aanvullend recht = regels die gelden als jij niets anders afspreekt.
Je mag afwijken, zolang je het zelf goed regelt in een overeenkomst.
o Bv.: je koopt tv, maar je betaalt een voorschot en betaalt de tv niet
volledig omdat ze de tv nog niet hebben geleverd, kot onderverhuren,..
Soort van kader van “wij zien dit..” maar we mogen optimaliseren
Heel veel regels binnen economisch recht zijn aanvullend recht, omdat bedrijven vaak
zelf afspraken maken.
Bv. betalingstermijn is 30 dagen. Maar: Jij en je klant mogen zelf afspreken dat
het binnen 10 dagen moet gebeuren.
➢ Algemene normen – individuele normen
De meeste normen zijn algemeen maar er zijn ook individuele normen:
- Algemene normen = gelden voor iedereen (bv. verkeersregels)
- Individuele normen = gelden voor 1 specifieke persoon of groep
Vb.: De koning van België (Philippe). Hij heeft immuniteit hij kan niet
gestraft worden, zelfs bij een misdrijf. Dat is een individuele regel,
speciaal voor zijn positie.
(Soms kan de koning wel via een bepaalde procedure verantwoordelijk worden
gesteld (Procedure laten afdwingen), maar dat is heel beperkt en zeldzaam)
➢ Regels opgesteld door de overheid
Alleen de staat (en erkende instanties) mag rechtsregels maken. Niet zomaar een
persoon of bedrijf.
Federaal: regels voor het hele land
Gemeenschappen: regels binnen een gemeenschap
Bv.: onderwijs… (Vlaamse, Franse en Duitstalige gemeenschap)
Gewesten: regels binnen een gewest
Bv.: ruimtelijke ordening… (Vlaams Gewest, Waals Gewest, Brussels Hoofdstedelijk
Gewest)
Provincies: regels voor een provincie
Bv.: rampenplan (West-Vlaanderen de zee)
Gemeente: regels per gemeente
Bv.: wanneer je je huisvuil buiten mag zetten,..
2. INDELINGEN VAN HET RECHT
• Het recht kunnen indelen in verschillende categorieën/ rechtstakken
• Iedere rechtstak heeft zijn eigen wetboek, principes,…
• “Door de bomen het bos terug zien”
OBJECTIEFRECHT (= DE WET ZELF)
- Objectiefrecht = Geheel van normen die de menselijke
activiteiten, de onderlinge verhouding tussen mensen en
hun verhouding tot de gemeenschap regelen.
o Alle algemene rechtsregels die door de overheid zijn vastgelegd en
die voor iedereen gelden.
r
, PRIVAAT RECHT EN PUBLIEK RECHT
• Publiek recht: Regelt de algemene belangen en heeft
betrekking op de inrichting, de werking en de onderlinge
verhoudingen van de overheidsorganen en op de
verhouding van de overheid tot de burgers
• Publiek recht is alles wat de overheid tegenover de
burgers doet en hoe de overheid zelf georganiseerd is.
• Privaat recht: Regelt de verhouding tussen de burgers
onderling
• Het gaat dus over burgerlijke zaken die geen invloed hebben
op de maatschappij als geheel, maar wel op de onderlinge relaties
tussen mensen.
• Gemengde rechtstakken
OEFENING:
De federale wetgevende PUBLIEK (omdat het te maken heeft
macht bestaat uit de Koning, met de werking van de overheid)
de Kamer van
Volksvertegenwoordigers en
de
Senaat
Een verhuurder wil zijn PRIVAAT (relatie tussen 2 burgers (de
huurder uitzetten wegens het verhuurder en de huurder), die een
houden van contractuele relatie hebben)
gevaarlijke dieren
Colruyt, handelaar, GEMENGD (handels en
vergelijkt zijn prijzen met economisch recht, privaat: 2
Aldi, Delhaize, Albert Heijn, ondernemingen binnen elkaar die
enz.
discussie hebben MAAR OOK
publiek: heeft te maken met
consumenten en wetgeving rond
niet misleiding van consumenten,
prijszetting)
Een gearresteerde verdachte PUBLIEK (vermoorden dus
(verdacht van moord) wordt misdrijven behoort tot strafrecht
vrijgelaten wegens een en strafrecht is een voorbeeld
procedurefout
van publiekrecht, omdat het te
maken heeft met de
bescherming van de
samenleving)
(vertegenwoordigt de
belangen van staat het
Openbare Ministerie: ze
verdedigen niemand, ze
vertegenwoordigen
belangen van ons allemaal)
Geldboete wordt betaald aan de
overheid voor de sanctie en niet aan
de slachtoffer, maar wel
schadevergoeding betalen aan de
slachtoffer
r
WAT IS RECHT?
• Recht is zaak van alle burgers
• Recht is voor iedereen belangrijk, niet alleen voor juristen.
• Iedereen wordt met recht geconfronteerd
• Iedereen komt in contact met wetten in het dagelijks leven (bv.
verkeer, werk, aankopen, belastingen…).
• Iedereen wordt geacht de wet te kennen
• Recht ≠ moraal
• Moraal is iets dat heel individueel en subjectief
is (=jouw persoonlijke gevoel van goed of fout)
• Overspel was vroeger strafbaar maar enkel voor vrouwen en niet
voor mannen (dus heel moraal en geen gelijke rechtsregel)
• Recht is objectief (voor iedereen dezelfde), algemeen,
weerspiegeling
• Recht ≠ godsdienstige regels
•
In België en andere westerse landen is er scheiding tussen
kerk en staat.
• Vb. in sommige religies is het huwelijk een religieuze plicht, maar in
België is het huwelijk vooral een wettelijke regeling. (bij andere
samenlevingen wel het geval maar bij ons niet)
Vb. examenvraag: In welke situatie wordt het begrip juist gebruikt?
• Een geheel van algemeen geldende normatieve regels
1. Het zijn algemeen geldende regels (voor iedereen):
• Verbodsbepalingen
• Gebodsbepalingen (=je moet iets doen bv.
belastingen betalen)
• Normen die toelating bevatten (bv. Je mag
een café openen als je een vergunning hebt)
• Organieke regels (=regels die bepalen hoe
instellingen werken)
2. Soorten recht:
• Dwingend recht (=je mag niet afwijken bv. je mag
een minderjarige niet laten werken in de fabriek, zelfs niet als
hij dat zelf wil)
• Aanvullend recht (= je mag afwijken, als je dat
goed afspreekt bv. regels over huur als je niets anders
afgesproken hebt)
• In het contractenrecht staat bv.: "De huurder betaalt
elke maand op de eerste dag van de maand." Maar als jij
en de verhuurder iets anders afspreken, geldt wat
jullie afspreken in plaats van wat er in de wet staat
• Normen kunnen verschillende karakter
hebben naargelang ze geformuleerd zijn
(ze kunnen verschillende toon hebben)
3. Algemene vs. Individuele normen:
• Algemene normen (= geldt voor iedereen)
r
, • Individuele normen (=geldt voor een specifieke
persoon of groep)
• Normen die de ordening van het
maatschappelijke leven beogen
• Rechtsnormen zijn eigenlijk de regels die ervoor zorgen
dat de samenleving goed werkt.
• Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde
normen
• Ze worden gemaakt en uitgevoerd door de staat (in
systeem van staat)
• Afdwingbare normen = Als rechtsregels niet worden
nageleefd, worden er sancties opgelegd (door de rechtbank)
• Afdwingbaar = de staat kan je verplichten om een regel na
te leven
• Als iemand de regels overtreedt, kan de rechter of politie ingrijpen.
• Vb.: Als je je huur niet betaalt, kan de verhuurder via de rechter
afdwingen dat je betaalt of vertrekt.
1. ALGEMENE INLEIDING
➢ Gebodsbepaling – Verbodsbepaling
- Gebodsbepaling = de wet verplicht je iets
te doen Vb.: Je moet je belastingaangifte
indienen.
- Verbodsbepaling = de wet verbiedt iets
➢ Normen die toelating bevatten – organieke regels
- Toelatingsnormen = dingen die mogen, mits aan voorwaarden
voldaan is - Vb.: Je mag een bedrijf starten als je een btw-
nummer hebt.
- Organieke regels = regels over de organisatie van het rechtssysteem
zelf
Vb.: Wie doet wat? Hoeveel rechters zijn er? Welke bevoegdheden hebben ze?
o Organieke regels: organisatie van onze
rechtssysteem, welke figuren zijn er, hoeveel zijn er,
bevoegdheden, hoeveel advocaten, zijn ze verplicht,…
o Handtekening rechter vergeten = fout
Als een rechter geen handtekening zet op een vonnis, is dat een
procedurefout. Dat valt onder organieke regels, want het gaat over hoe
het recht werkt. Zulke fouten kunnen maken dat een uitspraak ongeldig wordt (heel
belangrijk voor de rechtsstaat)!
➢ Dwingend recht van openbare orde: beschermt de
goede zeden en is ter bescherming van de zwakken
Recht is toepassing voor iedereen zonder afwijking dwingend recht
Iedereen moet naleven bijna zonder uitzondering
- Dwingend recht = je moet je eraan houden, je mag er niet van
afwijken, ook niet met een overeenkomst.
- Van openbare orde = regels die de goede zeden (morele normen) en
zwakken is positief, die moeten worden beschermd tegen bepaalde zaken.
o Bv.: huurders, consumenten bij bv online aankopen…
r
, ➢ Aanvullend recht
- Aanvullend recht = regels die gelden als jij niets anders afspreekt.
Je mag afwijken, zolang je het zelf goed regelt in een overeenkomst.
o Bv.: je koopt tv, maar je betaalt een voorschot en betaalt de tv niet
volledig omdat ze de tv nog niet hebben geleverd, kot onderverhuren,..
Soort van kader van “wij zien dit..” maar we mogen optimaliseren
Heel veel regels binnen economisch recht zijn aanvullend recht, omdat bedrijven vaak
zelf afspraken maken.
Bv. betalingstermijn is 30 dagen. Maar: Jij en je klant mogen zelf afspreken dat
het binnen 10 dagen moet gebeuren.
➢ Algemene normen – individuele normen
De meeste normen zijn algemeen maar er zijn ook individuele normen:
- Algemene normen = gelden voor iedereen (bv. verkeersregels)
- Individuele normen = gelden voor 1 specifieke persoon of groep
Vb.: De koning van België (Philippe). Hij heeft immuniteit hij kan niet
gestraft worden, zelfs bij een misdrijf. Dat is een individuele regel,
speciaal voor zijn positie.
(Soms kan de koning wel via een bepaalde procedure verantwoordelijk worden
gesteld (Procedure laten afdwingen), maar dat is heel beperkt en zeldzaam)
➢ Regels opgesteld door de overheid
Alleen de staat (en erkende instanties) mag rechtsregels maken. Niet zomaar een
persoon of bedrijf.
Federaal: regels voor het hele land
Gemeenschappen: regels binnen een gemeenschap
Bv.: onderwijs… (Vlaamse, Franse en Duitstalige gemeenschap)
Gewesten: regels binnen een gewest
Bv.: ruimtelijke ordening… (Vlaams Gewest, Waals Gewest, Brussels Hoofdstedelijk
Gewest)
Provincies: regels voor een provincie
Bv.: rampenplan (West-Vlaanderen de zee)
Gemeente: regels per gemeente
Bv.: wanneer je je huisvuil buiten mag zetten,..
2. INDELINGEN VAN HET RECHT
• Het recht kunnen indelen in verschillende categorieën/ rechtstakken
• Iedere rechtstak heeft zijn eigen wetboek, principes,…
• “Door de bomen het bos terug zien”
OBJECTIEFRECHT (= DE WET ZELF)
- Objectiefrecht = Geheel van normen die de menselijke
activiteiten, de onderlinge verhouding tussen mensen en
hun verhouding tot de gemeenschap regelen.
o Alle algemene rechtsregels die door de overheid zijn vastgelegd en
die voor iedereen gelden.
r
, PRIVAAT RECHT EN PUBLIEK RECHT
• Publiek recht: Regelt de algemene belangen en heeft
betrekking op de inrichting, de werking en de onderlinge
verhoudingen van de overheidsorganen en op de
verhouding van de overheid tot de burgers
• Publiek recht is alles wat de overheid tegenover de
burgers doet en hoe de overheid zelf georganiseerd is.
• Privaat recht: Regelt de verhouding tussen de burgers
onderling
• Het gaat dus over burgerlijke zaken die geen invloed hebben
op de maatschappij als geheel, maar wel op de onderlinge relaties
tussen mensen.
• Gemengde rechtstakken
OEFENING:
De federale wetgevende PUBLIEK (omdat het te maken heeft
macht bestaat uit de Koning, met de werking van de overheid)
de Kamer van
Volksvertegenwoordigers en
de
Senaat
Een verhuurder wil zijn PRIVAAT (relatie tussen 2 burgers (de
huurder uitzetten wegens het verhuurder en de huurder), die een
houden van contractuele relatie hebben)
gevaarlijke dieren
Colruyt, handelaar, GEMENGD (handels en
vergelijkt zijn prijzen met economisch recht, privaat: 2
Aldi, Delhaize, Albert Heijn, ondernemingen binnen elkaar die
enz.
discussie hebben MAAR OOK
publiek: heeft te maken met
consumenten en wetgeving rond
niet misleiding van consumenten,
prijszetting)
Een gearresteerde verdachte PUBLIEK (vermoorden dus
(verdacht van moord) wordt misdrijven behoort tot strafrecht
vrijgelaten wegens een en strafrecht is een voorbeeld
procedurefout
van publiekrecht, omdat het te
maken heeft met de
bescherming van de
samenleving)
(vertegenwoordigt de
belangen van staat het
Openbare Ministerie: ze
verdedigen niemand, ze
vertegenwoordigen
belangen van ons allemaal)
Geldboete wordt betaald aan de
overheid voor de sanctie en niet aan
de slachtoffer, maar wel
schadevergoeding betalen aan de
slachtoffer
r
