Kennisvragen: oefensessie 1
1. Diverse kenmerken karakteriseren de geriatrische patiënt. Omschrijf de diverse
kenmerken nader (in eigen woorden) en geef bij elk kenmerk een voorbeeld.
1. verminderde homeostase → dit houdt in dat ouderen een verminderd
vermogen hebben om bij verstoring te compenseren waardoor ze somatisch,
psychisch en/of sociaal kwetsbaar worden.
2. cascade breakdown → bij geriatrische patiënten kunnen we besluiten dat een
ziekte vaak snel erger wordt. Causale breakdown kan optreden van het fysische
naar het psychische en sociaal vlak aangezien deze 3 gebieden nauw verweven
zijn.
3. vele complicaties → De verhoogde kwetsbaarheid bij geriatrische patiënten
leidt tot het krijgen van complicaties die bijdragen tot de ernst van de ziekte
of letale afloop.
4. vertraagde reconvalescentie → De bestaande pathologie en de aard en de
ernst van de doorgemaakte ziekte spelen een belangrijke rol bij het herstel
wat vaak traag en onvolledig verloopt.
5. andere presentatie van ziekten;
6. multimorbiditeit → Geriatrische patiënten hebben meestal meerdere
aandoeningen tegelijk op fysiek, psychisch en/of sociaal vlak. Het risico
van multimorbiditeit is versnippering van de zorg, waarbij elke
aandoening afzonderlijk wordt behandeld.
7. somato-psycho-sociale verwevenheid —> Bij ouderen zien we vaker psychische
gevolgen bij een somatische problematiek zoals een delier bij een hartinfarct of
een depressie bij een CVA. Psychiatrische ziektebeelden kunnen zich ook
voordoen als somatische aandoeningen zoals maag-darmklachten en
ondervoeding bij een depressie. Sociale factoren kunnen een labiel evenwicht
verstoren omdat de oudere meer afhankelijk is van zijn omgeving.
8. leeftijdsspecifieke ziekten → Er kunnen 2 groepen ‘ouderdomsziekten’
onderscheiden worden:
- ziekten die sluipend op jonge leeftijd beginnen en in het ouderdom het meest
uitgesproken ziektebeeld vertonen, bijvoorbeeld artrose, osteoporose,
longemfyseem, arteriosclerose, prostaathypertrofie;
- ziekten die zich vooral bij ouderen mensen manifesteren, bijvoorbeeld dementie
- ziekte van Parkinson.
9. gewijzigde farmacokinetiek en –dynamiek → Wijzigingen in de
farmacokinetiek en farmacodynamiek leiden over het algemeen tot
hogere plasmaspiegels.
10. (Risico op) polyfarmacie → Multipathologie leidt vaak tot het gebruik van
verschillende geneesmiddelen tegelijkertijd. Polyfarmacie wordt vaak
kwantitatief omschreven: het dagelijks gebruik van vijf of meer
,geneesmiddelen. Volgens de kwalitatieve definitie is polyfarmacie de
toediening van meer geneesmiddelen dan klinisch verantwoord, beschreven
als overgebruik of overbehandeling. Dat betekent dat er sprake is van
polyfarmacie zodra de zorgontvanger één medicament onnodig inneemt.
, 11. bedreigde zelfredzaamheid → Acute ziekte geeft bij geriatrische
zorgontvangers een grotere afname in het functioneren en vraagt een
langere herstelperiode.
2. Op het vlak van gezondheid zien we veel verschillen tussen oudere
volwassenen. Zo zijn er vitale oudere zorgontvangers en geriatrische
zorgontvangers. Kruis aan welk symptoom bij welke doelgroep van toepassing
is.
De vitale oudere De geriatrische
zorgontvanger zorgontvanger
Bijzondere aandacht van het X
verpleegkundig
management is vereist.
Enkelvoudige acute X
aandoening.
Kenmerken van de X
zorgontvanger met
multimorbiditeit en sterk
autonomieverlies.
Symptomen zijn duidelijk. X
Bij ziekte is de X
hoofdklacht scherp omlijnd.
Kenmerken van de X
zorgontvanger met
chronische aandoening in een
ongecompliceerde situatie.
3. Op welke tekortkoming probeert het Zorgprogramma voor de geriatrische
patiënt een antwoord te bieden?
Zorgverstrekkers op niet-geriatrische afdeling zijn minder vertrouwd met de
geriatrische problematiek.
4. Wat is de doelstelling van het Zorgprogramma voor de geriatrische patiënt?
Het zorgprogramma voor de geriatrische patiënt (KB 29/01/2007)
probeert een antwoord te bieden op deze tekortkoming. Volgens de
Belgische wetgeving (KB 29/1/2007) moet ieder ziekenhuis dat
beschikt over een erkende dienst geriatrie beschikken over een
erkend zorgprogramma voor de geriatrische patiënt
, 5. Het zorgprogramma voor de geriatrische patiënt omvat vijf onderdelen. Wat zijn
deze en verklaar nader.
1) erkende dienst voor geriatrie
2) geriatrisch consult waar aan de zorgontvangers een specialistisch geriatrisch
advies wordt gegeven;
3) dagziekenhuis geriatrische patiënt: hier is de doelstelling diagnostische
evaluatie, therapeutische oppuntstelling en revalidatie op
pluridisciplinaire wijze;
4) interne liaison: de doelstelling van de interne liaisonfunctie bestaat uit het
aanbieden van een complementaire, geriatrische benadering aan elke
gehospitaliseerde geriatrische patiënt, die niet op een dienst geriatrie verblijft. De
interne liaisonfunctie wordt waargenomen door een multidisciplinair team. De
leden van dit team stellen, elk vanuit hun competentiedomein, de geriatrische
principes en de geriatrische deskundigheid ter beschikking van de behandelende
geneesheer-specialist en de teams van de dienst waar de patiënt verblijft. Hierbij
wil de interne liaison een tweedelijnsfunctie vervullen, door niet de zorg over te
nemen, maar te ondersteunen met raad en advies. Hiertoe zal elke in het
ziekenhuis opgenomen patiënt ouder dan 75 jaar geëvalueerd worden om na te
gaan of hij voldoet aan de kenmerken van de geriatrische patiënt en of de interne
liaisonfunctie al dan niet moet worden ingeschakeld. Ze voeren een globaal
geriatrischassessment uit (CGA) bij zorgontvangers op niet geriatrische afdelingen.
5) externe liaison: maakt het mogelijk de geriatrische principes en de geriatrische
pluridisciplinaire deskundigheid ter beschikking te stellen van de huisarts, de
coördinerende en raadgevende arts en de zorgverstrekkers van de doelgroep. Ze
streeft ernaar de continuïteit van de zorg te optimaliseren, onnodige opnames te
vermijden, alsook functionele samenwerkingsnetwerken uit te bouwen. Deze functie
wordt momenteel voornamelijk door de sociale dienst opgenomen ( =
ontslagmanager).
6. Wat is kwetsbaarheid?
Kwetsbaarheid is het proces van het opeenstapelen van lichamelijke, psychische
en/of sociale tekorten in het functioneren dat de kans vergroot op negatieve
gezondheidsuitkomsten (functiebeperkingen, opname, overlijden)
7. Geef weer waarom het belangrijk is om te screenen?
Screeningen van het CGA kunnen als een belangrijke proactieve houding van klinisch
redeneren opgevat worden. Bij verpleegkundigen is een proactieve houding nodig
om tijdig kwetsbaarheid te herkennen en een screeningsinstrument uit te zetten.
Hiermee voorkom je een cascade breakdown. Dit betekent dat je er als
verpleegkundige naar streeft een cascade van problemen tegen te gaan door
screening, vroegsignalering en het tijdig inzetten van preventieve interventies.
8. Licht toe op welke manier een screeningsinstrument gebruikt wordt?
Dit zijn vaak korte vragenlijsten bestaande uit vier tot zes vragen, waarbij een
oudere een score krijgt. Boven een bepaald afkappunt heeft de oudere een
‘verhoogd risico’ op een slechte uitkomst. Anders gezegd: deze oudere scoort
1. Diverse kenmerken karakteriseren de geriatrische patiënt. Omschrijf de diverse
kenmerken nader (in eigen woorden) en geef bij elk kenmerk een voorbeeld.
1. verminderde homeostase → dit houdt in dat ouderen een verminderd
vermogen hebben om bij verstoring te compenseren waardoor ze somatisch,
psychisch en/of sociaal kwetsbaar worden.
2. cascade breakdown → bij geriatrische patiënten kunnen we besluiten dat een
ziekte vaak snel erger wordt. Causale breakdown kan optreden van het fysische
naar het psychische en sociaal vlak aangezien deze 3 gebieden nauw verweven
zijn.
3. vele complicaties → De verhoogde kwetsbaarheid bij geriatrische patiënten
leidt tot het krijgen van complicaties die bijdragen tot de ernst van de ziekte
of letale afloop.
4. vertraagde reconvalescentie → De bestaande pathologie en de aard en de
ernst van de doorgemaakte ziekte spelen een belangrijke rol bij het herstel
wat vaak traag en onvolledig verloopt.
5. andere presentatie van ziekten;
6. multimorbiditeit → Geriatrische patiënten hebben meestal meerdere
aandoeningen tegelijk op fysiek, psychisch en/of sociaal vlak. Het risico
van multimorbiditeit is versnippering van de zorg, waarbij elke
aandoening afzonderlijk wordt behandeld.
7. somato-psycho-sociale verwevenheid —> Bij ouderen zien we vaker psychische
gevolgen bij een somatische problematiek zoals een delier bij een hartinfarct of
een depressie bij een CVA. Psychiatrische ziektebeelden kunnen zich ook
voordoen als somatische aandoeningen zoals maag-darmklachten en
ondervoeding bij een depressie. Sociale factoren kunnen een labiel evenwicht
verstoren omdat de oudere meer afhankelijk is van zijn omgeving.
8. leeftijdsspecifieke ziekten → Er kunnen 2 groepen ‘ouderdomsziekten’
onderscheiden worden:
- ziekten die sluipend op jonge leeftijd beginnen en in het ouderdom het meest
uitgesproken ziektebeeld vertonen, bijvoorbeeld artrose, osteoporose,
longemfyseem, arteriosclerose, prostaathypertrofie;
- ziekten die zich vooral bij ouderen mensen manifesteren, bijvoorbeeld dementie
- ziekte van Parkinson.
9. gewijzigde farmacokinetiek en –dynamiek → Wijzigingen in de
farmacokinetiek en farmacodynamiek leiden over het algemeen tot
hogere plasmaspiegels.
10. (Risico op) polyfarmacie → Multipathologie leidt vaak tot het gebruik van
verschillende geneesmiddelen tegelijkertijd. Polyfarmacie wordt vaak
kwantitatief omschreven: het dagelijks gebruik van vijf of meer
,geneesmiddelen. Volgens de kwalitatieve definitie is polyfarmacie de
toediening van meer geneesmiddelen dan klinisch verantwoord, beschreven
als overgebruik of overbehandeling. Dat betekent dat er sprake is van
polyfarmacie zodra de zorgontvanger één medicament onnodig inneemt.
, 11. bedreigde zelfredzaamheid → Acute ziekte geeft bij geriatrische
zorgontvangers een grotere afname in het functioneren en vraagt een
langere herstelperiode.
2. Op het vlak van gezondheid zien we veel verschillen tussen oudere
volwassenen. Zo zijn er vitale oudere zorgontvangers en geriatrische
zorgontvangers. Kruis aan welk symptoom bij welke doelgroep van toepassing
is.
De vitale oudere De geriatrische
zorgontvanger zorgontvanger
Bijzondere aandacht van het X
verpleegkundig
management is vereist.
Enkelvoudige acute X
aandoening.
Kenmerken van de X
zorgontvanger met
multimorbiditeit en sterk
autonomieverlies.
Symptomen zijn duidelijk. X
Bij ziekte is de X
hoofdklacht scherp omlijnd.
Kenmerken van de X
zorgontvanger met
chronische aandoening in een
ongecompliceerde situatie.
3. Op welke tekortkoming probeert het Zorgprogramma voor de geriatrische
patiënt een antwoord te bieden?
Zorgverstrekkers op niet-geriatrische afdeling zijn minder vertrouwd met de
geriatrische problematiek.
4. Wat is de doelstelling van het Zorgprogramma voor de geriatrische patiënt?
Het zorgprogramma voor de geriatrische patiënt (KB 29/01/2007)
probeert een antwoord te bieden op deze tekortkoming. Volgens de
Belgische wetgeving (KB 29/1/2007) moet ieder ziekenhuis dat
beschikt over een erkende dienst geriatrie beschikken over een
erkend zorgprogramma voor de geriatrische patiënt
, 5. Het zorgprogramma voor de geriatrische patiënt omvat vijf onderdelen. Wat zijn
deze en verklaar nader.
1) erkende dienst voor geriatrie
2) geriatrisch consult waar aan de zorgontvangers een specialistisch geriatrisch
advies wordt gegeven;
3) dagziekenhuis geriatrische patiënt: hier is de doelstelling diagnostische
evaluatie, therapeutische oppuntstelling en revalidatie op
pluridisciplinaire wijze;
4) interne liaison: de doelstelling van de interne liaisonfunctie bestaat uit het
aanbieden van een complementaire, geriatrische benadering aan elke
gehospitaliseerde geriatrische patiënt, die niet op een dienst geriatrie verblijft. De
interne liaisonfunctie wordt waargenomen door een multidisciplinair team. De
leden van dit team stellen, elk vanuit hun competentiedomein, de geriatrische
principes en de geriatrische deskundigheid ter beschikking van de behandelende
geneesheer-specialist en de teams van de dienst waar de patiënt verblijft. Hierbij
wil de interne liaison een tweedelijnsfunctie vervullen, door niet de zorg over te
nemen, maar te ondersteunen met raad en advies. Hiertoe zal elke in het
ziekenhuis opgenomen patiënt ouder dan 75 jaar geëvalueerd worden om na te
gaan of hij voldoet aan de kenmerken van de geriatrische patiënt en of de interne
liaisonfunctie al dan niet moet worden ingeschakeld. Ze voeren een globaal
geriatrischassessment uit (CGA) bij zorgontvangers op niet geriatrische afdelingen.
5) externe liaison: maakt het mogelijk de geriatrische principes en de geriatrische
pluridisciplinaire deskundigheid ter beschikking te stellen van de huisarts, de
coördinerende en raadgevende arts en de zorgverstrekkers van de doelgroep. Ze
streeft ernaar de continuïteit van de zorg te optimaliseren, onnodige opnames te
vermijden, alsook functionele samenwerkingsnetwerken uit te bouwen. Deze functie
wordt momenteel voornamelijk door de sociale dienst opgenomen ( =
ontslagmanager).
6. Wat is kwetsbaarheid?
Kwetsbaarheid is het proces van het opeenstapelen van lichamelijke, psychische
en/of sociale tekorten in het functioneren dat de kans vergroot op negatieve
gezondheidsuitkomsten (functiebeperkingen, opname, overlijden)
7. Geef weer waarom het belangrijk is om te screenen?
Screeningen van het CGA kunnen als een belangrijke proactieve houding van klinisch
redeneren opgevat worden. Bij verpleegkundigen is een proactieve houding nodig
om tijdig kwetsbaarheid te herkennen en een screeningsinstrument uit te zetten.
Hiermee voorkom je een cascade breakdown. Dit betekent dat je er als
verpleegkundige naar streeft een cascade van problemen tegen te gaan door
screening, vroegsignalering en het tijdig inzetten van preventieve interventies.
8. Licht toe op welke manier een screeningsinstrument gebruikt wordt?
Dit zijn vaak korte vragenlijsten bestaande uit vier tot zes vragen, waarbij een
oudere een score krijgt. Boven een bepaald afkappunt heeft de oudere een
‘verhoogd risico’ op een slechte uitkomst. Anders gezegd: deze oudere scoort
