Mens en leren 2
ACADEMIEJAAR 2025-2026 AP HOGE SCHOOOL
,Inhoud
1) Wat is een ontwikkelingsstoornis? .................................................................................................................................................................................................................................................................................. 6
1.1 Een ontwikkelingsstoornis of een probleem? ....................................................................................................................................................................................................................................................................... 6
1.1.1 Een ontwikkelingsprobleem ..................................................................................................................................................................................................................................................................................... 6
1.1.2 Een ontwikkelingsstoornis ....................................................................................................................................................................................................................................................................................... 6
1.1.3 Ontwikkelingsprobleem vs. -stoornis ....................................................................................................................................................................................................................................................................... 7
1.1.4 Belang van onderscheid........................................................................................................................................................................................................................................................................................... 8
2) Overkoepelende thema’s ................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 8
2.1 Prikkelverwerking ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 8
2.1.1 De soorten prikkelverwerking .................................................................................................................................................................................................................................................................................. 8
a. Normale prikkelverwerking ....................................................................................................................................................................................................................................................................... 8
b. Hypersensitieve prikkelverwerking ............................................................................................................................................................................................................................................................ 9
c. Hyposensitieve prikkelverwerking ............................................................................................................................................................................................................................................................. 9
2.1.2 Prikkelverwekingsproblematiek ............................................................................................................................................................................................................................................................................... 9
2.2 Executieve functies............................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 10
2.2.1 Hersenontwikkeling ............................................................................................................................................................................................................................................................................................... 10
2.2.2 Emotieregulatie..................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 11
2.2.3 Algemeen de executieve functies........................................................................................................................................................................................................................................................................... 11
2.3 Neurodiversiteit ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 12
3) Agressie......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 13
3.1 Wat agressie inhoudt......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 13
3.2 Soorten agressie................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 13
3.3 Agressie en stoornissen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 14
3.4 Oorzaken van agressie ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 15
3.5 Aanpak bij agressie............................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 15
4) Gedragsproblemen en -stoornissen: hechtingsstoornis ................................................................................................................................................................................................................................................. 16
4.1 Gehechtheid ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 16
4.1.1 IJsberg model van communicatie bij misverstanden tussen ouder en kind .............................................................................................................................................................................................................. 17
4.2 Kenmerken........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 18
4.3 Gevolgen........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 19
4.3.1 Gedrag in de klas ................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 20
4.4 Verschil tussen een hechtingsstoornis en een hechtingsprobleem ...................................................................................................................................................................................................................................... 21
4.5 Diagnostiek ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 22
4.6 Reactieve hechtingsstoornis en ontrem-sociaalcontactstoornis .......................................................................................................................................................................................................................................... 22
4.6.1 Reactieve hechtingsstoornis .................................................................................................................................................................................................................................................................................. 23
4.6.2 Ontremd-sociaalcontactstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................ 24
4.6.3 Oorzaken van hechtingsstoornissen ....................................................................................................................................................................................................................................................................... 24
4.6.4 Prevalentie ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 24
4.6.5 Risicofactoren ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 25
4.7 Aanpak.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 25
4.7.1 Algemene aanpak.................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 25
4.7.2 Mentaliseren en containment in de praktijk ........................................................................................................................................................................................................................................................... 26
4.8 Herkennen van een hechtingsstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................... 27
5) Gedragsstoornissen ODD en CD..................................................................................................................................................................................................................................................................................... 28
5.1 Kenmerken........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 28
5.1.1 ODD/oppositioneel opstandige stoornis................................................................................................................................................................................................................................................................. 28
a. Classificaties/specificaties ....................................................................................................................................................................................................................................................................... 28
b. Prevalentie ............................................................................................................................................................................................................................................................................................. 29
5.1.2 CD/normoverschrijdende gedragsstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................. 29
a. Classificaties/specificaties ....................................................................................................................................................................................................................................................................... 30
b. Prevalentie ............................................................................................................................................................................................................................................................................................. 30
5.2 Comorbiditeit bij ODD en CD ............................................................................................................................................................................................................................................................................................. 30
5.3 Risicofactoren voor ODD en CD.......................................................................................................................................................................................................................................................................................... 30
5.3.1 Neurobiologisch .................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 30
5.3.2 Het kind zelf .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 31
5.3.3. Andere risicofactoren ........................................................................................................................................................................................................................................................................................... 31
5.4 Diagnostiek ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 31
5.5 Begeleiding/behandeling................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 32
5.5.1 Vanuit verschillende invalshoeken ......................................................................................................................................................................................................................................................................... 32
a. Het kind zelf ........................................................................................................................................................................................................................................................................................... 32
b. Voor de omstaanders, andere kinderen ................................................................................................................................................................................................................................................... 32
c. Voor leerkrachten en ouders ................................................................................................................................................................................................................................................................... 32
5.5.2 Begeleiding ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 33
6) AD(H)D Aandachtsdefficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................... 34
6.1 Kenmerken........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 34
1
, 6.1.1 Primaire gedragskenmerken .................................................................................................................................................................................................................................................................................. 34
a. Onoplettendheid..................................................................................................................................................................................................................................................................................... 34
b. Hyperactiviteit-impulsiviteit .................................................................................................................................................................................................................................................................... 35
6.1.2 Fenotypes ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 35
a. Het overwegend onoplettend type .......................................................................................................................................................................................................................................................... 36
b. Het overwegend hyperactief-impulsief type ............................................................................................................................................................................................................................................ 36
c. Het gecombineerd type........................................................................................................................................................................................................................................................................... 36
6.1.3 Secundaire gedragskenmerken .............................................................................................................................................................................................................................................................................. 36
6.1.4 Sterktes bij kinderen met ADHD............................................................................................................................................................................................................................................................................. 37
6.1.5 Neuropsychologische kenmerken .......................................................................................................................................................................................................................................................................... 37
a. Executieve functies ................................................................................................................................................................................................................................................................................. 37
b. Aandacht................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 38
c. Toestandsregulatie ................................................................................................................................................................................................................................................................................. 38
d. Delay-aversion ....................................................................................................................................................................................................................................................................................... 38
6.2 Prevalentie en comorbiditeit bij kinderen .......................................................................................................................................................................................................................................................................... 38
6.2.1 Prevalentie ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 38
6.2.2 Comorbiditeit ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 39
6.3 Etiologie ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 39
6.4 Beloop en prognose bij kinderen ....................................................................................................................................................................................................................................................................................... 40
6.5 Diagnostiek bij kinderen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 41
6.5.1 Moeilijke differentiaaldiagnostiek .......................................................................................................................................................................................................................................................................... 42
6.5.2 Handelingsgerichte diagnostiek ............................................................................................................................................................................................................................................................................. 42
6.6 Begeleiding bij kinderen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 43
6.6.1 Farmacotherapie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 43
6.6.2 Functietraining ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 43
6.6.3 Vaardigheidstraining .............................................................................................................................................................................................................................................................................................. 44
6.6.4 Psycho-educatie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 44
6.6.5 Contextbegeleiding ............................................................................................................................................................................................................................................................................................... 45
a. Sociale omgevingsaanpassingen ............................................................................................................................................................................................................................................................. 45
b. Fysieke omgevingsaanpassingen............................................................................................................................................................................................................................................................. 46
6.6.6 Tips voor ouders en leerkrachten ........................................................................................................................................................................................................................................................................... 47
6.7 ADHD bij volwassenen ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 48
6.7.1 Voorkomen ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 48
6.7.2 Vaak voorkomende comorbiditeiten ...................................................................................................................................................................................................................................................................... 48
6.7.3 In het gezin ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 49
6.7.4 In relaties .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 49
6.7.5 Op het werk .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 49
6.7.6 Diagnostiek ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 49
6.7.8 In begeleiding........................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 50
7) ASS – Autismespectrumstoornissen .............................................................................................................................................................................................................................................................................. 50
7.1 Kenmerken........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 51
7.1.1 Primaire gedragskenmerken .................................................................................................................................................................................................................................................................................. 51
a. Ernstige & aanhoudende problemen met sociale communicatie en interactie .......................................................................................................................................................................................... 51
b. Beperkte en repetitieve gedragspatronen, interesses of activiteiten......................................................................................................................................................................................................... 52
7.1.2 Fenotypes ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 53
a. Vroegere diagnoses ................................................................................................................................................................................................................................................................................ 53
b. Sociale fenotypes.................................................................................................................................................................................................................................................................................... 54
7.1.3 Secundaire gedragskenmerken .............................................................................................................................................................................................................................................................................. 54
7.1.4 Neuropsychologische kenmerken .......................................................................................................................................................................................................................................................................... 55
a. Centrale coherentie theorie..................................................................................................................................................................................................................................................................... 55
b. Theory of Mind ....................................................................................................................................................................................................................................................................................... 56
c. Executieve dysfunctie theorie .................................................................................................................................................................................................................................................................. 56
7.2 Prevalentie en comorbiditeit ............................................................................................................................................................................................................................................................................................. 56
7.3 Beloop en prognose bij kinderen ....................................................................................................................................................................................................................................................................................... 56
7.4 Etiologie ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 57
7.5 Diagnostiek bij kinderen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 58
7.5.1 Anamnese afnemen .............................................................................................................................................................................................................................................................................................. 58
7.5.2 Specifieke instrumenten ........................................................................................................................................................................................................................................................................................ 58
7.5.3 Handelingsgerichte diagnostiek ............................................................................................................................................................................................................................................................................. 59
7.6 Begeleiding ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 59
7.6.1 Farmacotherapie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 59
7.6.2 Functietraining ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 59
7.6.3 Vaardigheidstraining .............................................................................................................................................................................................................................................................................................. 60
7.6.4 Psycho-educatie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 60
7.6.5 Aanpassingen aan de context ................................................................................................................................................................................................................................................................................ 60
7.6.6 Tips voor de school................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 61
2
, 7.6.7 Ondersteuningsvormen ......................................................................................................................................................................................................................................................................................... 61
7.7 ASS bij volwassenen .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 61
7.7.1 Bekeken op vijf domeinen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................... 62
a. Dagelijks leven/huishouden .................................................................................................................................................................................................................................................................... 62
b. Sociaal leven .......................................................................................................................................................................................................................................................................................... 62
c. Studeren................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 62
d. Solliciteren en werken ............................................................................................................................................................................................................................................................................. 62
e. Ouder met ASS zijn ................................................................................................................................................................................................................................................................................. 63
7.7.2 Diagnostiek ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 63
7.7.3 Begeleiding ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 63
7.7.4 Anders perspectief op ASS ..................................................................................................................................................................................................................................................................................... 63
8) Coördinatie-ontwikkelingsstoornis – DCD ..................................................................................................................................................................................................................................................................... 64
8.1 Kenmerken........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 64
8.1.1 Primaire gedragskenmerken .................................................................................................................................................................................................................................................................................. 64
8.1.2 Secundaire gedragskenmerken .............................................................................................................................................................................................................................................................................. 66
8.2 Diagnostiek ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 67
8.3 Begeleiding ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 68
8.3.1 Psycho-educatie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 68
8.3.2 Aanpassingen aan de context ................................................................................................................................................................................................................................................................................ 68
8.3.3 Tips voor ouders en leerkracht............................................................................................................................................................................................................................................................................... 68
8.3.4 Ondersteuningsvormen ......................................................................................................................................................................................................................................................................................... 69
9) Ticstoornissen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 69
9.1 Kenmerken........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 69
9.1.1 Primaire kenmerken .............................................................................................................................................................................................................................................................................................. 69
a. Soorten tics ............................................................................................................................................................................................................................................................................................ 69
b. Eigenschappen van tics ........................................................................................................................................................................................................................................................................... 70
9.1.2 Fenotypes ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 71
9.1.3 Secundaire gedragskenmerken .............................................................................................................................................................................................................................................................................. 71
9.2 Prevalentie en comorbiditeit ............................................................................................................................................................................................................................................................................................. 72
9.2.1 Prevalentie ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 72
9.2.2 Comorbiditeit ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 72
9.3 Beloop en prognose .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 73
9.4 Begeleiding ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 73
9.4.1 Farmacotherapie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 73
9.4.2 Psycho-educatie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 73
9.4.3 Aanpassingen aan de context ................................................................................................................................................................................................................................................................................ 74
10) Leerstoornissen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 74
10.1 Hoe een kind de basisvaardigheden leert......................................................................................................................................................................................................................................................................... 75
10.1.1 Leren lezen en schrijven ...................................................................................................................................................................................................................................................................................... 75
10.1.2 Leren rekenen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 75
10.2 Primaire gedragskenmerken van dyslexie ......................................................................................................................................................................................................................................................................... 76
10.3 Primaire gedragskenmerken van dyscalculie .................................................................................................................................................................................................................................................................... 77
10.4 Secundaire gedragskenmerken dyslexie en dyscalculie ..................................................................................................................................................................................................................................................... 79
10.5 Prevalentie en comorbiditeit............................................................................................................................................................................................................................................................................................ 79
10.5.1 Dyslexie............................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 79
10.5.2 Dyscalculie .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 80
10.6 Beloop en prognose ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 80
10.7 Etiologie .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 81
10.8 Diagnostiek ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 81
10.8.1 Vlaamse classificatiecriteria ................................................................................................................................................................................................................................................................................. 82
10.8.2 Specifieke instrumenten ...................................................................................................................................................................................................................................................................................... 82
10.8.3 Moeilijke differentiaal diagnostiek ....................................................................................................................................................................................................................................................................... 83
10.8.4 Handelingsgerichte diagnostiek ........................................................................................................................................................................................................................................................................... 83
10.9 Begeleiding ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 84
10.9.1 Farmacotherapie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 84
10.9.2 Functietraining .................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 84
10.9.3 Vaardigheidstraining ............................................................................................................................................................................................................................................................................................ 85
10.9.4 Pscyho-educatie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 85
10.9.5 Aanpassingen aan de context .............................................................................................................................................................................................................................................................................. 85
11) NLD – non-verbal learning disability .............................................................................................................................................................................................................................................................................. 86
11.1 Profiel NLD ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 86
11.2 Secundaire kenmerken .................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 87
11.3 Prevalentie en comorbiditeit............................................................................................................................................................................................................................................................................................ 87
11.4 Signalen in de klas ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 87
12) STOS – spraak- en taalontwikkelingsstoornissen/ communicatiestoornissen................................................................................................................................................................................................................. 88
12.1 Componenten van taal .................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 88
3
, 12.2 Fenotypen ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 88
12.3 Kenmerken...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 89
12.3.1 Primaire gedragskenmerken ................................................................................................................................................................................................................................................................................ 89
a. Taal(ontwikkelings)stoornis..................................................................................................................................................................................................................................................................... 89
b. Spraakklankstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................... 89
c. Ontwikkelingsstotteren ........................................................................................................................................................................................................................................................................... 90
I. Aanleg en uitlokkende factoren ................................................................................................................................................................................................................................................................. 90
II. Secundaire stottergedragingen ................................................................................................................................................................................................................................................................. 90
III. Belang van vroege detectie ..................................................................................................................................................................................................................................................................... 91
IV. Omgang met stotteren ............................................................................................................................................................................................................................................................................ 91
d. Sociale (pragmatische) communicatiestoornis ......................................................................................................................................................................................................................................... 91
12.3.2 Secundaire gedragskenmerken ............................................................................................................................................................................................................................................................................ 92
12.3.3 Neuropsychologische kenmerken......................................................................................................................................................................................................................................................................... 92
12.4 Prevalentie en comorbiditeit............................................................................................................................................................................................................................................................................................ 93
12.5 Beloop en prognose ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 93
12.6 Diagnostiek ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 94
12.6.1 Specifieke instrumenten ...................................................................................................................................................................................................................................................................................... 94
12.6.2 Moeilijke differentiaaldiagnostiek ........................................................................................................................................................................................................................................................................ 94
12.7 Begeleiding ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 95
12.7.1 Psycho-educatie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 95
12.7.2 Aanpassingen aan de context .............................................................................................................................................................................................................................................................................. 95
12.7.3 Tips voor ouders en leerkrachten ......................................................................................................................................................................................................................................................................... 96
13) Faalangst ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 96
13.1 Positieve faalangst........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 96
13.2 Negatieve faalangst ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 96
13.3 Negatieve faalangst herkennen........................................................................................................................................................................................................................................................................................ 97
13.4 Oorzaken van faalangst.................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 98
13.5 Gevolgen van faalangst.................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 98
13.6 Prevalentie ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 99
13.7 Is het een stoornis? ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 99
13.8 Begeleiding ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 99
13.8.1 Psycho-educatie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 100
13.8.2 Begeleiding bieden ............................................................................................................................................................................................................................................................................................ 100
13.8.3 Begeleiding in de context................................................................................................................................................................................................................................................................................... 100
14) Selectief mutisme........................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 100
14.1 Kenmerken.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 100
14.2 Prevalentie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 101
14.3 Oorzaken....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 101
14.4 Prognose en beloop....................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 101
14.5 Aanpak op school .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 101
15) Pesten en cyberpesten ................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 102
15.1 Enkele cijfers ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 102
15.2 Vormen van pesten ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 102
15.3 Verschillende rollen die kunnen worden ingenomen binnen pesten ............................................................................................................................................................................................................................... 102
15.4 Cyberpesten .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 103
15.4.1 Prevalentie ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 103
15.4.2 Ingezoomd op cyberpesten................................................................................................................................................................................................................................................................................ 103
15.4.3 Omgang als opvoeder en ouder ......................................................................................................................................................................................................................................................................... 104
15.4.4 Omgang als school............................................................................................................................................................................................................................................................................................. 104
15.4.5 Wat te doen bij grooming .................................................................................................................................................................................................................................................................................. 104
15.5 Wetenschappelijke inzichten ......................................................................................................................................................................................................................................................................................... 104
15.6 Aanpak bij pesten .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 105
15.6.1 Gesprekken met de gepeste............................................................................................................................................................................................................................................................................... 105
15.6.2 Gesprekken met de pester ................................................................................................................................................................................................................................................................................. 105
15.6.3 Herstelgesprekken met pester en gepeste.......................................................................................................................................................................................................................................................... 105
15.6.4 Gesprekken met meelopers en buitenstaanders................................................................................................................................................................................................................................................. 106
15.6.5 Gesprekken met ouders..................................................................................................................................................................................................................................................................................... 106
16) Automutilatie .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 106
16.1 Verschil tussen automutilatie en suïcidepoging .............................................................................................................................................................................................................................................................. 106
16.2 Prevalentie in België ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 107
16.3 Geslachtsverschillen ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 107
16.4 Comorbiditeit ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 107
16.5 Risicofactoren................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 108
16.6 Redenen voor doen aan automutilatie ........................................................................................................................................................................................................................................................................... 108
16.7 Gevolgen op lange termijn............................................................................................................................................................................................................................................................................................. 108
16.8 Omgang ermee.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 109
4
,16.9 Behandeling .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 109
5
,1) Wat is een ontwikkelingsstoornis?
1.1 Een ontwikkelingsstoornis of een probleem?
1.1.1 Een ontwikkelingsprobleem
Eigenschappen ontwikkelingsprobleem:
꓿ Tijdelijk je hebt er bep. periodes last van
꓿ Moeilijkheid, uitdaging of hindernis
꓿ Situationeel
꓿ Context gebonden
꓿ Gevolg van…
Voorbeelden:
o Identiteitscrisis
o Slaapproblemen
o Piekeren
o Woedeaanval
o Trauma
o Taalproblemen
1.1.2 Een ontwikkelingsstoornis
Ontwikkelingsstoornis: e. neurobiologische stoornis die i/d (vroege) ontwikkelingsperiode tot uiting komt,
gekenmerkt ontwikkelingsachterstanden op één of ++ functiedomeinen en die levenslang beperkingen
veroorzaakt i/h persoonlijke, sociale, schoolse of beroepsmatige functioneren.
Het is eigen a/d person zelf, is aangeboren en kan genetisch zijn
Je bent ≠ de stoornis, je hebt de stoornis
Definitie opgesplitst:
Neurobiologisch
꓿ Oorsprong i/d hersenontw.
꓿ Aangeboren
꓿ Resultaat v. :
▪ Genetische aanleg
▪ Prenatale omgevingsfactoren
▪ Perinatale factoren (bij de geboorte)
(vroege) ontwikkelingsperiode:
= zichtbaar op kinderleeftijd
Mate v. uiting = beïnvloedbaar versch. omgevings- & kindfactoren
Ontwikkelingsachterstanden = belemmert ontw. op 1 of + omgevings- en kindfactoren
6
, Levenslange beperkingen
Veroorzaakt belemmering i/d participatie a/h dagelijkse leven
Komt op versch. terreinen voor
Eigenschappen ontwikkelingsstoornis:
꓿ Persistent
꓿ Intern
꓿ Klinisch gedefinieerd
꓿ Significante beperkingen
꓿ …
Voorbeelden:
o ASS
o ADHD
o ADD
o Dyslexie
o Dyscalculie
o Dysorthographie
Soorten ontwikkelingsstoornissen(in boek):
• Verstandelijke beperkingen = tekorten in alg. cogn. functies
• Communicatiestoornissen = verstoorde ontw. v. taal, spraak en/of sociale communicatie
• Autismespectrumstoornissen (ASS) = alle stoornissen binnen h. spectrum
Ernstige tekorten in sociale omgang + beperkte, repetitieve interesses en gedragingen
• Aandachtsdefficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD) = stoornissen wb aandacht en/of hyperactiviteit
en impulsiviteit centraal staan
Comorbiditeit met externaliserende stoornissen vb.: ODD, CD
• (spec.) leerstoornissen = spec. tekorten i/h leren v/d basale schoolse vaardigheden
• Motorische ontwikkelingsstoornissen = bestaande uit:
o Coördinatieontwikkelingsstoornis DCD
= problemen in coördinatie v. motorisch handelen
o Ticstoornissen
= plotselinge optredende, snelle, herhaalde niet-ritmische bewegingen of
geluiden
o Stereotiepe bewegingsstoornis
= repetitieve driftmatige en doelloze bewegingen
1.1.3 Ontwikkelingsprobleem vs. -stoornis
Ontwikkelingsstoornis Ontwikkelingsprobleem
• Intern
Extern
Oorzaak Biologisch, psychologisch,…
Situatie, omgeving,…
• Aangeboren
Duur Levenslang Tijdelijk
Diagnose Klinische diagnose = vereist ≠ diagnose nodig
Oplosbaar Nee => behandelbaar & managebaar Ja => nood aan concreet advies
• Therapie • Coaching
• Medicatie • Advies
Aanpak
• Gespecialiseerde begeleiding • Praktische hulp
• … • …
Kenmerken Primair Secundair
7
,Primaire kenmerken: kernsymptomen v/d stoornis, de kenmerken die minimaal aanwezig moeten zijn o/d
diagnose te kunnen stellen aangeboren
Secundaire kenmerken: kenmerken ≠ spec. voor de stoornis => gevolg v/d primaire symptomen kunnen ontstaan
door de omgeving
Criteria ontwikkelingsstoornis:
❖ Significant meer problemen dan gemiddeld
nu dimensionale aandoeningen => iedereen plaatsen o/e continuüm
kids met ontw.-stoornis = sign. Meer problemen vertonen dan gem.
❖ Op verschillende dimensies problemen
Kids met ontw.-stoornis = vertonen op ++ dimensies problemen
❖ Problemen zijn hardnekkig/persistent
Kenmerken houden levenslang aan
❖ Problemen zijn pervasief
= aanwezig in versch. contexten => ≠ enkel gebonden aan omgevingsfactoren
❖ Niet leeftijdsadequaat
= wijken significant af v. wat passend is voor de leeftijd
❖ Significante belemmering
= problemen vormen hinder voor de persoon in zijn dagelijks leven
1.1.4 Belang van onderscheid
→ Zorgt voor begrip & empathie => nu snap ik wrm je zo reageert
→ Begrip en erkenning bij persoon zelf
→ Professionals => gepast interventies bieden verwachtingen en doelen soms bijstellen
2) Overkoepelende thema’s
2.1 Prikkelverwerking
2.1.1 De soorten prikkelverwerking
a. Normale prikkelverwerking
Hersenen = filter die veel prikkels buiten houdt
Alles wat je van zintuigen waarneemt wordt je niet perse gewaar
Vb.: cocktailparty effect => je hoort je naam ineens duidelijk in een luide ruimte => filter v/d herenen die werkt
8
, b. Hypersensitieve prikkelverwerking
Vb.: mensen met ASS
Hersenen filteren ≠ persoon neemt alle zintuigen tegelijk op z. filtering
Reageren daarom soms anders => boos worden, snel opgeven
Vb.: kermis in de buurt en voor persoon komen deze prikkels heel hard binnen terwijl bij anderen dit zacht
achtergrond geluid is => focust zich erg op het geluid en kan zich dan niet meer concentreren
c. Hyposensitieve prikkelverwerking
Filter werkt te hard => prikkels v. zintuigen komen niet persen binnen
Voelen veel => voelen ≠ dat ze honger hebben of het koud is
Ze leren dit na t
2.1.2 Prikkelverwekingsproblematiek
Prikkelverwerkingsproblematiek: het systeem dat omgaat met sensorische prikkels i/h brein raakt overbelast of
ondergestimuleerd.
Kan voor problemen zorgen in dagelijks functioneren
Brein oververmoeid door prikkels gevolgen:
Functioneert ≠ meer nrm
• Prikkelbaarheid
• Sneller boos worden
• Hoofdpijn
• …
Window of tolerance = prikkels hebben hier invloed op => over en ondervermoeidheid
→ Hyperarousal: prikkels fight, flight, freeze reactive
→ Optimal arousal: = ideale zonden je kan leren redeneren & communiceren
→ Hypoarousal: weinig prikkels passieve bevriezing, dissociatie, aflsuiting
9