Geschiedenis van Rome
Hoofdstuk 1: inleiding
Drie belangrijke ontwikkelingen
- Groei van het Romeinse Rijk
o Uitbreiding van dorp tot polis tot territoriale staat tot rijk
- Succes van Romeinse Rijk
o Buitenlandse politiek: verdeel-en-heers
o Bevolking en binnenlandse politiek: tolerantie
o Hogere lagen bevolking
Grote sociale mobiliteit voor niet Romeinen
Betrokken bij bestuur
- Macht wordt verdeeld zodat het in verschillende handen ligt
Hoofdstuk 2: geografisch kader
Italia
- Vertaald naar jonge stieren
- Oorspronkelijk benaming voor klein stuk Italië: ZW- punt
- Na romeinen: naam voor het zuiden
- Na Pyrrhus overwinning: gebruikt voor volledig italie, zonder
Noorden
- Vanaf Augustus: inclusief Po-vlakte
Zeeën
- Ionische zee
- Thyrrheense Zee
- Adriatische Zee
- Ondanks zeeën, Rome steunt vooral op landleger
o 1e keer vloot gebouwd bij problemen met Punische volk
o Verschillende vlootbasissen tegen keizertijd maar landleger
blijft belangrijker
- Portus en Ostia
o Commerciële havens waar graan wordt binnengebracht
o Aan Tiber rivier, en zo in Rome komen
1
,Gebergte
- Beschermen tegen eventuele invallen
- Hannibal wel langs de Alpen ingevallen, ook Galliërs en Indo-
Europeanen
Rivieren
- Padus
- Arnus
- Tiber
Italië is ingedeeld in 11 regio’s vanaf Keizer Augustus bepaalde namen
leven nog verder
- Gunstig klimaat
- goede LB en veeteelt
- goede havens
- vroeger bosrijk
- weinig minerale grondstoffen
Ligging
- Landinwaarts
- Tiber was daar over te steken
- De Palatijn heuvel
2
,Hoofdstuk 3: Culturen en bevolking van het
oude Italische schiereiland
CULTUREN
- Het vroege Italië, archeologische bevindingen
NEOLITHICUM (VOOR 1800 VC)
o Liguriërs
o Niet- Indo-Europese bevolking
o Misschien oudste volk van Italië
BRONSTIJD (1800-900 VC)
o Apennijnencultuur, 1800-1200 vC
Herders en inhumatie
o Interesse van Myceners voor Italisch grondgebied
Omwille van minerale grondgebied
o Sub-Apennijnse fase, 1200-900 vC
Meer variaties en sites
Crematie en inhumatie
o Verscheidenheid in verschillende regio’s
IJZERTIJD (900-700 VC)
o Geen breuk met de vorige periode
o 2 groepen:
Crematie en pozzo-graven
Villanova cultuur: bevat urnevelden
Inhumatie= fossa-cultuur
DE TALEN VAN ITALIË
Voor Romeinse overheersing waren er 40 verschillende talen, behalve
Latijen en Grieks, zijn ze enkel bekend uit opschriften.
De Italische groep
- Behoort tot de Indo-Europese groep
- Westgroep= Latijn
- Oostgroep: eengemaakt gebied
3
,Andere Indo-Europese talen
- Grieks
- Keltisch
- Messapisch
De niet-Indo-Europese talen
- Etruskisch
- Ligursich
Het grootste onderscheid tussen Noord-, Midden- en Zuid-Italië bestond in
de oudheid, want ze waren onderheivig aan verschillende invloeden
- Z-Italië en Sicilië: Griekse invloeden
- M-Italië: Griekse en Etruskische invloeden
- N-Italië: Ligurische, Keltische en Etruskische invloeden
De gouden speld van Praeneste
- Fibula gevonden in 1871 in Bernardini graf
- 7e eeuw vC of vervalsing?
DE ETRUSKEN
- Bij Grieken
o Tyrrhenoi
- Bij Romeinen
o Tusci en Etrusci
- Bij Etrusken
o Rasna/ Rasenna
TEKSTEN EN ONTCIJFERING
- Korte opschriften op voorwerpen gevonden in graven
- Echte literaire teksten ontbreken
- Langste bewaarde tekst op mummie van Zagreb
- Teksten zijn te lezen
o Betekenis van 200 woorden bekend
HERKOMST
4
, - Volgens Griekse historicus waren e Lydiërs onder leiding van prins
Tyrrhenus
- Etruskische beschaving zijn op Italische bodem tot stand gekomen
- Er was mogelijkse vermenging tussen immigranten, misschien uit
Klein-Azië met andere groepen in Italië
- Etrusken beschouwd als autochtonen
POLITEIKE GESCHIEDENIS
- Ca 540 vC: zeeslag bij Alalia
- 509: de Etruskische koningen verdreven uit Rome
- Ca 500: Cumae en Syracusae proberen de Etrusken uit het zuiden te
verdrijven, zonder succes
- 474: zeeslag bij Cumae, Cumae en Syracusae verslaan de Etrusken
- 396: de inname van de Etruskische stad Veii en door Rome
- 298-290: Rome verovert Midden-Italië in de 3e Samnitische oorlog
- 265: de laatste Etruskische stad wordt ingenomen door Rome
BELANG VAN DE ETRUSKEN VOOR ROME
- Romeinen tributair aan de Etrusken
- Etrusken brachten polis-structuur in Italië + Griekse alfabet
- Oorsprong Romeinse cijfers
o I, V, X
o C= Centrum
o M= Mille
o L= 50
o D= 500
5
, Hoofdstuk 4: Het vroegste Rome, de
ontwikkeling tot stadstaat (753-509 vC)
Roma
- Stichting van Rome: 21 april 753 vC
- Kan teruggaan op het Etruskische geslacht der Ruma
- Rumon= Tiber
PROBLEEM VAN DE GESCHREVEN BRONNEN
- Vrij late bronnen voor Romeinse geschiedschrijving
- Weinig bronnen voor 200 vC
- Oudste bronnen voor 200 vC = annalisten
o Geschiedschrijvers die de gebeurtenissen chronologisch
opsommen
o Fabius Pictor in Grieks
o Porcius Cato in Latijn
BASISMATERIAAL VOOR ANNALISTEN
- Waarop baseerde annalisten zich?
- Kalenders: priesters duidde de dagen aan
Kalenders van priesters fasti + nefasti per dag
- Nefasti= dagen waar er geen politieke vergaderingen kan plaats
vinden
o Omdat ze voorbehouden zijn voor religieuze bezigheden
- Jaarkronieken
o Annalisten baseerde richtte zich hierop
o Voor belangrijke gebeurtenissen te noteren
Lijsten van consules en andere magistraten (+ triomflijsten)
- Hoe werden jaren aangeduid?
o Elk jaar 2 nieuwe consules eponieme magistraten: iemand
die zijn naam geeft aan het jaar
- Lijsten van consules laten publiceren op steen
6
Hoofdstuk 1: inleiding
Drie belangrijke ontwikkelingen
- Groei van het Romeinse Rijk
o Uitbreiding van dorp tot polis tot territoriale staat tot rijk
- Succes van Romeinse Rijk
o Buitenlandse politiek: verdeel-en-heers
o Bevolking en binnenlandse politiek: tolerantie
o Hogere lagen bevolking
Grote sociale mobiliteit voor niet Romeinen
Betrokken bij bestuur
- Macht wordt verdeeld zodat het in verschillende handen ligt
Hoofdstuk 2: geografisch kader
Italia
- Vertaald naar jonge stieren
- Oorspronkelijk benaming voor klein stuk Italië: ZW- punt
- Na romeinen: naam voor het zuiden
- Na Pyrrhus overwinning: gebruikt voor volledig italie, zonder
Noorden
- Vanaf Augustus: inclusief Po-vlakte
Zeeën
- Ionische zee
- Thyrrheense Zee
- Adriatische Zee
- Ondanks zeeën, Rome steunt vooral op landleger
o 1e keer vloot gebouwd bij problemen met Punische volk
o Verschillende vlootbasissen tegen keizertijd maar landleger
blijft belangrijker
- Portus en Ostia
o Commerciële havens waar graan wordt binnengebracht
o Aan Tiber rivier, en zo in Rome komen
1
,Gebergte
- Beschermen tegen eventuele invallen
- Hannibal wel langs de Alpen ingevallen, ook Galliërs en Indo-
Europeanen
Rivieren
- Padus
- Arnus
- Tiber
Italië is ingedeeld in 11 regio’s vanaf Keizer Augustus bepaalde namen
leven nog verder
- Gunstig klimaat
- goede LB en veeteelt
- goede havens
- vroeger bosrijk
- weinig minerale grondstoffen
Ligging
- Landinwaarts
- Tiber was daar over te steken
- De Palatijn heuvel
2
,Hoofdstuk 3: Culturen en bevolking van het
oude Italische schiereiland
CULTUREN
- Het vroege Italië, archeologische bevindingen
NEOLITHICUM (VOOR 1800 VC)
o Liguriërs
o Niet- Indo-Europese bevolking
o Misschien oudste volk van Italië
BRONSTIJD (1800-900 VC)
o Apennijnencultuur, 1800-1200 vC
Herders en inhumatie
o Interesse van Myceners voor Italisch grondgebied
Omwille van minerale grondgebied
o Sub-Apennijnse fase, 1200-900 vC
Meer variaties en sites
Crematie en inhumatie
o Verscheidenheid in verschillende regio’s
IJZERTIJD (900-700 VC)
o Geen breuk met de vorige periode
o 2 groepen:
Crematie en pozzo-graven
Villanova cultuur: bevat urnevelden
Inhumatie= fossa-cultuur
DE TALEN VAN ITALIË
Voor Romeinse overheersing waren er 40 verschillende talen, behalve
Latijen en Grieks, zijn ze enkel bekend uit opschriften.
De Italische groep
- Behoort tot de Indo-Europese groep
- Westgroep= Latijn
- Oostgroep: eengemaakt gebied
3
,Andere Indo-Europese talen
- Grieks
- Keltisch
- Messapisch
De niet-Indo-Europese talen
- Etruskisch
- Ligursich
Het grootste onderscheid tussen Noord-, Midden- en Zuid-Italië bestond in
de oudheid, want ze waren onderheivig aan verschillende invloeden
- Z-Italië en Sicilië: Griekse invloeden
- M-Italië: Griekse en Etruskische invloeden
- N-Italië: Ligurische, Keltische en Etruskische invloeden
De gouden speld van Praeneste
- Fibula gevonden in 1871 in Bernardini graf
- 7e eeuw vC of vervalsing?
DE ETRUSKEN
- Bij Grieken
o Tyrrhenoi
- Bij Romeinen
o Tusci en Etrusci
- Bij Etrusken
o Rasna/ Rasenna
TEKSTEN EN ONTCIJFERING
- Korte opschriften op voorwerpen gevonden in graven
- Echte literaire teksten ontbreken
- Langste bewaarde tekst op mummie van Zagreb
- Teksten zijn te lezen
o Betekenis van 200 woorden bekend
HERKOMST
4
, - Volgens Griekse historicus waren e Lydiërs onder leiding van prins
Tyrrhenus
- Etruskische beschaving zijn op Italische bodem tot stand gekomen
- Er was mogelijkse vermenging tussen immigranten, misschien uit
Klein-Azië met andere groepen in Italië
- Etrusken beschouwd als autochtonen
POLITEIKE GESCHIEDENIS
- Ca 540 vC: zeeslag bij Alalia
- 509: de Etruskische koningen verdreven uit Rome
- Ca 500: Cumae en Syracusae proberen de Etrusken uit het zuiden te
verdrijven, zonder succes
- 474: zeeslag bij Cumae, Cumae en Syracusae verslaan de Etrusken
- 396: de inname van de Etruskische stad Veii en door Rome
- 298-290: Rome verovert Midden-Italië in de 3e Samnitische oorlog
- 265: de laatste Etruskische stad wordt ingenomen door Rome
BELANG VAN DE ETRUSKEN VOOR ROME
- Romeinen tributair aan de Etrusken
- Etrusken brachten polis-structuur in Italië + Griekse alfabet
- Oorsprong Romeinse cijfers
o I, V, X
o C= Centrum
o M= Mille
o L= 50
o D= 500
5
, Hoofdstuk 4: Het vroegste Rome, de
ontwikkeling tot stadstaat (753-509 vC)
Roma
- Stichting van Rome: 21 april 753 vC
- Kan teruggaan op het Etruskische geslacht der Ruma
- Rumon= Tiber
PROBLEEM VAN DE GESCHREVEN BRONNEN
- Vrij late bronnen voor Romeinse geschiedschrijving
- Weinig bronnen voor 200 vC
- Oudste bronnen voor 200 vC = annalisten
o Geschiedschrijvers die de gebeurtenissen chronologisch
opsommen
o Fabius Pictor in Grieks
o Porcius Cato in Latijn
BASISMATERIAAL VOOR ANNALISTEN
- Waarop baseerde annalisten zich?
- Kalenders: priesters duidde de dagen aan
Kalenders van priesters fasti + nefasti per dag
- Nefasti= dagen waar er geen politieke vergaderingen kan plaats
vinden
o Omdat ze voorbehouden zijn voor religieuze bezigheden
- Jaarkronieken
o Annalisten baseerde richtte zich hierop
o Voor belangrijke gebeurtenissen te noteren
Lijsten van consules en andere magistraten (+ triomflijsten)
- Hoe werden jaren aangeduid?
o Elk jaar 2 nieuwe consules eponieme magistraten: iemand
die zijn naam geeft aan het jaar
- Lijsten van consules laten publiceren op steen
6
