Kato Meert – Orthopedagogie 2022-2023
PSYCHOPATHOLOGIE
H1 INTRODUCTIE
1.1 JE KUNT OMSCHRIJVEN WAT EEN PSYCHISCHE STOORNIS INHOUDT
Psychische stoornis: het geheel van afwijkende emoties, gedachten of gedragspatronen dat wordt gekenmerkt
door onder andere een storing in het functioneren en (persoonlijk) lijden.
1.2 JE KUNT DE CRITERIA BESCHRIJVEN DIE PROFESSIONALS GEBRUIKEN OM TE BEPALEN OF
GEDRAG AFWIJKEND IS
o Gedrag is afwijkend als het uitzonderlijk is of sociaal afwijkt van een bepaalde norm
o Foute perceptie of interpretatie van de realiteit
o Emotioneel lijden
o Ongepast gedrag
o Persoon vormt gevaar voor zichzelf of zijn omgeving
1.3 JE KUNT CRITERIA VOOR AFWIJKEND GEDRAG TOEPASSEN OP DE CASUSSEN IN DE TEKST
o Bij het bepalen of er sprake is van abnormaal of afwijkend gedrag maken deskundigen gebruik van de
volgende 6 criteria
De mate waarin gedrag uitzonderlijk en sociaal afwijkend is
Foute perceptie of interpretatie van de realiteit
Persoon (emotioneel) lijdt
Gedrag ongepast is
Gedrag gevaarlijk is voor zichzelf of zijn omgeving
1.4 JE KUNT DE CULTURELE ACHTERGRONDEN VAN AFWIJKEND GEDRAG BENOEMEN
o Verschillende culturen kijken anders naar wat afwijkend gedrag is
Gedrag dat in de ene cultuur als afwijkend wordt bestempeld, kan in een andere cultuur normaal
zijn
o Bij beoordeling van afwijkend gedrag is het dan ook van belang om rekening te houden met bv
culturele gebruiken, tradities, gewoonten, verklaringen en normen
1
,Kato Meert – Orthopedagogie 2022-2023
1.5 JE KUNT DE HISTORISCHE VERANDERINGEN BESCHRIJVEN DIE ZICH IN DE WESTERSE
CULTUUR HEBBEN VOORGEDAAN IN DE BEELDVORMING RONDOM EN DE BEHANDELING VAN
AFWIJKEND GEDRAG
…
1.6 JE KUNT BENOEMEN WELKE BELANGRIJKE ETHISCHE PRINCIPES GELDEN VOOR
PSYCHOLOGISCH ONDERZOEK
o Informerd consent
Vereist dat proefpersonen de vrijheid moeten hebben ervoor te kiezen al dan niet mee te doen
aan onderzoek
o Vertrouwelijkheid
Gaat het erom dat degenen die meewerken aan een onderzoek anoniem zullen blijven
Onderzoekers zijn verplicht de vertrouwelijkheid te beschermen, door hun verslagen veilig op te
bergen en geen identiteiten aan anderen te onthullen
1.7 JE KUNT DE BELANGRIJKSTE ASPECTEN BENOEMEN VAN EEN KRITISCHE HOUDING EN
DENKWIJZE TEN AANZIEN VAN DE STUDIE VAN AFWIJKEND GEDRAG
o Er zijn 7 aspecten die kenmerkend zijn voor een kritische houding en denkwijze
Blijft sceptisch
Denk na over de definities en terminologie
Weeg de aannamen of premissen waarop argumenten gebaseerd zijn
Houd in gedachten dat correlatie niet gelijk staat aan een causaal verband
Overweeg de aard van bewijzen waarmee conclusies worden onderbouwd
Simplificeer niet te sterk
Generaliseer niet te sterk
H2 VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG EN BEHANDELMETHODEN
HET BIOLOGISCH PERSPECTIEF
2.1 JE KUNT DE DELEN VAN EEN NEURON NOEMEN EN FUNCTIES ERVAN BESCHRIJVEN
o Het zenuwstelsel is opgebouwd uit neuronen, die met elkaar communiceren door chemische
boodschappers neurotransmitters
o Neurotransmitters transporteren de zenuwimpuls van het ene naar het andere neuron door de
synaps, de smalle spleet tussen 2 neuronen
2.2 JE KUNT DE BELANGRIJKSTE DELEN VAN HET ZENUWSTELSEL EN DE HERSENSCHORS
(CEREBRALE CORTEX) NOEMEN EN HUN FUNCTIES BESCHRIJVEN
o Het zenuwstelsel bestaat uit twee grote delen
Het centrale zenuwstelsel
Wordt gevormd door de hersenen en het ruggenmerg
Het perifere zenuwstelsel
Het somatische zenuwstelsel, dat zorgt voor de informatiestroom tussen het centrale
zenuwstelsel en de zintuigen en spieren
2
,Kato Meert – Orthopedagogie 2022-2023
Het autonome zenuwstelsel, dat de (meestal) onbewuste lichamelijke processen aanstuurt
o Het autonome zenuwstelsel heeft twee takken of onderverdelingen: de
sympathische en de parasympathische
2.3 JE KUNT HET BIOLOGISCHE PERSPECTIEF OP AFWIJKEND GEDRAG BEOORDELEN
o Biologische factoren als een verstoorde werking van de neurotransmitters in de hersenen, erfelijkheid
en onderliggende afwijkingen in de hersenen spelen een rol bij het ontstaan van afwijkend gedrag
HET PSYCHOLOGISCH PERSPECTIEF
2.4 JE KUNT DE BELANGRIJKSTE PSYCHOLOGISCHE MODELLEN VAN AFWIJKEND GEDRAG
BESCHRIJVEN EN EVALUEREN. JE KUNT DE BELANGRIJKSTE THEORETICI OP DEZE TERREINEN
NOEMEN
o De psychodynamische invalshoek weerspiegelt de visies van Freud en zijn volgelingen, die meenden
dat afwijkend gedrag psychologische oorzaken heeft die berusten op onderliggende psychische
krachten in de persoonlijkheid
o Leertheoretici stellen dat de principes van het leren zowel afwijkend als normaal gedrag kunnen
verklaren
o Humanistische theoretici menen dat het belangrijk is om te begrijpen welke obstakels mensen
tegenkomen in hun streven naar zelfactualisatie en authenticiteit
o Cognitieve theoretici leggen de nadruk op de rol van vervormd en irrationeel denken in de verklaring
van afwijkend gedrag
HET SOCIAAL CULTUREEL PERSPECTIEF
2.5 JE KUNT HET SOCIOCULTURELE PERSPECTIEF OP AFWIJKEND GEDRAG BESCHRIJVEN EN JE
BENT IN STAAT HET BELANG ERVAN VOOR HET INZICHT IN AFWIJKEND GEDRAG TE
BEOORDELEN
o Sociaal-culturele theoretici menen dat we onze visie op afwijkend gedrag moeten verbreden door
ook rekening te houden met de rol die maatschappelijke ‘ziektes’ als armoede, racisme en gebrek aan
kansen spelen bij het ontstaan van abnormale gedragspatronen
HET BIOPSCYOSOCIALE PERSPECTIEF
2.6 JE KUNT BIOPSYCHOSOCIALE PERSPECTIEF OP AFWIJKEND GEDRAG BESCHRIJVEN EN
BEOORDLEEN EN JE KUNT EEN BELANGRIJK BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL NOEMEN
o Het biopsychosociale perspectief probeert afwijkend gedrag te verklaren vanuit het samenspel tussen
biologische, psychologische en sociaal-culturele factoren
3
, Kato Meert – Orthopedagogie 2022-2023
o Het diathese-stressmodel stelt dat iemand een aanleg of diathese kan hebben voor een bepaalde
stoornis
Maar of die stoornis daadwerkelijk zich zal ontwikkelen, hangt af van de interactie tussen de
diathese en stressvolle levenservaringen
2.7 JE KUNT DE BELANGRIJKE CATEGORIEËN PROFESSIONELE THERAPEUTEN NOEMEN EN HUN
OPLEIDING EN PROFESSIONELE ROL BESCHRIJVEN
o De Nederlandse psycholoog heeft een bachelor- of een mastergraad (academisch niveau)
o Klinische psychologen voltooien hun opleiding doorgaans op postdoctoraal niveau
o Psychiaters zijn artsen die zich gespecialiseerd hebben in de psychiatrie
o Klinische of psychiatrische sociaal werkers worden opgeleid op hogescholen, meestal op
masterniveau
2.8 JE KUNT DE DOELSTELLINGEN EN TECHNIEKEN VAN VERSCHILLENDE VORMEN VAN
PSYCHOTHERAPIE BESCHRIJVEN
o Psychodynamische therapie
Is voortgekomen uit de psychoanalyse, de benadering ontwikkeld door Sigmund Freud
Met technieken als vrije associatie en droomanalyse helpen psychoanalytici hun patiënten inzicht
te krijgen in hun onbewuste conflicten en deze op volwassen niveau te verwerken
Hedendaagse psychodynamische therapie duurt meestal korter dan psychoanalyse, en de
therapeut is directer in zijn onderzoek naar de verdedigings- en overdrachtsrelaties van de
patiënt
o Humanistische therapie
Richt zich op de subjectieve, bewuste ervaringen van de cliënt in het hier en nu
De persoonsgerichte therapie van Carl Rogers richt zich op bewustwording en acceptatie van de
innerlijke gevoelens van de cliënt
Een effectieve persoonsgerichte therapeut heeft de volgende eigenschappen: onvoorwaardelijke
positieve waardering, empathie, oprechtheid en congruentie
o Gedragstherapeuten werken op basis van principes uit de leertheorie
Ze helpen mensen hun gedrag op een positieve manier te veranderen
Technieken voor gedragstherapie omvatten systematische desensibilisatie, geleidelijke
blootstelling, modellering, operante conditionering en sociale vaardigheidstraining
o Cognitieve therapie
Richt zich op het corrigeren van ongepaste cognities die volgens cognitieve theoretici ten
grondslag liggen aan emotionele problemen en zelfvernietigend gedrag
De rationeel-emotieve gedragstherapie (RET) van Albert Ellis stelt vraagtekens bij irrationele
overtuigingen en gedragingen die emotioneel leed veroorzaken en probeert deze te
vervangen door meer geschikte overtuigingen en gedragingen
De cognitieve therapie van Aaron Beck helpt de patiënt om verstoorde cognities te
identificeren, uit te dagen en te vervangen, zoals de neiging om negatieve gebeurtenissen te
vergroten en persoonlijke prestaties te bagatelliseren
Cognitieve gedragstherapie is een bredere vorm van gedragstherapie die behandeltechnieken uit de
cognitieve en gedragstherapie integreert
o Groepstherapie
4
PSYCHOPATHOLOGIE
H1 INTRODUCTIE
1.1 JE KUNT OMSCHRIJVEN WAT EEN PSYCHISCHE STOORNIS INHOUDT
Psychische stoornis: het geheel van afwijkende emoties, gedachten of gedragspatronen dat wordt gekenmerkt
door onder andere een storing in het functioneren en (persoonlijk) lijden.
1.2 JE KUNT DE CRITERIA BESCHRIJVEN DIE PROFESSIONALS GEBRUIKEN OM TE BEPALEN OF
GEDRAG AFWIJKEND IS
o Gedrag is afwijkend als het uitzonderlijk is of sociaal afwijkt van een bepaalde norm
o Foute perceptie of interpretatie van de realiteit
o Emotioneel lijden
o Ongepast gedrag
o Persoon vormt gevaar voor zichzelf of zijn omgeving
1.3 JE KUNT CRITERIA VOOR AFWIJKEND GEDRAG TOEPASSEN OP DE CASUSSEN IN DE TEKST
o Bij het bepalen of er sprake is van abnormaal of afwijkend gedrag maken deskundigen gebruik van de
volgende 6 criteria
De mate waarin gedrag uitzonderlijk en sociaal afwijkend is
Foute perceptie of interpretatie van de realiteit
Persoon (emotioneel) lijdt
Gedrag ongepast is
Gedrag gevaarlijk is voor zichzelf of zijn omgeving
1.4 JE KUNT DE CULTURELE ACHTERGRONDEN VAN AFWIJKEND GEDRAG BENOEMEN
o Verschillende culturen kijken anders naar wat afwijkend gedrag is
Gedrag dat in de ene cultuur als afwijkend wordt bestempeld, kan in een andere cultuur normaal
zijn
o Bij beoordeling van afwijkend gedrag is het dan ook van belang om rekening te houden met bv
culturele gebruiken, tradities, gewoonten, verklaringen en normen
1
,Kato Meert – Orthopedagogie 2022-2023
1.5 JE KUNT DE HISTORISCHE VERANDERINGEN BESCHRIJVEN DIE ZICH IN DE WESTERSE
CULTUUR HEBBEN VOORGEDAAN IN DE BEELDVORMING RONDOM EN DE BEHANDELING VAN
AFWIJKEND GEDRAG
…
1.6 JE KUNT BENOEMEN WELKE BELANGRIJKE ETHISCHE PRINCIPES GELDEN VOOR
PSYCHOLOGISCH ONDERZOEK
o Informerd consent
Vereist dat proefpersonen de vrijheid moeten hebben ervoor te kiezen al dan niet mee te doen
aan onderzoek
o Vertrouwelijkheid
Gaat het erom dat degenen die meewerken aan een onderzoek anoniem zullen blijven
Onderzoekers zijn verplicht de vertrouwelijkheid te beschermen, door hun verslagen veilig op te
bergen en geen identiteiten aan anderen te onthullen
1.7 JE KUNT DE BELANGRIJKSTE ASPECTEN BENOEMEN VAN EEN KRITISCHE HOUDING EN
DENKWIJZE TEN AANZIEN VAN DE STUDIE VAN AFWIJKEND GEDRAG
o Er zijn 7 aspecten die kenmerkend zijn voor een kritische houding en denkwijze
Blijft sceptisch
Denk na over de definities en terminologie
Weeg de aannamen of premissen waarop argumenten gebaseerd zijn
Houd in gedachten dat correlatie niet gelijk staat aan een causaal verband
Overweeg de aard van bewijzen waarmee conclusies worden onderbouwd
Simplificeer niet te sterk
Generaliseer niet te sterk
H2 VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG EN BEHANDELMETHODEN
HET BIOLOGISCH PERSPECTIEF
2.1 JE KUNT DE DELEN VAN EEN NEURON NOEMEN EN FUNCTIES ERVAN BESCHRIJVEN
o Het zenuwstelsel is opgebouwd uit neuronen, die met elkaar communiceren door chemische
boodschappers neurotransmitters
o Neurotransmitters transporteren de zenuwimpuls van het ene naar het andere neuron door de
synaps, de smalle spleet tussen 2 neuronen
2.2 JE KUNT DE BELANGRIJKSTE DELEN VAN HET ZENUWSTELSEL EN DE HERSENSCHORS
(CEREBRALE CORTEX) NOEMEN EN HUN FUNCTIES BESCHRIJVEN
o Het zenuwstelsel bestaat uit twee grote delen
Het centrale zenuwstelsel
Wordt gevormd door de hersenen en het ruggenmerg
Het perifere zenuwstelsel
Het somatische zenuwstelsel, dat zorgt voor de informatiestroom tussen het centrale
zenuwstelsel en de zintuigen en spieren
2
,Kato Meert – Orthopedagogie 2022-2023
Het autonome zenuwstelsel, dat de (meestal) onbewuste lichamelijke processen aanstuurt
o Het autonome zenuwstelsel heeft twee takken of onderverdelingen: de
sympathische en de parasympathische
2.3 JE KUNT HET BIOLOGISCHE PERSPECTIEF OP AFWIJKEND GEDRAG BEOORDELEN
o Biologische factoren als een verstoorde werking van de neurotransmitters in de hersenen, erfelijkheid
en onderliggende afwijkingen in de hersenen spelen een rol bij het ontstaan van afwijkend gedrag
HET PSYCHOLOGISCH PERSPECTIEF
2.4 JE KUNT DE BELANGRIJKSTE PSYCHOLOGISCHE MODELLEN VAN AFWIJKEND GEDRAG
BESCHRIJVEN EN EVALUEREN. JE KUNT DE BELANGRIJKSTE THEORETICI OP DEZE TERREINEN
NOEMEN
o De psychodynamische invalshoek weerspiegelt de visies van Freud en zijn volgelingen, die meenden
dat afwijkend gedrag psychologische oorzaken heeft die berusten op onderliggende psychische
krachten in de persoonlijkheid
o Leertheoretici stellen dat de principes van het leren zowel afwijkend als normaal gedrag kunnen
verklaren
o Humanistische theoretici menen dat het belangrijk is om te begrijpen welke obstakels mensen
tegenkomen in hun streven naar zelfactualisatie en authenticiteit
o Cognitieve theoretici leggen de nadruk op de rol van vervormd en irrationeel denken in de verklaring
van afwijkend gedrag
HET SOCIAAL CULTUREEL PERSPECTIEF
2.5 JE KUNT HET SOCIOCULTURELE PERSPECTIEF OP AFWIJKEND GEDRAG BESCHRIJVEN EN JE
BENT IN STAAT HET BELANG ERVAN VOOR HET INZICHT IN AFWIJKEND GEDRAG TE
BEOORDELEN
o Sociaal-culturele theoretici menen dat we onze visie op afwijkend gedrag moeten verbreden door
ook rekening te houden met de rol die maatschappelijke ‘ziektes’ als armoede, racisme en gebrek aan
kansen spelen bij het ontstaan van abnormale gedragspatronen
HET BIOPSCYOSOCIALE PERSPECTIEF
2.6 JE KUNT BIOPSYCHOSOCIALE PERSPECTIEF OP AFWIJKEND GEDRAG BESCHRIJVEN EN
BEOORDLEEN EN JE KUNT EEN BELANGRIJK BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL NOEMEN
o Het biopsychosociale perspectief probeert afwijkend gedrag te verklaren vanuit het samenspel tussen
biologische, psychologische en sociaal-culturele factoren
3
, Kato Meert – Orthopedagogie 2022-2023
o Het diathese-stressmodel stelt dat iemand een aanleg of diathese kan hebben voor een bepaalde
stoornis
Maar of die stoornis daadwerkelijk zich zal ontwikkelen, hangt af van de interactie tussen de
diathese en stressvolle levenservaringen
2.7 JE KUNT DE BELANGRIJKE CATEGORIEËN PROFESSIONELE THERAPEUTEN NOEMEN EN HUN
OPLEIDING EN PROFESSIONELE ROL BESCHRIJVEN
o De Nederlandse psycholoog heeft een bachelor- of een mastergraad (academisch niveau)
o Klinische psychologen voltooien hun opleiding doorgaans op postdoctoraal niveau
o Psychiaters zijn artsen die zich gespecialiseerd hebben in de psychiatrie
o Klinische of psychiatrische sociaal werkers worden opgeleid op hogescholen, meestal op
masterniveau
2.8 JE KUNT DE DOELSTELLINGEN EN TECHNIEKEN VAN VERSCHILLENDE VORMEN VAN
PSYCHOTHERAPIE BESCHRIJVEN
o Psychodynamische therapie
Is voortgekomen uit de psychoanalyse, de benadering ontwikkeld door Sigmund Freud
Met technieken als vrije associatie en droomanalyse helpen psychoanalytici hun patiënten inzicht
te krijgen in hun onbewuste conflicten en deze op volwassen niveau te verwerken
Hedendaagse psychodynamische therapie duurt meestal korter dan psychoanalyse, en de
therapeut is directer in zijn onderzoek naar de verdedigings- en overdrachtsrelaties van de
patiënt
o Humanistische therapie
Richt zich op de subjectieve, bewuste ervaringen van de cliënt in het hier en nu
De persoonsgerichte therapie van Carl Rogers richt zich op bewustwording en acceptatie van de
innerlijke gevoelens van de cliënt
Een effectieve persoonsgerichte therapeut heeft de volgende eigenschappen: onvoorwaardelijke
positieve waardering, empathie, oprechtheid en congruentie
o Gedragstherapeuten werken op basis van principes uit de leertheorie
Ze helpen mensen hun gedrag op een positieve manier te veranderen
Technieken voor gedragstherapie omvatten systematische desensibilisatie, geleidelijke
blootstelling, modellering, operante conditionering en sociale vaardigheidstraining
o Cognitieve therapie
Richt zich op het corrigeren van ongepaste cognities die volgens cognitieve theoretici ten
grondslag liggen aan emotionele problemen en zelfvernietigend gedrag
De rationeel-emotieve gedragstherapie (RET) van Albert Ellis stelt vraagtekens bij irrationele
overtuigingen en gedragingen die emotioneel leed veroorzaken en probeert deze te
vervangen door meer geschikte overtuigingen en gedragingen
De cognitieve therapie van Aaron Beck helpt de patiënt om verstoorde cognities te
identificeren, uit te dagen en te vervangen, zoals de neiging om negatieve gebeurtenissen te
vergroten en persoonlijke prestaties te bagatelliseren
Cognitieve gedragstherapie is een bredere vorm van gedragstherapie die behandeltechnieken uit de
cognitieve en gedragstherapie integreert
o Groepstherapie
4
